Shirtje ruilen? Zelf betalen

Wat staat Roda JC of NEC te wachten in de eerste divisie, mocht een van beide clubs zaterdag degraderen? Lessen van drie ervaringsdeskundigen, van De Graafschap, VVV en Willem II.

De financieel manager van eerstedivisieclub De Graafschap ontvangt het bezoek in een zo goed als leeg stadion. De trots van de Achterhoek is uitgehold door drie degradaties in zeven jaar tijd. Van de 34 fulltime werknemers die ooit op De Vijverberg op de loonlijst stonden, heeft de helft de saneringsoperatie doorstaan. 'Met minder personeel zakken we door de bodem', zegt Matthijs Dam.


Bij De Graafschap heeft één persoon noodgedwongen het stadion, de velden en de beveiliging onder zijn hoede. Elke trainer tekent in Doetinchem voor maximaal een jaar om financiële ellende te voorkomen wanneer de club hem op straat zet. En wil een speler na een wedstrijd zijn shirtje ruilen? Dat mag, maar de inkoopprijs wordt van zijn salaris afgetrokken.


Bij VVV en Willem II, twee andere clubs die de laatste jaren degradeerden, is de situatie niet rooskleuriger. De spelers van VVV lunchen voor uitwedstrijden niet langer in een hotel, maar in het eigen stadion. Bij Willem II is trainer Jurgen Streppel tegelijk technisch manager en doet de teammanager er de keeperstraining bij. 'De franje is er door de degradaties vanaf', zegt directeur Berry van Gool. Als kampioen van de eerste divisie keert Willem II volgend seizoen terug in de eredivisie.


Is dit wat Roda JC of NEC te wachten staat, mocht de gang naar de eerste divisie zaterdagavond in Deventer of Amsterdam bewaarheid worden? En wat betekent dat dan voor ze? Ervaringsdeskundigen van drie clubs aan het woord.

de kosten

De eredivisie en de eerste divisie mogen samen het Nederlandse betaald voetbal vormen, daarmee is de enige overeenkomst genoemd. Hoe groot de onderlinge verschillen zijn? 'Levensgroot', zegt Matthijs Dam.


Hij denkt dat De Graafschap jaarlijks 3 miljoen euro minder verdient sinds de club niet meer in de eredivisie speelt. Bij VVV schatten ze de kosten van degradatie even hoog in. 'En 3 miljoen op een begroting van 8 miljoen is veel', zegt directeur Marco Bogers.


Wie de eredivisie achter zich laat, levert naar schatting alleen al 1 miljoen euro aan tv-inkomsten in. Wel kunnen clubs terugvallen op het vangnet dat de Eredivisie CV voor ze heeft gespannen. Die keert in het eerste seizoen na degradatie maximaal 600 duizend euro uit aan een club die drie jaar of langer achter elkaar in de eredivisie heeft gespeeld. Blijft dezelfde club in de eerste divisie, dan volgt in het tweede jaar nog eens 400 duizend euro, en in jaar drie 2 ton.


Het geld wordt volgens eredivisiewoordvoerder Maarten van Rooijen betaald uit de media-inkomsten, die vooral door de abonneezender Fox worden opgehoest. 'Degradatie betekent nogal wat. Vaak gaat de hele huishouding van een club op de schop. Wij proberen met deze regeling het leed enigszins te verzachten', zegt hij.


De voetbalbond KNVB kent geen compensatieregeling, maar organiseert bijeenkomsten om clubs te informeren over de gevolgen van degradatie. Volgens onderzoek van de voetbalbond daalt de netto-omzet van een club met 26,5 procent in het eerste seizoen na degradatie, vooral door een terugloop aan wedstrijdbaten, sponsoring en tv-inkomsten. Keert de club niet meteen terug in de eredivisie, dan keldert de netto-omzet het seizoen erop met nog eens 39,7 procent.


Clubs leveren dus geld in, al dalen de bedrijfslasten in het eerste seizoen na degradatie met 15,7 procent. Die daling realiseren clubs door te snoeien in personeel en 'wedstrijd- en trainingskosten'. De cijfers zijn gebaseerd op gegevens van clubs die degradeerden in de periode 2002 tot en met 2013 en komen voor in het handboek Promotie & Degradatie, dat de KNVB dit jaar voor het eerst uitbracht.

de gevolgen

Degraderen kost dus geld, veel geld. Dam: 'Promoveren is leuk, dan kan er ineens van alles. Maar degradatie, dat is: af, af, af.' Waar ze het geld vandaan halen? Van Gool: 'Uit alle hoeken en gaten. We zetten meer vrijwilligers in, proberen op veiligheid te bezuinigen. Dat kan ook, want in de eerste divisie speel je minder risicowedstrijden.'


De degradatie van Willem II betekende vorig jaar dat er een kwart van het budget af moest. Twee personeelsleden, van marketing en de administratie, overleefden de bezuinigingsslag niet. Van Gool: 'Dat is pijnlijk. Gelukkig waren we al langer aan het voorsorteren naar de eerste divisie en zagen we de degradatie aankomen. We hadden twee scenario's klaarliggen: bij erin blijven en bij eruit vallen.'


Geen club die er graag aan denkt. 'Maar je slaat jezelf voor de kop als je niet voorbereid bent op degradatie', zegt Dam. 'Dat kan je een hoop geld kosten.'


Toch lijken NEC en Roda JC verrast nu ze tegen Ajax en Go Ahead knokken tegen degradatie. Beide clubs hebben verzuimd in de contracten een clausule op te nemen, voor als ze in de eerste divisie terechtkomen. Hierdoor moeten ze hun spelers volgend seizoen op eredivisieniveau blijven betalen.


De Graafschap, VVV en Willem II hanteren wel zulke clausules, waarmee spelers en trainingsstaf instemmen met een salarisverlaging van doorgaans 30 procent als de club degradeert. Toch ziet algemeen directeur Marcel van den Bunder van Roda JC niets in zo'n papieren ontsnapping, vertelde hij VI. Een degradatieclausule zou 'geen goed signaal' afgeven voor een club met de ambities van Roda.


De Limburgers spelen sinds 1973 onafgebroken op het hoogste niveau en werden in 1995 tweede, achter Ajax. NEC wisselde de eredivisie in zijn bestaan af met tijdperken op een plankier lager, hetgeen trainer Anton Janssen zich kan herinneren uit zijn tijd als speler.


De vooruitzichten lijken somber voor de club die zaterdag de eredivisie vaarwel zegt. Hoeveel van de 19 duizend toeschouwers die in het Parkstad Limburgstadion van Roda passen, komen volgend seizoen kijken als Almere City of FC Oss op bezoek komt? Springt investeerder Marcel Boekhoorn ook bij als NEC niet meer acteert in de eredivisie?


De degradant krimpt uit nood, want sommige sponsoren hebben geen zin in de eerste divisie. Ook die pijn laat zich voelen, zegt Dam: 'We zijn blij met elke sponsor die lid blijft, maar het scheelt nogal als hij twee van zijn zes business-seats inlevert.'


Van Gool moet zich deze weken inspannen om sponsors te vinden die met Willem II de eredivisie in willen. Velen keerden de club de rug toe na de degradatie. 'Sponsoren zijn eerder bij je weg dan dat je ze terughebt. Ze staan niet in rijen van drie aan de balie, omdat ze zich weer bij ons willen aansluiten.'


De eerste divisie trekt in alle opzichten minder bekijks. De stadions zitten minder vol en op tv gaan de samenvattingen aan menigeen voorbij. Bogers: 'De aandacht voor de eerste divisie is stukken kleiner. Veel sponsoren adverteren niet meer, omdat ze niet meer in beeld komen. Daar zouden we met z'n allen veel aan kunnen doen.'


Clubs ontkomen er na een degradatie niet aan de prijzen van de kaartjes te verlagen nu niet langer Ajax en Feyenoord de tegenstanders zijn, maar Achilles en Fortuna Sittard. Daarbij valt een terugval in toeschouwersaantallen nooit te voorkomen.


Bij Willem II bleven sinds de degradatie dit seizoen gemiddeld 2.100 supporters weg. De thuiswedstrijden van De Graafschap trekken tegenwoordig nog maar 5.800 fans, waar twee jaar geleden 12 duizend supporters naar het stadion kwamen. Van Gool: 'De pijn is dubbel voelbaar: we trekken minder toeschouwers en we verdienen minder aan onze seizoenkaarten.'


Daarbij is de ene degradatie de andere niet, zegt Bogers van VVV. 'In 2007 promoveerden we na dertien jaar in de eerste divisie te hebben gespeeld. We hebben toen tegen elkaar gezegd: alles is mooi meegenomen, we zien wel waar het schip strandt. Maar toen we vorig jaar degradeerden, was onze organisatie na vier seizoenen op eredivisieniveau ingericht. Die klap kwam veel harder aan.'


Dam maakte sinds zijn aanstelling twee keer een neergang mee met De Graafschap, in 2009 en 2012. De tweede was veruit het pijnlijkst, zegt hij. Chagrijn regeerde in het stadion, supporters klaagden over de defensieve speelstijl, die ze tot 'betonvoetbal' omdoopten. Die term achtervolgt de club nog altijd, terwijl fans juist snakken naar D'ran-voetbal - een niet te vertalen Achterhoekse leus waarin hunkering, clubliefde en strijdlust zich samenballen.


Die teleurstelling liet zich na de degradatie niet verbloemen. Van de 2 miljoen euro die De Graafschap in de eredivisie verdiende aan de kaartverkoop, was de helft in een jaar tijd verdampt. De omzet valt dit seizoen, twee jaar na de neergang, bijna half zo laag uit als toen de club nog op het hoogste niveau uitkwam.


Tuimelt de club uit de hoogste voetbalklasse, dan heerst er degradatieblues op de werkvloer. Dam: 'Iedereen zit ineens in de mood van de eerste divisie. Niemand weet zeker of hij zijn baan houdt. Die onzekerheid is het gesprek van de dag en kost energie.' Bogers, van VVV: 'Een degradatie raakt vaak de mensen die al jaren bij de club werken. De vrouw van de marketing, de terreinknecht. Ontzettend jammer.'

de do's en don'ts

De Graafschap flirtte dit seizoen nadrukkelijk met een faillissement, iets wat bij RBC, Haarlem, AGOVV en Veendam werkelijkheid is geworden. De uitgifte van aandelen van 100 duizend euro, waarvan streekicoon Guus Hiddink er één kocht, voorkwam dat Dam 'een slot om de poort' heeft moeten hangen.


Dat de club nog bestaat, mag een wonder heten. Het negatief vermogen bedroeg in 2006 3 miljoen euro. Dam: 'Alleen door met z'n allen keihard te werken en geen gekke dingen te doen, redden we het hier.'


Het beroep op de clubliefde van de medewerkers is groot in de onderste regionen van het betaald voetbal. Dam kan enthousiast vertellen hoe liefdevol de terreinbeheerder over zijn grasmat waakt. 'Die man bespaart zijn jaarsalaris door fors op uitgaven te besparen. Hij kwam erachter dat het duizenden euro's per jaar scheelt als je zelf mestkorrels strooit, in plaats van ze via een wagentje te verspreiden.'


Creatief zijn. Je verstand gebruiken. Niet boven je stand willen leven, ook al smeken de prestaties op het veld om een acute injectie met de geldspuit. Dam wordt in het voetbal nogal eens gevraagd uit te leggen hoe een club zorgvuldig met de centen kan omspringen. Dat is ook wat hij Roda JC en NEC op het hart drukt, mocht een van de clubs zaterdagavond dan toch degraderen.


Niet op alles valt te bezuinigen. De stadionlampen moeten blijven branden, de grasmat vergt onderhoud en de KNVB eist dat clubs de veiligheid van hun toeschouwers garanderen. Maar de voetbalbond heeft niets te zeggen over de afschrijving van het kantoormeubilair bij Willem II. Van Gool: 'Dus blijven we nog een half jaar langer op onze bureaustoelen zitten.'


De kaasschaaf raakt ook aan het vlaggenschip van elke club. Voor de spelers van VVV liggen tegenwoordig nog maar drie trainingspakken en vijf wedstrijdtenues klaar, waarmee ze een heel seizoen moeten doen. Dat er ook in de selectie moest worden gesnoeid, noemt Bogers na de degradatie van vorig jaar onvermijdelijk.


'Wie verdient het meest in de selectie? Wie kun je verkopen? Natuurlijk kijk je daarnaar. Sommigen willen ook zelf weg, omdat ze op een hoger niveau willen blijven spelen.' In de selectie van VVV zijn vier van de 24 plaatsen inmiddels ingenomen door jeugdspelers. De salarissen liggen tussen de 30 en 80 duizend euro, waar dat vorig seizoen tussen de 50 en de 150 duizend euro was.


Toch liet De Graafschap na de laatste degradatie een krachthonk bouwen in het stadion. Dam: 'Dat was tegen alle wetten van degraderen in. Maar daarvoor reden de spelers in een optocht van 20 Citroënnetjes naar het fitnesscentrum. Dan ben je ze dus een halve ochtend kwijt.'

Degradatielessen

Houd bij degradatie rekening met een daling van de netto-omzet van een club met 26,5 procent in het eerste seizoen.


Lunch op weg naar een uitwedstrijd niet meer onderweg, maar gebruik vooraf in het eigen stadion een kleinigheid.


Maak één werknemer verantwoordelijk voor de velden, het stadion en de veiligheid.


Strooi de mestkorrels niet meer uit met een wagentje, maar laat de terreinknecht het zelf doen. Dat bespaart duizenden euro's.


Huur minder horecapersoneel in voor die delen van het stadion waar drank tijdens de wedstrijd gratis is.


Bied kleinere lease-auto's aan en geef een bescheiden compensatie voor de verreden kilometers.


Geef de hoofdtrainer een contract voor maximaal één jaar. Dat scheelt vele euro's in geval van ontslag.


Ga tijdens de winterstop niet meer op trainingskamp naar een zonnig oord, maar zoek het in de buurt.


Reduceer het aantal werknemers, verlaag het salaris van kantoorpersoneel en besteed de administratie niet langer uit.


Geef spelers tijdens een seizoen niet zo veel kleding. Ze kunnen best af met minder trainingspakken en wedstrijdtenues.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden