ReportageProtest Chabarovsk, Siberië

Siberië komt in opstand tegen ‘tsaar’ Poetin

Een vrouw houdt tijdens een protest een bord omhoog met daarop de tekst 'Vrijheid voor Furgal'.Beeld AFP

In de Siberische stad Chabarovsk gaan tienduizenden mensen de straat op in een ongekende protestgolf. De mensen zijn woedend op Poetin omdat die hun gouverneur heeft laten opsluiten. Officieel wegens betrokkenheid bij moorden in een ver verleden, maar in Chabarovsk denken ze dat hun gouverneur een andere misdaad gepleegd heeft: populairder worden dan Poetin. 

Moskou slaapt nog als de opstand begint. Zeven tijdzones verderop staat de zon hoog aan de hemel en klinkt een hels kabaal. Met z’n allen tegelijk drukken de automobilisten van Chabarovsk op hun claxons. Niet omdat ze haast hebben, maar omdat ze hun steun willen betuigen aan een massa voetgangers die het verkeer in de steile straatjes van de havenstad volledig vastzet. Chauffeurs zetten hun auto’s aan de kant en juichen de voorbijtrekkende menigte toe of sluiten zich aan. Een bezwete bestuurder van een ziekenwagen draait zijn raampje omlaag en roept met gebalde vuist: ‘Hou vol, jongens!’

Aan de kant voor Aleksej Netsjajev. Hij loopt midden op straat, net als de mensen om hem heen. De magere computerprogrammeur heeft zich nog nooit zo breed gevoeld. Rood stoplicht? Aleksej loopt gewoon door. ‘Iedereen stopt toch al voor ons’, zegt hij trots.

En dan schreeuwt hij weer mee met de rest: ‘De provincie is van ons!’ ‘Weg met de tsaar!’ ‘Rusland zonder Poetin!’

Het is de veertiende protestdag op rij, en dat is uniek voor Russische begrippen. Het is ook niet eerder gebeurd dat een stad zich zo collectief uitspreekt tegen president Poetin. Afgelopen zaterdag liepen er volgens waarnemers 30- tot 50 duizend mensen mee, dit weekend worden weer lange optochten verwacht. Zulke aantallen zijn sinds het einde van de Sovjet-Unie alleen in Moskou gehaald, een stad die ruim twintig keer groter is dan deze havenstad aan de grens met China.

Aanleiding voor de dagelijkse marsen is de plotse verdwijning van de gouverneur. Gouverneur Sergej Foergal werd twee weken geleden gearresteerd door de federale veiligheidsdiensten en onmiddellijk per vliegtuig afgevoerd naar de hoofdstad, 8 duizend kilometer verderop. Sindsdien zit hij daar in de gevangenis, in afwachting van een rechtszaak die niet openbaar zal zijn. De autoriteiten beschuldigen Foergal van betrokkenheid bij moorden in 2004 en 2005, maar volgens de demonstranten heeft Foergal een andere misdaad begaan: populairder worden dan de president.

Foergal was al op het matje geroepen door het Kremlin wegens te grote populariteit in Chabarovsk. ‘Wat betreft de cijfers is het een heel triest verhaal’, zegt Poetins gezant voor het Verre Oosten tegen de gouverneur in een uitgelekte opname van hun gesprek. ‘Uw rating groeit en die van de president daalt.’

Gouverneur Sergej Foergal is geliefd doordat hij opkwam voor de lokale belangen.Beeld AFP

De berichten uit Chabarovsk werden nog triester voor Poetin toen de provincie de laagste opkomstcijfers van het hele land doorstuurde (44 procent) bij de georkestreerde stemming over Poetins grondwetswijzigingen. Een week na de stemming werd Foergal in de boeien geslagen.

‘Poetin heeft onze gouverneur gewoon naar Moskou laten ontvoeren’, zegt Vladimir, een demonstrant in een telnjasjka, een blauw-wit streepjeshemd dat gedragen wordt door militairen, normaal gesproken trouwe Poetin-stemmers.

Vladimir is zo schor als een kraai van de dagelijkse marsen, maar hij blijft meeschreeuwen. ‘Rusland, word wakker, Rusland word wakker!’ De boodschap is gericht aan de landgenoten in het veel dichter bevolkte westen. Hier in het briesje van de Stille Oceaan hebben ze allang tabak van de regering in Moskou.

Onder Poetin nam de hoofdstad veel meer mee uit het Verre Oosten dan alleen een gouverneur. Grondstoffen vooral. Goud, platina, hout: veel van de opbrengsten komt tegenwoordig terecht bij Moskouse firma’s in handen van hoofdstedelijke oligarchen. Of bij Cypriotische offshores die volgens de oppositie ook onder controle staan van mensen uit Poetins clan. Belastingen worden afgedragen in Moskou en grotendeels daar weer uitgegeven. Het is een gevolg van Poetins beleid om de politieke en economische macht te centraliseren.

Verdwijning van de vis

Elke demonstrant begint over wat hier gezien wordt als het pijnlijkste symbool van Poetins centralisatie: de verdwijning van de vis. Normaal gesproken viert de bevolking hier ’s zomers barbecueënd feest als de Pacifische zalm de stad binnenzwemt via de Amoer, de rivier waaraan Chabarovsk is gebouwd. Maar sinds grote visserijbedrijven de zalm tegenhouden in de rivierdelta en vanuit daar doorverkopen naar onder meer Moskou, smult Chabarovsk niet meer van de zalm.

Demonstranten in de Siberische stad Chabarovsk.Beeld AFP

‘Wij weten niet anders of er staat vis bij ons op tafel’, zegt Ljoebov Odzjal, en het houten beschermmannetje aan haar ketting slingert heen en weer in de brede hoofdstraat van Chabarovsk. Odzjal is voorzitter van een organisatie die opkomt voor inheemse volkeren in het Verre Oosten en gaat iedere dag naar het plein waar de marsen beginnen, maar niet te dichtbij, uit vrees voor coronabesmetting.

Met Sergej Foergal had Chabarovsk eindelijk een gouverneur die opkwam voor de lokale belangen, vertellen demonstranten. Hij sprak zich in het openbaar uit tegen de grootschalige illegale houtkap, tegen de invloed van Moskouse firma’s en hij bezuinigde op overheidsuitgaven, bijvoorbeeld door een einde te maken aan de gewoonte van ambtenaren om businessclass te vliegen.

Ondanks Poetins scherpe toezicht op verkiezingen kon Foergal aan de macht komen door een landelijke trend: Russen grijpen lokale verkiezingen steeds vaker aan om een proteststem uit te brengen tegen alle kandidaten van Poetins partij. Ze verenigen zich achter iemand van andere partijen, ook al zijn dat geen felle oppositiepartijen – die mogen niet meedoen. Die partijen krijgen opeens een meerderheid en voelen zich niet langer gedwongen om precies te doen wat Poetins partij voorschrijft. Het Verre Oosten loopt voorop: in het regionale parlement van Chabarovsk zijn nog maar twee van de 36 zetels bezet door Poetins partij. En ze hadden dus Foergal.

Siberische identiteit

Nu hij afgevoerd is naar Moskou, komt de opgekropte woede over Moskou eruit. ‘In principe zijn wij een geduldig volk door de zware natuuromstandigheden waarin wij leven’, zegt Anastasia Magnus, een demonstrant die ‘lang geleden’ voor Poetin stemde omdat ze dacht dat hij Rusland veilig zou houden. ‘Min dertig, wilde bossen, de rivieren. Wij hebben een Siberische identiteit.’

Maar nu loopt ook zij midden op straat uit protest tegen de president. Een leider is er niet, het is de bevolking zelf die op sociale media afsprak om dagelijks bijeen te komen. Op werkdagen om 19 uur, in het weekend om 12 uur. Ook leuzen bedenken ze zelf. Zoals: ‘De vis rot vanaf de kop, de vis rot vanaf de kop!’

‘Dat betekent dat de rot bij Poetin begint’, zegt Aleksej, de magere programmeur. Bij het passeren van het kantoor van de staatstv, een witte sovjetkolos, steken sommige demonstranten hun middelvinger op. De staatstv negeert de demonstraties. Beelden van een collectief demonstrerende bevolking zouden andere steden op ideeën kunnen brengen.

Inwoners van Chabarovsk zijn woedend op Poetin omdat hij Sergej Foergal heeft laten opsluiten. Beeld REUTERS

Wel tonen de staatskanalen de interim-gouverneur die door Poetin is aangewezen: een politicus uit Moskou die welgeteld één keer eerder in het Verre Oosten is geweest. Bij zijn aankomst maakte hij meteen duidelijk dat hij niet van plan is om te praten met de demonstrerende bevolking, naar eigen zeggen ‘om de simpele reden dat ik mezelf respecteer, als iemand die aangesteld is door een president die door het hele volk is gekozen’. Bovendien zegt hij ‘sluitend bewijs’ te hebben dat de demonstraties georkestreerd zijn door ‘buitenlanders’. Hij maakte zich er niet populairder op door Chabarovsk te complimenteren met ‘de vetste en gelukkigste duiven van heel Rusland’.

De vraag is of hij de tactiek gaat toepassen die in Moskou toegepast wordt bij demonstraties: de oproerpolitie erop af sturen. De andere optie is de protesten te laten uitdoven.

‘De demonstranten zijn simpelweg met te veel voor de politie’, zegt Dmitri Nizovtsev donderdagavond in de stromende regen. Bij gebrek aan staatsmedia filmt hij de protesten en zendt ze uit via kanalen op sociale media van oppositieleider Aleksej Navalny. Uitgeput pakt de jonge videomaker zijn camera in, na weer een mars.

Een halfuur na het gesprek met de Volkskrant uploadt hij een selfie: zijn gezicht is bebloed en zit onder de blauwe plekken. Drie mannen hebben hem opgewacht bij zijn huis en in elkaar geslagen. De politie komt pas een dag na Nizovtsevs noodoproep langs.

De tijd van vreedzaam kunnen demonstreren is voorbij.

Lees ook: 

In een aangrenzende Siberische provincie heeft een vrouwelijke burgemeester de partij van Poetin verslagen. Correspondent Tom Vennink zocht haar op. 

Met proteststemmen hebben Russen het machtsmonopolie van Poetins partij ook doorbroken in Moskou.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden