Sierlijk voetballen langs onorthodoxe lijnen

Garrincha, Pele en alle andere Goddelijke Kanaries hebben hun inventiviteit te danken aan de asymmetrie van de kromme Braziliaanse voetbalvelden. Een ode aan de schoonheid van de belijning.

De kunst van de aan de omgeving aangepaste voetbalvelden, op deze foto's te bewonderen, is niet alleen voorbehouden aan de armste streken van Brazilië. Scheef en krom zijn ze overal. Maar ook bol.


Het veld van mijn favoriete club Anderlecht was in de jaren zeventig van de vorige eeuw op de middenstip een meter hoger dan aan de lange zijkanten. De terreinknecht had de afwatering hoog in het vaandel.


Ingrijpender voor het eindresultaat van een wedstrijd was het hoogteverschil tussen de strafschopgebieden. Het doel aan de kant van de Place de Linde lag twee meter lager dan dat bij het Parc Astrid. Als je na de rust bergop moest, begon dat in het laatste kwartier te wegen, vooral in de kuiten van de onwennige tegenstander. Wij liepen er dan meestal gemakkelijk overheen. De toss was dus belangrijk.


Rinus Michels vertelde me eens dat het in de Verenigde Staten een dolle boel was. Meestal werd er op een honkbalveld gespeeld. Met heuvel. Michels: 'In Tulsa herinner ik me een greppel ergens bij de middenlijn waar opeens een kleine, verdedigende bikkel al tackelend uit sprong, terwijl je net had gedacht: we zijn er doorheen.'


Ik ben iemand die van voetbal is gaan houden door de schoonheid van de belijning. Bij binnenkomst in het stadion een schok krijgen dankzij de krijtwit op de grasmat getrokken cirkels, halve cirkels, stippen en rechthoeken. Een kruis als penaltystip? De maag draait me om. Een te kleine, schier onzichtbare middenstip? U moet weer op de avondcursus, terreinknecht (tegenwoordig is hij Directeur Beheer Accommodaties). Heel erg: een dwarsstreepje op de doellijn om - service voor de keeper - het midden van het doel aan te geven.


Verminking van het plein, zoals ze in België zeggen, is van alle tijden. Vaak is het geen ingreep die voortkomt uit gebrek aan ruimte. Toen Georg Kessler trainer van Sparta werd, bestond zijn eerste daad uit het tien meter verbreden en langer maken van het heilige plein van het Kasteel. Kessler had een filosofie: op een groter oppervlak is het voor de uitspelende en dus vaak verdedigende partij lastiger de gaten in de defensie te dichten.


Ik kijk naar de Braziliaanse velden. Zo'n figuur dagelijks zien en voelen heeft gevolgen. David Winner schreef ooit een boek over de invloed van het Nederlandse landschap op de manier van voetballen van de bewoners in de delta der Lage Landen. Het kwam er op neer dat de Nederlander recht toe recht aan voetbalt, als de voren van de omgeploegde akkers.


Te veel fantasie vrees ik, die David, maar zijn verhandeling is nu mooi toepasbaar op de kromme Braziliaanse veldjes. Garrincha en Pele en alle andere Goddelijke Kanaries hebben er niet alleen inventief langs onorthodoxe lijnen sierlijk op leren voetballen, de asymmetrische figuur van hun eerste voetbalveld zit voor altijd in hun hoofd, net zoals het patroon in het tapijt waar een kind in de huiskamer z'n autootjes op rijdt het leven van dat kind schijnt te bepalen.


Ik heb het voetballen geleerd aan de Kastanjelaan in Winschoten. Het terrein lag naast de spoorlijn Winschoten-Groningen. Ten opzichte van elkaar lagen ze scheef, het spoor en het veld. Om het kwartier reed de boemeltrein naar Scheemda. Verder zag je niks. En aldus is het leven verlopen. Scheef. Onzeker. Boemelend. Opgegroeid op een Braziliaanse voetbalzanderij in de vorm van een trapezium was ik misschien een groot architect geworden.


Oud-voetballer Jan Mulder (1945, Anderlecht, Ajax) is medewerker van de Volkskrant. Frank Schallmaier (1977) is fotoredacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden