Silicon polder

De Nederlandse special make-upartist Rogier Samuels, is gespecialiseerd in dwerggezichten en hobbitvoeten. Hij is net terug van de Nieuw-Zeelandse filmset van 'The Hobbit - 3D'.

De Hobbitvoet. Misschien niet het eerste waar het publiek op let, als eind 2012 het eerste deel van The Hobbit in de bioscoop uitgaat. Maar toch. Zo'n voet moet kloppen, tot in de details. Het dwergvolkje uit Tolkiens mythische epos bezit lange tenen, met niet al te verzorgde nagels en een dot krulhaar op de wreef - elke haar afzonderlijk ingestoken door de medewerkers van het special make-upteam.


Enkele honderden paren waren er nodig, precies op maat gemaakt, voor de acteurs, hun stand-ins en de stuntmannen. Het was een van de zorgen van Rogier Samuels (40), van studio Unreal uit Amstelveen, die samen met twee medewerkers een half jaar lang meewerkte aan de opnamen in Nieuw-Zeeland. 'Bij TheLord of the Rings werkten we nog met een soort sloffen van schuimrubber. Na een keer dragen, kon je ze weggooien, en het bevestigen duurde ongeveer drie kwartier per Hobbit. Te tijdrovend, vond de productie nu. Verzin maar iets nieuws, werd ons gezegd.'


Dus ontwierp de voetenafdeling, met de Nederlander Samuels en zijn echtgenote Carola Brockhoff, een nieuw model. 'Dat is het leukste van ons vak: een beetje uitvinder spelen.' In het nieuwe epos, dat zich voor de blockbustertrilogie (2001-2003) afspeelt, dragen de nieuwe Hobbitacteurs nu harige voetlaarzen van siliconen, een meer levensecht ogend materiaal. Makkelijker aan te trekken en duurzamer: ze gingen zo een week mee. 'Zo'n voet moet flexibel zijn, met afzonderlijk buigbare tenen, maar mag niet wiebelen. Dat is nog vrij ingewikkeld.'


Na de vierde versie keurde regisseur en producent Peter Jackson de voeten goed.


De werkplaats van Unreal bevindt zich in een oude rozenkwekerij aan de rand van Amstelveen, grenzend aan een veld met schapen. Binnen staan grote stapels kartonnen dozen, met daarin een zombie-nazileger verpakt: half mens, half machine. Net teruggekomen uit Tsjechië, waar in en rond een oude kolenmijn opnamen plaatsvonden voor de Nederlands-Amerikaanse horrorfilm Frankenstein's Army (regie Richard Raaphorst). Sommige dozen zijn al uitgepakt; in een kast ligt een plastic zak hersenen. 'Kijk, hier ploffen die dan uit', zegt Samuels, een mannenkop ophoudend, gegoten naar het hoofd van een van de acteurs. De bovenzijde van de tot aan de neus-poriën levensechte siliconenschedel bestaat uit wat losse flappen. 'Net als echte huid is dit materiaal translucent, het laat een beetje licht door.' Tien freelancemedewerkers, onder wie ingehuurde specialisten uit Nieuw-Zeeland en Japan, werkten maandenlang in Amstelveen aan de maskers en het wapentuig.


Tafels, kasten, schappen, muren - alles in het atelier is gevuld en behangen met rekwisieten en proefmodellen uit eerdere gruwelproducties; afgehakte armen, gipshoofden, doorkliefde gezichten. Maar ook een complete dolfijn (uit de jeugdserie Spetter!) en een verbluffend reëel ogende mensaap (uit een commercial voor Peijnenburg). Een fotomuur vult de variatie aan opdrachten verder aan: de Dushi-protheses voor televisiepresentatrice Wendy van Dijk en haar transformatie tot volrond Antilliaans typetje. Samuels: 'De media schreven dat het aanbrengen vier uur duurde, maar dat was alleen de eerste keer hoor. Daarna waren we steeds in tweeënhalf uur klaar.'


Geheimhouding

Fysieke getuigen van de set van The Hobbit zijn afwezig. Ook van de opnamen van The Lord of the Rings-trilogie, waar Samuels en Unreal eveneens aan meewerkten (het 'special' make-upteam waarvan hij deel uitmaakte won twee Oscars), mocht niks worden meegenomen. Eén orkenmaskertje kan hij laten zien, ongebruikt en ongeverfd. Zelfs die mag niet zomaar gefotografeerd worden door derden; de geheimhoudingscontracten van de Hollywoodfilmstudio's zijn allesomvattend.


'Alle gezichtsprotheses, van losse oren en neuzen tot aan de uit verschillende delen opgebouwde maskers, kun je maar één keer gebruiken. Je lijmt ze vast op de huid en smelt de randjes, die heel dun zijn, vast met wat alcohol. Na afloop van de draaidag wordt alles weer ingenomen en om de zoveel tijd komt er een vrachtwagen langs met een grote gehaktmolen achterop, om de boel te vermalen.'


Collega's van Samuels ontvingen tijdens de opnamen e-mails van onbekenden: of ze bereid waren gebruikte Hobbitprotheses te verkopen. 'Later bleek de opnameleiding daar achter te zitten, die wilde controleren of de medewerkers wel netjes waren.'


De paranoia is wel enigszins voorstelbaar: op de set van The Lord of the Rings verdween nogal wat materiaal. Fans betalen veel geld voor originele filmprops. Middels inzet van de FBI werd een internetaanbieder ontmaskerd; een stuntman die een handeltje was begonnen. 'Er is nog iemand opgepakt, van de setbeveiliging nota bene, die bleek zijn hele huis vol te hebben met zwaarden en maskers. We filmden toen net de veldslag bij Helm's Deep, hij nam gewoon elke dag wat mee.'


Samuels kwam in de jaren negentig in contact met wat medewerkers van het productieteam achter de Tolkienfilms, toen hij een vakbeurs voor make-upartiesten bezocht in Los Angeles. Terug in Amsterdam wachtte een voicemailbericht; of hij zich een maand later in Nieuw-Zeeland kon melden. 'Dat liep nog uit: pas twee jaar later kregen ze groen licht voor de opnamen.'


Met filmmaker Jackson zelf had en heeft hij weinig contact. 'Soms wissel je een woord, over de kleur van een prothese of zo. Maar dat is het dan ook wel. Er werken zo veel mensen voor hem.'


Uruk-Hai

In The Hobbit beleeft Bilbo, een ouder familielid van de latere Ring-held-hobbit Frodo, een avontuurlijke tocht met dertien dwergen. De Nederlanders van Unreal waren verantwoordelijk voor het ontwikkelen en toeleveren van de gezichtsmaskers en protheses van die dwergpersonages met forse neuzen, kinnen, oren en een verscheidenheid aan snorren.


'Bij The Rings konden we nog bij tal van afdelingen werken, toen waren we de jonge honden op de set. Nu is er meer geld en zijn de afdelingen opgesplitst. Het gekke is: ook met een budget van een half miljard dollar (het dubbele van de eerste drie films tezamen, BB) is de chaos even groot. Je zou denken dat het gestroomlijnder gaat, maar dat is niet zo. Dat komt ook omdat succesvolle regisseurs als Jackson het zich financieel kunnen veroorloven beslissingen uit te stellen. Als hij op het laatste moment zegt: ik wil morgen honderd Uruk-Hai (een orksoort), in volle wapenuitrusting. Dan komen die er gewoon. En als ze er dan niet uitzien hoe hij ze in zijn hoofd had, laat hij er gewoon nog honderd maken.'


Dat The Hobbit - 3D wordt opgenomen (de opnamen bevinden zich in de afrondende fase), heeft ook invloed op het werk van Samuels. 'Jackson draait niet de normale 24, maar 48 beeldjes per seconde. En op 3D film je alles sowieso dubbel, met twee camera's. Dat betekent dus dat er vier keer zoveel data moet worden verwerkt. Iets simpels als een draadje wegpoetsen in postproductie is dan dus ook meteen vier keer zo duur. De resolutie is inmiddels zo hoog, dat je alles ziet: de naden van pruiken bijvoorbeeld, die moeten veel beter worden weggewerkt. Stuntmannen slaan altijd langs elkaar, maar in 3D zie je dat iemand misslaat - ze moeten dus veel dichter op elkaar vechten.'


Terug in Amstelveen na hun Lord of the Rings-avontuur, dachten Samuels en zijn echtgenote dat de klussen nu wel vanzelf zouden binnenstromen. 'We konden meteen door naar de set van The Chronicles of Narnia, maar zo'n reizend bestaan zagen we niet zitten. Liever bouwden we hier een eigen toko op.' Het bleef stil, aanvankelijk. 'Als je meewerkt aan zo'n enorme productie denken ze in Nederland dat je alleen maar grote films doet, of heel duur bent. We moesten er hard aan trekken om te laten zien dat we ook materiaal kunnen maken voor toneelvoorstellingen of commercials.'


Tandtechniek

Samuels, zoon van een tandarts en een kunstenares, leidde zichzelf op in het vak. 'Sommige technieken en materialen zijn precies die van mijn vader, uit de tandheelkunde.' Vaak hoort hij: straks heb je geen vak meer, vanwege de mogelijkheden van computeranimaties. 'Zo'n vaart loopt dat niet. Veel regisseurs, zoals bijvoorbeeld ook Guillermo del Toro (Pan's Labyrinth), willen op de set toch ook fysieke dingen zien. Ewan McGregor zei na de nieuwe Star Wars-films dat hij nooit meer voor een groen scherm in een kale studio wilde acteren, omdat hij zich niet kon inleven.'


Geruststellende berichten, voor de vakgroep. 'Als je acteurs goed wilt laten spelen, moet je een echte set bouwen, met echte props en echte mensen. In maskers.'


'Als Peter Jackson op het laatste moment zegt: ik wil morgen honderd Uruk-Hai (een orksoort), in volle wapenuitrusting. Dan komen die er gewoon', vertelt Rogier Samuels, special make-upartiest.


Film en effecten


De selectie van Rogier Samuels


An American Werewolf in Londen


(1981, John Landis)


Rogier Samuels: 'Won de allereerste Oscar voor beste make-up. De maskers werden gemaakt door Rick Baker, een van mijn helden.'


The Thing


(1982, John Carpenter)


'Een van de beste sciencefictionhorrors. Die film was z'n tijd zó ver vooruit. Rob Bottin, die de effecten verzorgde, werkte ook mee aan RoboCop en Total Recall van Paul Verhoeven.'


Amadeus


(1984, Milos Forman)


'De manier waarop Salieri ouder is gemaakt, was revolutionair. Het werk van Dick Smith, die voordien bekend was om zijn monsters.'


Aliens


(1986, James Cameron)


'Cameron nam die hele film op met slechts acht Alien-pakken - terwijl het er zoveel meer lijken. Hij weet heel goed hoe je een effect inzet, niks is te lang in beeld'.


The Exorcist


(1973, William Friedkin)


'Het knappe is dat het ouder maken van acteur Max von Sydow niet werd opgemerkt door het publiek. Dat is het allerhoogste wat je kunt bereiken.'


Se7en


(1995, David Fincher)


'Vanwege de slachtoffers van de seriemoordenaar. Alleen al die ingeteerde man op bed en die dode dikke vent die op een operatietafel ligt - zo ongelofelijk mooi uitgevoerd.'


Achter de schermen


Zo strikt als de geheimhouding rondom The Hobbit is voor eenieder die aan de opnamen meewerkt, zo los springt regisseur/producent Peter Jackson (foto) er zelf mee om. Bezoek zijn Facebookpagina voor uitgebreide videoblogs over de opnamen. Jackson, werkend met een budget rond de 500 miljoen dollar, legt zichzelf geen beperkingen op en imponeert zijn publiek alvast met power-achter-de- schermen-shots, waarin vijf helikopters boven het ruige Nieuw-Zeelandse landschap scheren.


Foto: Reuters


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden