Shooting the piano player

Succesregisseur Steven Soderbergh neemt afscheid van Hollywood met zijn biopic Behind the Candelabra, over de nogal flamboyante sterpianist Liberace. Waarom vroeg hij Michael Douglas voor de hoofdrol? En is het nou een gayfilm?

Jason Bourne bovenop Gordon Gekko, grapt regisseur Steven Soderbergh. De superspion in bed met de Wall Streetschurk. 'Wie wil dat nou níet zien?' Toch durfde geen van de Hollywoodstudio's in zee met zijn verfilming van de moeizame liefde tussen de nooit uit de kast gekomen glitterpianist Liberace en diens veertig jaar jongere inwonende chauffeur, zelfs al hadden A-sterren Michael Douglas en Matt Damon al toegezegd voor de hoofdrollen. 'Men was er onvoldoende van overtuigd dat er kijkers bestonden voor zo'n film, behalve dan onder het homoseksuele deel van het publiek.'


Bij HBO dacht men daar anders over: als je wilt kun je morgen beginnen met filmen, kreeg Soderbergh te horen bij de Ameri-kaanse televisiezender. Zodoende werd Behind the Candelabra eerst vertoond op de betaaltelevisie en daarna pas uitgebracht in de bioscoop - het nieuwe productiemodel. Met als lullig bijeffect dat de bij de wereldpremière in Cannes zo bejubelde acteurs nu niet genomineerd kunnen worden voor een Oscar; de film telt namelijk officieel als tv-film.


'Behind the Candelabra begint als gayfilm en wordt gaandeweg een universeel liefdesdrama, waarbij de seksualiteit er niet zo toe doet. Dat zei een interviewer van een gaytijdschrift althans vanochtend tegen me. Het klopt, denk ik. Alles om Liberace heen is extreem uitvergroot en uitbundig: in de jaren zeventig was hij met zo'n 300 duizend dollar aan inkomsten per week 's werelds bestbetaalde entertainer, en hij liet dat geld - wat toen een veelvoud waard was - ook rollen. Maar in de kern gaat deze film toch over een gewoon huwelijk. Wel met wat extra franje, ja.'


Soderbergh (50) kijkt uit over zee vanuit de tuin van het H¿tel du Cap, het meest chique en secuur afgesloten sterrenoord aan de C¿te d'Azur. Het soort plek waar de in 1987 aan de gevolgen van aids overleden entertainer Liberace zich thuis zou hebben gevoeld: geen gewone man te bekennen. Iets verderop wandelt zijn vertolker voorbij, acteur Douglas. Hersteld van kanker, nog wel wat fragiel. 'Michael is helemaal terug', zegt Soderbergh. 'Hij beschikt duidelijk over een uitstekende genenpoel. Die man krijgt chemo en verliest niet één haar.'


Dertien jaar geleden, op de set van zijn met vier Oscars bekroonde drugsepos Traffic, waarin Douglas een conservatieve rechter speelde, vroeg Soderbergh de Hollywoodster uit het niets of die wellicht ook Liberace zou kunnen spelen. Douglas dacht dat het een grapje betrof, zo'n regietrucje om hem even op het verkeerde been te zetten. Ter bevestiging imiteerde hij de zoetgevooisde stem van de pianist, niet onaardig. En dat was dat. 'Geen idee waarom ik dat toen vroeg', zegt Soderbergh nu. 'Echt, het floepte eruit. Liberace betekende niks voor me: sinds ik zijn shows als klein kind zag, op tv thuis met mijn ouders, had ik nooit meer aan hem gedacht.'


Maar met de 'ja' van Douglas op zak begon de regisseur aan zijn research. Pas jaren later, toen hij de memoires las van Liberaces oud-chauffeur, zag hij een geschikte invalshoek voor een film. Die Scott Thorson (in de film gespeeld door Matt Damon) trad op zijn 17de toe tot de coterie van de pianist, mat zich een nieuwe levensstijl aan en ging zich te buiten aan drugs en plastische chirurgie. De chauffeur pikte het niet toen hij jaren later aan de kant werd gezet: 113 miljoen dollar eiste hij van zijn werkgever, die hij voor de rechter onthulde en aanklaagde als (ex)geliefde. Liberace gaf er na een schikking 75 duizend, plus drie auto's en twee hondjes. Kort voor het overlijden van de entertainer verzoenden de twee zich met elkaar. 'Voor de film fungeert Scott als een soort Alice in wonderland', zegt Soderbergh. 'We volgen hem in het konijnenhol naar een andere wereld.'


Het filmplan werd menigmaal verschoven. Dan was er geen geld, dan kon een acteur niet, dan was Soderbergh druk - de veelfilmer werkte permanent aan meerdere projecten tegelijk. Of Behind the Candelabra tien jaar geleden anders zou zijn gevallen dan nu? 'Dat kan best. Tien jaar geleden waren er in Amerika nog geen staten waar homo's konden trouwen, nu zijn het er al dertien. Er is iets in beweging. Ik denk niet dat veel Amerikanen nu nog geshockeerd zullen zijn vanwege deze film. En het zijn toch Michael en Matt, dat scheelt.'


Douglas, die Liberace ooit vluchtig ontmoette toen hij een jaar of 12 was, in gezelschap van zijn vader, noemt zijn personage 'een soort voorvader van Elton John en Lady Gaga'. De pianist, die decennia lang voor massa's mensen optrad in Las Vegas, verweerde zich fel tegen alles en iedereen die het waagde zijn heteroseksualiteit te betwijfelen. Hij kon geen vrouw vinden die op zijn moeder leek - dáárom was hij single. Toen hij het jaar van zijn dood zo schrikbarend afviel, weet de entertainer dat aan zijn watermeloenendieet, over zijn ziekte bracht hij geen woord naar buiten.


Soderbergh: 'Het gekke is dat het publiek zich helemaal niet zo druk leek te maken over zijn seksualiteit. Op het podium leek Liberace precies wie hij wilde zijn - daar bestond geen enkel conflict. Dat onder die flamboyante presentatie wel degelijk een zeer begaafd pianist schuilging, is misschien wel het fascinerendst. Marvin Hamlisch (de vorig jaar overleden Amerikaanse componist en dirigent) zei me dat Liberace wat techniek betreft een van de beste spelers was die hij ooit zag.'


De binnenopnamen van de film werden deels opgenomen in de protserig aangeklede jarenzeventigstijl villa van Zsa Zsa Gabor, de inmiddels 96-jarige filmster en ooit notoire societydame. Ook de Liberace Foundation werkte mee en leende enkele van de originele, met sierraden behangen en goudbestikte kostuums aan Soderbergh. 'Loodzwaar waren die. Liberace speelde erin tot kort voor zijn dood, toen je zijn ribben kon tellen.'


De aankleding was het halve werk: 'Zodra Michael en Matt opgetuigd waren met pruiken, kleding en prothesen, was de transformatie zo compleet dat er niks meer te zeggen viel. Als ik in mijn jaren op de set één ding heb geleerd over acteurs, dan is het wel dat je ze niet te veel over hun rol moet laten nadenken.'


Soderbergh won in 1989 in Cannes als jongste regisseur ooit de Gouden Palm met zijn debuut Sex, Lies & Videotape. Mainstreamsucces volgde met thrillers als Out of Sight (met George Clooney en Jennifer Lopez) en de Oceans-trilogie (o.a. Clooney, Pitt, Damon), maar de regisseur bleef daarnaast altijd kleinere films maken, zoals zijn vier uur lange Che-biopic met Benicio Del Toro als de revolutionair. En nu, op zijn 50ste, stopt hij met filmen. Met Behind the Candelabra is het op. 'Ik begrijp dat mensen sceptisch zijn over mijn besluit en ik kan ook niet garanderen dat ik echt nooit meer een film zal maken, maar ik stop wel degelijk. Ik heb alle mensen met wie ik al tijdenlang samenwerk een jaar geleden al laten weten dat ik stop, zodat ze op een andere trein kunnen stappen.'


De reden? 'Filmen is simpelweg minder leuk geworden. Er was altijd veel angst, maar nu is er heel véél angst. Dat is het enige wat er nog over is in Hollywood. Tegenwoordig kost het 25 miljoen om een film in de bioscoop uit te brengen, wat maakt dat ook de wat kleinere films als zeer riskant worden beschouwd. Buiten dat: ik loop niet meer synchroon met het bioscooppubliek. Ik voel me... een beetje oud.'


Toch scoorde Soderbergh in 2012 nog een monsterhit met Magic Mike, zijn dramatische komedie over mannelijke strippers in economisch barre tijden. Gemaakt voor 6 miljoen dollar, met een kassaopbrengst van 170 miljoen. 'Krankzinnig geluk was dat, meer niet. Acteur Channing Tatum zei tegen me: ik heb dit idee over mannelijke strippers. Dat is goud, wist ik meteen. Onverwoestbaar. Eerlijk: elke regisseur kon daarmee een hit scoren. Dat betekent dus níet dat ik aanvoel wat het publiek wil of ik moet voortaan enkel nog films maken over mannelijke strippers.'


Soderbergh regisseerde in 25 jaar 25 speelfilms. Had hij eens een maandje of wat vrij, dan hielp hij als producent het werk van collega's van de grond tillen of hij sprong bij door de tweede cameraploeg aan te sturen, zoals op de set van de megablockbuster The Hunger Games. 'Ik ga niet stilzitten, dat kan ik niet. Onlangs ben ik in de leer gegaan bij een schilder. Ook zijn er wat tv-plannen, waar ik nu nog niks over kan zeggen. En ik word drankimporteur.'


Soderbergh is sinds kort groothandelaar in Boliviaanse cognac, genaamd Singani. Hij leerde de drank kennen via zijn castingdirector in Bolivia, bij de opnamen van Che. 'Heel zacht spul. Ik weet niet of ik hier goed aan doe: mij de leiding geven over een drankhandel is alsof je George Clooney een meisjesschool laat runnen.' Koptelefoons wil hij ook op de markt brengen. 'Die er goed uitzien én tegelijk goed geluid geven - geloof me, ze bestaan niet.'


Het leven als entrepreneur verschilt in essentie niet van dat als filmmaker, redeneert Soderbergh. 'Iets bevalt me. Een idee, of een product. En als het mij bevalt, vinden anderen het vast ook aantrekkelijk. Zo heb ik altijd gedacht en gewerkt, maar in de filmwereld gaat dat niet langer. Dan kun je twee dingen doen. Of vechten tegen krachten die groter zijn dan jij, of je aandacht verleggen naar iets nieuws.'


Flamboyant


De Amerikaanse pianist Vladziu Valentino Liberace, van Italiaans-Poolse komaf, was gedurende de jaren zestig en zeventig met zijn shows in Las Vegas de bestbetaalde entertainer ter wereld. Flamboyant uitgedost speelde hij klassiek werk, maar dan 'zonder de saaie stukken'. Zijn homoseksualiteit hield hij verborgen uit angst zijn publiek te verliezen. De Candelabra uit de filmtitel verwijst naar de vaste kandelaar op Liberaces piano.


Veelfilmer


Weinig filmers werken zo hard als Steven Soderbergh (foto), die in 1989 doorbrak met Sex, Lies and Videotape en onverwacht de Gouden Palm won op het Cannes Filmfestival. Met Quentin Tarantino stond Soderberghs naam begin jaren negentig synoniem voor de opkomst van de Amerikaanse independent cinema. Zijn hoogtepunt in de mainstream cinema bereikte Soderbergh in 2001, toen hij tegelijk met Erin Brockovich en Traffic werd genomineerd voor een Oscar voor beste regie en het beeldje won met de tweede. Dit jaar verscheen eerder zijn farmaceuticathriller Side Effects in de Nederlandse bioscoop.



Lees verder op pagina V4


Vervolg van pagina V3

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden