Simon Wiesenthal overleden

Nazi-jager Simon Wiesenthal is op 96-jarige leeftijd in Wenen in zijn slaap overleden. Dat heeft het Simon Wiesenthal Centrum dinsdag bekendgemaakt...

Wiesenthal overleefde in de Tweede Wereldoorlog de nazi-kampen in Oost-Europa en wijdde de rest van zijn leven aan de opsporing van oorlogsmisdadigers, het levendig houden van de herinnering aan de holocaust en de bestrijding van antisemitisme en racisme.

‘Simon Wiesenthal was het geweten van de Holocaust’, aldus rabbi Marvin Hier, oprichter van het Simon Wiesenthal Centrum. Hier wees erop dat Wiesenthal als overlevende van een concentratiekamp de herinnering aan de Holocaust levend hield. ‘Hij werd de permanente vertegenwoordiger van de slachtoffers, vastbesloten om de daders van de grootste misdaad uit de geschiedenis voor justitie te brengen’, aldus Hier.

Wiesenthal werd 31 december 1908 geboren in Buczacs, een dorp in de buurt van het tegenwoordige Lvov in Oekraïne dat toentertijd deel uitmaakte van het Oostenrijks-Hongaarse rijk. Hij studeerde civiele werktuigbouwkunde in Praag en Wenen en haalde in 1932 de ingenieurstitel. Hij werkte als bouwkundig ingenieur in Sovjet-Rusland alvorens naar Lvov terug te keren, waar hij een architectenbureau begon, voordat de Russen en vervolgens de Duitsers Lvov bezetten en de terreur begon.

Van 1941 tot 1945 zat Wiesenthal in concentratiekampen. Na de bevrijding wierp hij zich op de opsporing van oorlogsmisdadigers, aanvankelijk in samenwerking met de Amerikanen, later zelf vanuit een appartement in Wenen dat tot de nok toe vol stond met dossiers en uitgroeide tot het Joods Documentatiecentrum.

Wiesenthals inspanningen van de afgelopen zestig jaar leidden tot de berechting van honderden nazi-misdadigers.

Een van degenen die Wiesenthal opspoorde was de Oostenrijkse politieman Karl Silberbauer, die verantwoordelijk was voor de arrestatie van Anne Frank en haar deportatie naar Bergen-Belsen, waar zij overleed. Hij besloot Silberbauer in 1958 te gaan zoeken, omdat een jongere had gezegd pas te zullen geloven dat Anne Frank had bestaan als Wiesenthal de man had gevonden die haar en haar familie had gearresteerd. Na vijf jaar zoeken kon Silberbauer in 1963 worden aangehouden.

Enkele jaren later volgende Franz Stangl, de commandant van de kampen Treblinka en Sobibor. In de Verenigde Staten bracht Wiesenthal Hermine Ryan-Braunsteiner op, die in het kamp Majdanek had toegezien op de moord op honderden kinderen. Braunsteiner werd in 1973 aan Duitsland uitgeleverd.

Nog in 1998 werd de commandant van het Kroatische concentratiekamp Jasenovac, Dinko Sakic, opgespoord in Argentinië en in Kroatië berecht.

De opsporing van Adolf Eichmann, die in 1960 door de Israëlische geheime dienst in Argentinië werd opgepakt, kan volgens critici niet op het conto van Wiesenthal worden geschreven, hoewel hij zelf zegt wel aanwijzingen te hebben gegeven over de verblijfplaats van de voormalige SS'er.

Wiesenthal slaagde er niet in Josef Mengele, de 'Engel des Doods' van Auschwitz, voor het gerecht te brengen. Mengele overleed in Zuid-Amerika na tientallen jaren aan arrestatie te zijn ontkomen.

Wiesenthal stopte in 1993 met zijn werkzaamheden. Hij zei toen alle massamoordenaars die hij zocht ook gevonden te hebben. 'Ik heb ze overleefd, en de paar die ik niet heb overleefd zijn te oud om voor de rechter te komen. Mijn werk is gedaan.

Wiesenthal schreef verschillende boeken, waaronder zijn memoires 'De Moordenaars Onder Ons' (1967). 'Het belangrijkste wat ik gedaan heb, is te vechten tegen het vergeten en de herinnering levend houden', zei hij in 1999. 'Het is zeer belangrijk dat men weet dat onze vijanden niet vergeten zijn.'

Wiesenthal wordt vrijdag in Israël begraven. Op de centrale begraafplaats in Wenen wordt woensdag een afscheidsceremonie voor Wiesenthal gehouden. Daarna wordt zijn lichaam naar Israël overgebracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden