Simplicius

De verleiding is groot Simplicius te bombarderen tot meesterwerk.

GUIDO VAN OORSCHOT

Zelden hebben de mannen van het Groot Omroepkoor hun publiek zo de stuipen op het lijf gejaagd als zaterdag in de Grote Zaal van het Concertgebouw. De deur zwaaide open en daar stampten ze binnen, op de tonen van het Florian-Geyerlied, een parel uit het repertoire van de Duitse SS. De hitsersklanken zaten verpakt in Simplicius Simplicissimus, een anti-oorlogsopera die Karl Amadeus Hartmann in 1936 in München voltooide. Twaalf jaar later kon de componist aanschuiven bij de concertante première. Maar pas nu, na inspanningen van de NTR ZaterdagMatinee, viel het stuk te horen in Nederland.

Die vertraging kan voortvloeien uit de titel, die voor niet-latinisten lastig bekt en zoveel betekent als 'de allereenvoudigste ziel'. Maar vooral de relatieve veronachtzaming van Hartmanns werk heeft de kennismaking gehinderd. Behalve een opera schreef hij acht symfonieën, die sommigen situeren op de hoogte van Mahler en Sjostakovitsj. In de ZaterdagMatinee passeren ze dit seizoen stuk voor stuk de revue.

Zijn operastof vond Hartmann in de Dertigjarige Oorlog, die miljoenen Duitsers de dood in joeg. Via de schaapherder Simplicius schetst de componist zijn dilemma. Streef je, in woelige tijden, als een kluizenaar naar vrede in het eigen gemoed? Of beklim je voor meer rechtvaardigheid de barricaden? Hartmann deed het een - hij zocht de innere Emigration- zonder het andere te laten. Als de nazipropaganda een componist entartet had verklaard, verstopte hij bij wijze van solidariteit een stijlcitaat in eigen werk.

In zijn opera klinkt de klaaglijke fagot van Stravinsky's Sacre naast joodse melodiefragmenten en ritmiek waarin je echo's hoort van de socialistische strijd. Anderzijds effent Hartmann het terrein voor een Bachkoraal met een Adagio waarvan de verpletterende droefenis recht uit zijn pen komt gevloeid. De verleiding is groot om Simplicius Simplicissimus te bombarderen tot meesterwerk. We staan allemaal aan de kant van de goede Duitser die waarschuwde voor de naderende ramp. Toch wordt in het libretto meer nuchter verteld dan pakkend getoond. En sommige passages slaan dood op prekerige trekjes.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden