Simone Veil (1927-2017): politica, Holocaustoverlevende en de vrouw die abortus legaliseerde

'Het leven heeft me geleerd dat vooruitgang altijd zal winnen'

Hoewel Simone Veil al jaren niet meer in het openbaar verscheen, bleef ze populair. In december 2016 hield de Journal du Dimanche een opiniepeiling naar de populairste Fransman of Française. Veil werd tweede achter acteur Omar Sy, hoofdrolspeler in Intouchables.

Simone Veil is de populairste Française onder lezers van het Journal du Dimanche. Foto afp

Simone Veil was een van de geliefdste publieke figuren van Frankrijk. Ze had een enorm moreel gezag als overlevende van Auschwitz, als groot Europeaan en voorvechter van vrouwenemancipatie. In de jaren zeventig legaliseerde ze als minister van Volksgezondheid abortus en de pil. Zo werd Frankrijk onder Veil ook in sociaal opzicht een modern land. Afgelopen vrijdag overleed ze op 89-jarige leeftijd. Woensdag werd ze bijgezet in het Pantheon, de rustplaats van tientallen beroemde Fransen.

De elegante, altijd goed geklede Veil omschreef zichzelf als een vrouw met een 'moeilijk karakter'. Ze was temperamentvol en kon slecht tegen middelmatigheid. Falende medewerkers veegde ze op een ongekende manier de mantel uit. 'Men heeft me verweten autoritair te zijn', zei ze. 'Maar als ik ergens spijt van heb, dan is het dat ik niet hard genoeg gevochten heb voor bepaalde onderwerpen.'

Beschermd door schoonheid

Ze werd in 1927 in Nice geboren als Simone Jacob, dochter van een Joodse architect. In maart 1944 werd de familie Jacob gearresteerd. Simone werd met haar moeder en zus op transport naar Auschwitz gezet. Daar werd ze beschermd door haar schoonheid, zei ze later. 'Een vrouwelijke kapo zei tegen me: jij bent te knap om hier te sterven. Met mijn moeder en zus werd ik naar een aangrenzend kamp gestuurd waar het regime minder hard was.'

Toen de Russen in het voorjaar van 1945 oprukten, werden de gevangenen naar Bergen-Belsen gestuurd, in de sneeuw en vrieskou. Veils moeder bezweek aan tyfus en overleed in de armen van haar dochters. Haar vader en broer waren ondertussen omgekomen in Oost-Europa. Niemand weet precies waar en wanneer.

Samen met president Chirac terug in Auschwitz. 'Ze wilde voorbeeldig zijn, vooral voor iedereen die ze verloren had.' Foto afp

Na de oorlog pakte ze haar leven in razend tempo op. Ze ging studeren aan de prestigieuze politicologie-opleiding Sciences Po in Parijs, waar ze haar man Antoine Veil ontmoette. Ze trouwden snel en kregen drie zonen. Veil verbood zijn vrouw aanvankelijk te werken, maar Simone zette door en werd magistraat. Ze had de energie van een overlevende, zei haar vriendin Françoise de Panafieu: 'Ze wilde voorbeeldig zijn in de ogen van haar kinderen en haar naasten, maar vooral voor iedereen die ze verloren had.'

Triomf van mei '68

In 1974 werd ze minister van Volksgezondheid onder de rechtse president Giscard d'Estaing. Veil wilde een einde maken aan een praktijk waarin jaarlijks 300 duizend illegale abortussen werden uitgevoerd, maar stuitte op enorme weerstand van de conservatieve vleugel van de regeringspartijen. Een afgevaardigde liet in de Assemblée Nationale het geluid van kloppende embryoharten horen, een ander sprak van 'abattoirs waar de lijken van kleine mensen worden opgestapeld'. Uiteindelijk werd abortus gelegaliseerd, dankzij de steun van de linkse oppositie.

De symbolische betekenis was enorm. De geest van mei '68 had getriomfeerd over de katholieke traditie. En Simone Veil trotseerde de felle kritiek van rechts, de haat, de soms antisemitische aanvallen op haar persoon. 'Zij stond er, als een rots, als een bewijs dat men de stormen en vloedgolven kan doorstaan die de wereld lijken te verzwelgen', schreef Libération gisteren.

Veil tijdens een debat over de legalisering van abortus in Frankrijk, Parijs 14 december 1974. Foto ap

In 1979 werd ze voorzitter van het Europees Parlement dat toen voor de eerste keer door de burgers van Europa gekozen werd. Net als leiders als François Mitterrand of Helmut Kohl behoorde Veil tot een generatie voor wie de Tweede Wereldoorlog een levende herinnering was - het op haar arm getatoeëerde nummer 78651 getuigde ervan. Hoewel ze geen kritiekloze Eurozeloot was, bleef ze haar leven lang voor Europa strijden.

'Ondanks een moeilijk lot ben ik altijd optimistisch gebleven', zei ze in 1995. 'Het leven heeft me geleerd dat de vooruitgang altijd zal winnen. Het gaat langzaam, maar uiteindelijk heb ik vertrouwen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.