'Sind sie von der Wilders Gruppe?'

Hij was de gedroomde eerste man voor de PVV in Europa, maar Lucas Hartong stopt in Brussel. Hij ziet zich niet samenwerken met 'neonazi's en dat soort mensen'.

Hij ziet om in wrok noch bitterheid, ook niet nu zijn partijgenoten doen alsof hij nooit heeft bestaan. Er was de dag dat hij bekendmaakte te stoppen, en sindsdien 'is het stil'. Niemand uit de PVV heeft hem iets gevraagd of toegevoegd, ook Geert Wilders niet, die wist van zijn twijfels. Terwijl hij niet eens met de partij heeft gebroken, maar alleen met zijn baan.


'Het is niet erg', zegt Lucas Hartong (50). 'Ik ben geen politicus geworden om me met partijpolitieke strubbelingen bezig te houden. Ik doe mijn werk voor de kiezer, voor mijn land. Het gaat me om de inhoud. En onder deze omstandigheden lukt me dat niet meer.'


Na vijf Brusselse jaren stond hij hoog op de kandidatenlijst voor de PVV in het Europees Parlement. Nadat lijsttrekker Laurence Stassen was afgehaakt, was hij de gedroomde eerste man: ervaren, harde werker en vooral een loyale PVV'er van het allereerste uur. Hij was erbij nog voordat de partij een naam had. Verbazing alom toen ook Hartong bekendmaakte te stoppen: de Europese lijst plotseling onthoofd. Het waarom bleef tot nu toe onhelder. Het is de eerste keer dat hij erover praat - eerst voorzichtig en op zijn hoede, dan steeds stelliger.


Nee, het heeft niet te maken met het 'minder, minder Marokkanen' van Geert Wilders. Al was dat wel de reden voor Stassen om te vertrekken - ook al zo'n loyale partijtijger, die van Wilders nog een speech mocht houden tijdens de demonstratie tegen het kabinetsbeleid afgelopen september in Den Haag. 'Laurence had grote moeite met de uitspraken van Geert. Dat ging voor haar te ver. Ze is daarin directer dan ik. Het was onhandig van Geert. Maar de nuancering die hij maakte, vond ik goed: fatsoenlijke Marokkanen moeten we nooit de grens over zetten. Iedereen zegt weleens iets, in een verhit debat.'


Wat het wel was: het vooruitzicht samen te moeten werken met 'types' als Jean-Marie Le Pen, in een grote Europese fractie van rechts-nationalistische partijen. Het Franse Front National, het Oostenrijkse FPÖ, het Belgische Vlaams Belang. Het Italiaanse Lega Nord, de Zweedse Demokraten. Wilders reisde de afgelopen maanden door Europa om ze samen te brengen in een nieuwe fractie, en zo een vuist te kunnen maken in het europarlement. Met vijf man begin je niks in Brussel en Straatsburg, dat heeft ook Lucas Hartong wel geleerd, zeker niet als je 'de macht wil terughalen naar de nationale hoofdsteden', zoals Wilders onlangs zei in de Zwitserse krant Schweiz am Sonntag.


Samenwerken is prima en belangrijk, zegt Lucas Hartong, 'dat doen we ook allang', maar hij huivert bij de gedachte aan een internationaal blok met extreem-rechtse randen. 'Het Vlaams Belang, dat zijn fatsoenlijke mensen. Marine Le Pen is ook fatsoenlijk. Maar papa Le Pen heeft echt heel verkeerde dingen gezegd en gedaan. En de FPÖ - ik heb er grote vraagtekens bij. Dat zijn foute figuren.'


Het toonbeeld van die 'foute figuren' is Jean-Marie Le Pen, de 85-jarige oprichter/coryfee van het Front National, meermaals veroordeeld voor xenofobie en voor uitspraken waarin hij de holocaust bagatelliseerde. Hij droeg de leiding van de partij over aan zijn gematigder dochter Marine, 'maar papa Le Pen staat nog steeds op de lijst, daar kun je niet omheen', zegt Hartong. 'Dat is een man... die heeft hele nare dingen gezegd.'


Vrijheidspartij FPÖ raakte deze maand opnieuw in opspraak, nadat eurokandidaat Andreas Mölzer de Europese Unie een 'negerconglomeraat' had genoemd, en vergeleek met het Derde Rijk. 'Het blijft een partij die is opgezet door oud-SS'ers, daar kun je niet omheen. En een van de mensen van de Zweden Demokraten heeft de Hitlergroet gebracht. Die is vervolgens uit de partij gezet, maar toch. Dat is een van de redenen voor mij geweest om afstand te nemen. Ik zie dat niet zitten.'


Hij komt uit een 'verzetsfamilie' - zijn grootvader Jan Marginus Somer werkte in de illegaliteit en reisde in 1943 naar Londen waar hij de leiding kreeg over de clandestiene militaire veiligheidsdienst Bureau Inlichtingen. Somer schreef er later een boek over: Zij sprongen in de nacht. Hartong: 'Ik wil niets te maken hebben met neonazi's en dat soort mensen. Ik heb me altijd gedistantieerd van extreme elementen. Het is moeilijk laveren, als je daarmee gaat samenwerken. In mijn persoonlijke kring kan ik het niet meer uitleggen dat ik met papa Le Pen in één fractie zit. Ik kan niet normaal omgaan met dubieuze types.'

Wist Geert Wilders dit?

'Er is intern in de PVV Brussel meermaals over gesproken.'

Wat vindt hij ervan?

'Daar wil ik niks over zeggen.'


Later: 'Ik ben niet boos. Ik ben ook niet verdrietig. Ik heb Geert laten weten dat ik dankbaar ben voor de afgelopen jaren. En dat meen ik.'

Gelooft u nog in de PVV?

'Ik geloof dat het stevige rechtse geluid nodig is en blijft.'


Lucas Hartong is een old hand binnen de Partij voor de Vrijheid: op dezelfde plek als waar hij nu vertelt (café Engels, Rotterdam), werd hij destijds gevraagd om mee toe doen. Door Bart Jan Spruyt van de conservatieve Edmund Burke Stichting, die korte tijd het intellectuele kompas van Wilders was. Hartong had er wel oren naar: een nieuwe conservatieve, rechtse partij. Hij was beleidsmedewerker, zette mede de statenfractie op in Zeeland en werd europarlementariër. In die hoedanigheid was hij vaak bij de fractievergaderingen, op dinsdag in Den Haag. 'Ik heb alles meegemaakt, vanaf het allereerste groepje fractieleden. Dat gaat je niet in de koude kleren zitten.'


Ziedaar de tweede reden om te stoppen: het werk voor de PVV begon steeds meer zijn persoonlijke leven te raken. Hij kreeg vragen waar hij geen antwoorden meer op had. Werd uitgemaakt voor racist. 'Ik moet me continu verdedigen.'


Hij vertelt hoe dat ging toen hij net was herbenoemd als europarlementariër. 'Sind sie von der Wilders Gruppe?', vroeg een bekende Duitse, christen-democratische collega. 'Ja, wieso?', zei Hartong. 'Ze draaide zich om en heeft me nooit meer aangesproken.'


Een Italiaans 'modepopje van Berlusconi' liep op hem af en zei: 'Ik wil dat u uit dit parlement verdwijnt!'


Nederlandse collega's, zegt hij, liepen 'met een grote boog' om de PVV'ers heen. 'Behalve tijdens de gedoogcoalitie. Toen kwamen ze ineens kletsen. Want wij hadden lijntjes naar Den Haag. Toen Geert met het kabinet brak, was dat ook meteen weer voorbij.'


'Je moet een sterke rug hebben om dit te doen. Het is zo dom, het is zulke domme politiek hier. Het niveau is zó laag. En ik word er continu op aangesproken.'

Maar PVV'ers zoals uzelf kunnen er ook wat van. Ze spreken zich nogal ongenuanceerd uit, om het zacht uit te drukken.

'Je krijgt een minuut spreektijd. Dus genuanceerd kun je niet zijn. Op dat soort momenten moet je het eruit knallen om op te vallen, dan is het even van dik hout zaagt men planken.'


Derde reden om weg te gaan: 'hoe hard je ook werkt, er is nauwelijks tegen die overmacht op te boksen'.


Zijn Brusselse jaren hebben hem geleerd dat de Europese Unie een 'supertanker' is, 'niet meer bij te sturen', en elke dag raakte hij overtuigder dat 'we er zo snel mogelijk uit moeten stappen'. Dat is geen lippendienst aan Wilders, zegt hij, dat is frustratie, opgebouwd uit een mozaïek van politieke ervaringen. 'Het Europees Parlement is een toren van Babel waar iedereen langs elkaar heen kakelt en probeert op eigen punten te scoren. Er wordt absoluut niet naar de inhoud gekeken. Dat is echt... slopend.'


Met name zijn avonturen in de begrotings- commissie maakten hem horendol. 'Verspilling en fraude zijn heel gewoon. Het parlement heeft helemaal niet de neiging zaken goed te controleren. Voorzitter Martin Schultz blokkeerde een paar kritische passages over hem in ons kwijtingsrapport, hij zei dat er 'vertaalproblemen' waren. Die haalt er dus gewoon hem onwelgevallige zaken uit.' Drie jaar beet hij zich vast in een fraudezaak in Brits Guyana, corruptie met Europees geld, en niemand leek zich er werkelijk druk over te maken. 'Ach, het ging maar om een paar miljoen. Aannemers die een paar duizend euro achterover drukken, wat maakt het uit. Zo denken ze daar. Dat is mijn frustratie.'


Hij maakte zich hard voor de Nederlandse vissers, die geloven in een nieuwe vismethode, de pulskor, waarbij platvis met elektriciteit naar het wateroppervlak wordt gejaagd, zodat de bodem niet meer met wekkerkettingen hoeft te worden omgewoeld. 'Een geweldige uitvinding. Duurzaam. Bespaart 50 procent op brandstofkosten. Nederlandse visserijbedrijven hebben erin geïnvesteerd om te voldoen aan Europese milieurichtlijnen. Maar wat doet Europa? Dat staat het pulskorvissen maar zeer beperkt toe. En waarom? Omdat in de visserijcommissie van het Europees Parlement heel veel Spanjaarden en Italianen zitten die met oude roestbakken varen en daar geweldig veel Europese subsidie mee vangen. Die hebben geen belang bij duurzaamheid.


Lucas Hartong is gelovig ('evangelisch', zegt hij) en woont op Goeree-Overflakkee. Studeerde theologie aan de Christelijke Hogeschool in Ede, werkte als radiomaker in Hilversum en op Aruba, waar hij correspondent was voor Tijdsein Radio van de EO. Terug in Nederland was hij kort actief voor de LPF van Pim Fortuyn, richtte een eigen partij op ( Democratisch Platform Nederland), en haakte vervolgens aan bij Wilders.


Het maakt hem een vertegenwoordiger van de christelijke bloedgroep in de PVV, waarvan een aantal (Marcial Hernandez, Chris van der Helm, Otto van der Galiën) de partij al eerder de rug toekeerden. 'Ik probeer de christelijke principes te vertalen in mijn dagelijkse werk.' En ook dat is, zij het in mindere mate, een reden geweest zich terug te trekken. 'Dat speelt ook wel een beetje mee.'


De christelijke levensovertuiging, zegt hij, 'houdt in dat je respect hebt voor ieder individueel mens. Ik heb intensief contact met een paar ex-moslimvrouwen, die uit het ideologische systeem van de islam zijn gestapt. Dat is me binnen de kerken en de PVV weleens kwalijk genomen. Waarom zou ik me bekommeren om ex-moslima's? Ik heb de ideologische strijd tegen de islam altijd hartgrondig gesteund. Maar de moslim als mens heb ik lief. Dat klinkt dubbel en spanningsvol, maar het is zo. Ik ben een bestrijder van de vreselijke ideologie van de islam, maar niet van de gewone moslim.'


Lucas Hartong keert de PVV niet de rug toe, ook blijft het stil in de partij sinds zijn aankondiging te stoppen. 'Ik sta nog steeds achter het partijprogramma, en zolang mijn termijn hier nog duurt verdedig ik de punten van mijn partij. Ik heb me nooit gemuilkorfd gevoeld door Geert. We hadden alle vrijheid. We hadden een heel leuk team in Brussel, met goede, zelfs buitenlandse medewerkers. Het is eigenlijk best jammer, dat het voorbij is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden