Shi'itische meerderheid Irak vestigt haar hoop op Al Sistani

Als machtigste shi'itische geestelijke van Irak drukt ayatollah Ali al Sistani een groot stempel op de toekomst van zijn land....

Groot-ayatollah Ali al Sistani, de 73-jarige geestelijke die in de shi'itische wereld bekendstaat als 'het grootste teken van God', bewoont een eenvoudig huis nabij een van de heiligste plaatsen van de shia, het graf van imam Ali in Najaf. Sinds hij in 1994 door Saddam Hussein onder huisarrest is geplaatst, komt de ayatollah zijn woning niet meer uit.

Shi'itische pelgrims uit Pakistan,Afghanistan, Iran, Syrië en Libanon komen naar Najaf en naar de theologische instituten daar. Iedere shi'iet volgt de grootayatollah van zijn voorkeur, en Al Sistani gooit de hoogste ogen.

Het huis van de ayatollah wordt bewaakt door in het zwart geklede lijfwachten. Bezoekers kunnen een glas water krijgen van geestelijken die je vriendelijk te woord staan, maar Al Sistani zelf is niet te spreken. Zelfs niet voor Paul Bremer, de bewindvoerder van Irak. Het eenvoudige huis in Najaf vormt op dit moment een machtscentrum dat voor de toekomst van Irak even belangrijk lijkt als het zwaarbewaakte complex in Bagdad waar de Amerikanen hun hoofdkwartier hebben.

Al Sistani heeft immers de meerderheid van de shi'ieten in Irak achter zich, en 60 procent van de bevolking is shi'itisch. Het moet voor de Amerikanen een teken aan de wand zijn dat de ayatollah vorige week meer dan honderdduizend volgelingen de straat op kreeg om vrije verkiezingen te eisen. Hij blijkt in staat de politieke agenda van Irak te bepalen.

Al Sistani ontvangt de laatste tijd Iraakse politici van alle richtingen, zoals Adnan Pachachi, op dit moment het hoofd van de Iraakse Bestuursraad. Hij vroeg de ayatollah om respijt. Pachachi wilde dat de geestelijke niet zou vasthouden aan directe verkiezingen op korte termijn.

De Amerikanen willen vóór 1 juli de macht overdragen aan een Iraaks bestuur, dat gekozen wordt door notabelen uit de achttien provincies. Eenderde van de kandidaten zou voorgedragen worden door lokale raden, een derde door provinciale raden en de rest door de Bestuursraad. Maar de groot-ayatollah wil hiervan niet weten. Hij maakte via de moskeeën bekend dat iedere Irakees moet kunnen stemmen.

De VS hebben nu hun hoop gevestigd op de Verenigde Naties. Want medewerkers van Al Sistani hebben laten weten dat de geestelijke akkoord zou kunnen gaan met uitstel van verkiezingen als de VN aannemelijk weten te maken dat die technisch onhaalbaar zijn.

Al Sistani vindt dat de registratiekaarten die gebruikt werden voor het olie-voor-voedselprogramma van de VN ook gebruikt kunnen worden voor de verkiezingen. De Britten verwachten dat dit zou kunnen werken in de provincies die zij controleren. Maar als de VN het anders zien, kan de geestelijke daar mee leven.

Al Sistani is terughoudend met het uitvaardigen van religieuze decreten. Hij bemoeit zich niet rechtstreeks met de politiek. Dat geldt niet alleen voor hem, maar ook voor de meesten van de twintig groot-ayatollah's die de shi'itische wereld kent en van wie de meesten in Iran wonen.

Zij zijn tegen het Iraanse staatsmodel.Daar heeft een geestelijke alle macht volgens het principe van velayat-e faqih, de heerschappij van de hoogste rechtsgeleerde, dat Khomeini invoerde. De grootayatollah's (onder wie Al Sistani) zijn tegen het soort vermenging van politiek en religie die Khomeini invoerde. De shi'itische leiders houden zich traditioneel juist afzijdig van de politiek, die zij als werelds beschouwen.

De geestelijken kunnen zich die afzijdigheid veroorloven. Iedere gelovige betaalt eenvijfde van zijn netto inkomen aan de ayatollah van zijn voorkeur. Daardoor beschikken deze geestelijken over tientallen miljoenen en dat maakt ze onafhankelijk van de staat.

Maar na meer dan een halve eeuw hebben de shi'ieten in Irak eindelijk zicht op een deel van de macht. Al Sistani staat aan het hoofd van een groep die meer dan de helft van de bevolking vormt en die zeggenschap wil. Of de ayatollah een tweede Khomeini zal worden, moet worden afgewacht.

Opmerkelijk is dat zijn volgelingen in de Bestuursraad vorige week stemden voor het vervangen van het Iraakse familierecht door islamitisch recht. Dat betekent voor Iraakse vrouwen een achteruitgang, omdat ze worden beperkt in hun rechten. In Noord-Irak gingen duizenden Koerdische vrouwen de straat op om te protesteren. Koerden, soennieten en seculiere Irakezen wachten met spanning af wat Al Sistani voor Irak in petto heeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden