Shoppen voor een postbus aan Zuidas

Telecom Italia wil geld zien van Bolivia vanwege nationalisering van het telefoniebedrijf onder Morales. De geijkte route: een brievenbusfirma in Nederland....

‘Nederland helpt multinational bij beroven van Bolivia’, staat op een groot spandoek dat activisten hebben meegenomen naar het World Trade Center (WTC) aan de Amsterdamse Zuidas. De beveiligingsdienst heeft er enorm de pest in, maar de zakenmannen die voorbijlopen zien er de humor wel van in. In het anders muisstille zakencentrum WTC is het een kabaal van jewelste. XminY, een organisatie van andersglobalisten, demonstreert met een flinke slagwerkband tegen het telefoniebedrijf Telecom Italia. Dat zou, via een brievenbusfirma die in het WTC is gevestigd, de staat Bolivia honderden miljoenen dollars willen aftroggelen.

Tijdens de privatiseringsgolf van de jaren negentig kwam het nationale telefoniebedrijf van Bolivia voor de helft in handen van Telecom Italia. ‘Dat gebeurde onder druk van de Wereldbank en het IMF’, zegt Marjolein van de Water van XminY. Telecom Italia verhoogde vervolgens de prijzen, liet het netwerk vooral op het platteland versloffen, en sluisde de winsten linea recta naar het buitenland. Vandaar dat Evo Morales, de linkse president van Bolivia die in 2006 aan de macht kwam, het telefoniebedrijf weer helemaal nationaliseerde. ‘Morales bood Telecom Italia daarbij compensatie aan, maar het telefoniebedrijf was daarmee niet tevreden’, zegt Van de Water.

Daarom stapte Telecom Italia, op grond van een investeringsverdrag dat Nederland met Bolivia heeft, naar het International Center for the Settlement of Investment Disputes (ICSID), een internationale rechtbank in Washington die tussen beide komt als een multinational in de clinch ligt met de overheid van een land. Daar hoopt het bedrijf meer geld te vangen.

Extra zuur: Bolivia trok zich in mei 2007 terug uit het ICSID omdat de rechtbank altijd in het voordeel van multinationals zou oordelen. Telecom Italia beroept zich echter op een clausule die voorschrijft dat bedrijven nog een half jaar na terugtrekking van een land mogen aankloppen bij de rechtbank. De Italiaanse multinational deed dat half oktober, nipt voor het verstrijken van de deadline.

Een schande, zeggen de andersglobalisten. ‘Ik vind het belangrijk dat actie wordt gevoerd tegen multinationals die mijn land uitbuiten’, zegt Raul R. Choque. Hij heeft een doorleefd gezicht en houdt de vlag van de inheemse volkeren in zijn hand. Vanwege zijn vakbondsactiviteiten in zijn geboorteland is hij al dertig jaar politiek vluchteling.

Maar, tegen een Nederlandse brievenbusfirma is het lastig demonsteren. Een beroep op het ministerie van Economische Zaken haalde niets uit. ‘De Nederlandse staat is geen partij in dit geschil’, antwoordde Frank Heemskerk, staatssecretaris van Economische Zaken.

XminY voert daarom ludieke acties. De actievoerders namen een grote kartonnen brievenbus, een even grote protestbrief, een postbode en een als telecommanager verkleedde activist mee naar het WTC om een toneelstukje op te voeren. ‘Deze brief komt van het volk van Bolivia, dat klaagt omdat u het volk voor het gerecht sleept’, zegt de postbode daar tegen de brievenbus. Een slagwerkgroep roffelt ondertussen snoeihard op de trommels.‘Dit klinkt eigenlijk heel goed’, zegt een mevrouw in mantelpak terwijl zij met haar mobiele telefoon een foto maakt.

Telecom Italia heeft evenwel een heel andere versie van het verhaal. In juridische documenten op internet schrijft de advocaat Robert Sills dat Telecom Italia 725 miljoen dollar investeerde: ‘het grootste investeringsprogramma in de infrastructuur in de geschiedenis van de Boliviaanse telecom.’ De dienstverlening werd gemoderniseerd, en ook op het platteland kwamen bellers aan hun trekken. Maar toen Morales aan de macht kwam, voerde hij vrijwel direct een lastercampagne tegen Telecom Italia. Het telecombedrijf stuurde volgens de advocaat herhaaldelijk delegaties naar de hoofdstad La Paz om met de regering te overleggen, maar de afgevaardigden werden domweg geschoffeerd. Morales zou op onteigening zijn uitgeweest zonder Telecom Italia ook maar een cent compensatie te willen betalen. Een gang naar ICSID was volgens Telecom Italia dus de enige oplosing.

ICSID heeft nu een commissie van drie wijze heren aangesteld die moet uitmaken wie er fout zit.

Volgens Anne van Aaken, hoogleraar internationale economie aan de Universiteit van St.-Gallen (Zwitserland), heeft Telecom Italia daarbij om twee redenen de wind in de zeilen. ‘Mijn indruk is dat het ICSID nogal vriendelijk is voor buitenlandse investeerders.’ Die worden vaker dan de nationale overheden in het gelijk gesteld. Bovendien, zegt Van Aaken: ‘Er is sprake van BIT-shopping.’ Dat werkt zo: als een multinational in een land als Bolivia wil investeren, onderzoekt het welk westers land een bilateraal investeringsverdrag (BIT) heeft met Bolivia dat gunstig is voor de multinational. In dat westerse land wordt dan een brievenbusfirma opgericht. Van Aaken: ‘Nederland komt bij BIT-shopping vaak goed uit de bus.’

Volgens Federico Ortino, die aan het Britse King’s College onderzoek doet naar de investeringsverdragen, is dat moedwillig. ‘Als een land niet wil dat multinationals via brievenbusbedrijven gebruikmaken van hun investeringsverdrag, kunnen ze dat heel makkelijk laten vastleggen.’ Nederland koos ervoor om dat niet te doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden