ReportageHittemaatregelen in Parijs

Sinds de horrorhittegolf van 2003 let Parijs goed op zijn ouderen

Tijdens de hittegolf van 2003 vielen in Frankrijk 15 duizend doden, vooral ouderen. Het leidde tot een nationaal trauma. En tot talloze voorzorgsmaatregelen. Zoals een app die laat zien waar de koele plekken zijn in de stad. 

Vanessa Deschamps (l.), ambtenaar van de Franse gemeente Oyonnax, bezoekt een ouder echtpaar thuis. De gemeente houdt zo’n tweehonderd oudere inwoners tijdens de hittegolf in de gaten. Beeld AFP

‘Iemand nog een glaasje water?’ Ouderenverzorgster Morgane kijkt de aanwezigen in de afkoelzaal van bejaardencentrum Club Caulaincourt een voor een aan. ‘Niemand? Drinken jullie wel voldoende?’, vraagt ze bezorgd. ‘Ja ja, jullie hoeven ons niet de hele tijd te bedienen hoor’, zegt Denise Chevalier (84). ‘We kunnen best zelf water pakken. We zijn geen prinsesjes.’

Zoals iedere dag heeft Chevalier de lunch gebruikt het bejaardentehuis annex buurtcentrum in de Parijse wijk Montmartre. Maar waar ze normaal gesproken na de maaltijd weer naar haar appartement wandelt, blijft ze nu de hele middag in de afkoelzaal van het centrum. Kletsen, mensen kijken, soms een potje scrabble. Wachten totdat het vanavond een beetje afkoelt. ‘Dan is het op m’n balkon wel te doen. Overdag houd ik het thuis nauwelijks uit’, vertelt Chevalier.

Smalle streepjes schaduw

Het is ongebruikelijk stil op straat. De weinige mensen die de nietsontziende hitte durven te trotseren lopen in smalle streepjes schaduw, of gebruiken hun paraplu als parasol. Even voor twee uur ’s middags passeert het kwik de 41 graden. Een record voor de Franse hoofdstad.

Parijs is geen Zuid-Europese stad die gewend is aan extreem hoge temperaturen. De stad is niet gebouwd op hitte. De meeste woningen zijn niet bijster goed geïsoleerd en hebben geen airconditioning. Er zijn weliswaar flink wat parken en plantsoenen, maar grote bomen die echt beschutting bieden staan daar nauwelijks.

Het zou voor veel Parijzenaars bijna ondoenlijk zijn de hitte te ontvluchten, als de gemeente niet een uitvoerig pakket hittemaatregelen had. Verspreid over de stad zijn vijftig afkoelzalen met airconditioning ingericht waar ouderen en andere kwetsbare mensen ‘s middags kunnen vertoeven. Wie slecht ter been is, wordt er met een busje heen gereden.

Zolang de hittegolf voortduurt, wordt Eliane Mahé (86) iedere ochtend gebeld. Niet door haar zoons (‘die bellen ook regelmatig hoor’), maar door de gemeente. Een welzijnswerker informeert hoe het met haar gaat (‘goed, zeg ik dan’). Is er reden tot zorg, dan stuurt de gemeente een sociaal werker of een arts. De gemeente belt iedere alleenstaande oudere die zich daarvoor heeft aangemeld.

Overvolle ziekenhuizen

Frankrijk was niet altijd zo goed voorbereid. Bij iedere hittegolf gaan de gedachten terug naar 2003, toen de hitte in de eerste twee weken van augustus aan duizenden mensen het leven kostte. Journaalbeelden van overvolle stranden en zwembaden maakten toen plaats voor beelden van overvolle ziekenhuizen en mortuaria.

Pas toen de hittegolf al bijna twee weken duurde onderbrak toenmalig premier Jean-Pierre Raffarin zijn vakantie en werd er in Parijs crisisberaad belegd. De regering schatte dat er tussen de 1.500 en 3.000 doden waren. Dat bleek een grove onderschatting: het waren er 15 duizend. Vooral ouderen kwamen om. Het leidde tot golf van ontzetting en schaamte. Terwijl een groot deel van de Fransen op vakantie was, voltrok zich in de flats in grote steden een ramp in slow motion, met name in het westen van het land en in Parijs, waar men de warmte niet gewend was.

Het collectieve trauma van 2003 heeft ertoe geleid dat de autoriteiten hun uiterste best doen om de gezondheidsschade van hittegolven te beperken. Op een app kunnen Parijzenaars zien waar de koelste plekken van de stad zijn, en welke zwembaden en parken langer zijn geopend. Posters en tv-reclames drukken inwoners op het hart de luiken overdag gesloten te houden, een oogje in het zeil te houden bij bekenden en voldoende te drinken. Al moet dat laatste niet worden overdreven: tijdens de zomer van 2018, de op-een-na-warmste ooit, had een kwart van de ouderen die op de eerste hulp belandden juist te véél gedronken.

Fictieve voorspelling wordt werkelijkheid

De huidige hittegolf is de tweede op rij. Een maand geleden werd de hoogste temperatuur ooit in Frankrijk gemeten (46 graden, in de buurt van Montpellier).

In zekere zin zijn die extreme temperaturen al in 2014 voorspeld. Alleen: dat was een fictieve weersvoorspelling voor augustus 2050, die bedoeld was om aandacht te vragen voor klimaatverandering. Wat in dat spotje als dreigend schrikbeeld voor de toekomst was bedoeld (’41 graden in Straatsburg, 40 in Parijs’), is deze zomer al werkelijkheid geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden