Shells hofnar FRANS WAALS ONDERZOEKER 1945-2006

Nadat hij carrière had gemaakt als wetenschapper, wilde Frans Waals energie halen uit mensen...

Frans Waals, op 30 augustus op 61-jarige leeftijd aan een hartstilstand overleden tijdens zijn vakantie in Bretagne, was werkzaam bij Shell als natuurkundig onderzoeker, organisatieadviseur, trainer en hofnar. Hij vond in 1970 onderdak voor de Damslapers en legde de laatste hand aan een boek dat de mens met de schier onoplosbare conflicten en tegenstellingen zou leiden naar de bron van alle dingen. Hij zocht het grote dynamische ordeningsmodel, de ene, ware werkelijkheid. Hij hield van Mondriaan, de Rolling Stones en André Hazes. Hij was open en ondoorgrondelijk tegelijk, een nuchtere beta-wetenschapper die de spiritualiteit niet schuwde, maar het grote G-woord niet gebruikte. Het bedrijfsleven zou het zweverig vinden. Zijn vele vrienden zijn het er niet over eens of hij een goeroe was. Hij bleef een mysterie.

Hij werd geboren in Appeltern. Zijn vader was burgemeester en als orthodox katholiek wars van nieuwlichterij. Hij leed onder zijn strenge ouders en werd naar een kostschool gestuurd. Zijn moeder heeft hij daarna nooit meer zien lachen.

Hij ging in Amsterdam, de stad van de provo’s, natuurkunde studeren en liet zijn haar groeien. Toen hij op een weekend met zijn nieuwe aanwinst, een motorfiets, thuiskwam, zette zijn moeder de schaar in de lange lokken, zijn vader verkocht de motorfiets. ‘Vader en moeder werden somber over de toekomst, terwijl ik er steeds meer vertrouwen in kreeg’, zei hij bij de begrafenis van zijn vader met wie hij voortdurend in gevecht was, maar over wie hij toch met liefde sprak. Zijn vader kwam niet op zijn huwelijk, omdat Frans niet in de kerk trouwde, maar op het stadhuis; met burgemeester Samkalden als ambtenaar van de burgelijke stand. Frans beleefde het als grote overwinning: de burgemeester van Amsterdam zette de dorpsburgemeester in de kou. Samkalden had Frans aangetrokken als adviseur, omdat hij voor de Damslapers die door de mariniers waren weggeslagen in Arena, het huidige hotel en muziekcentrum, een sleep in had georganiseerd.

Frans, die zijn leven lang worstelde met macht en liefde, kreeg een baan bij het machtige Shell; als onderzoeker. Zijn ouders, denkt de familie, wilden toen niet meer bij Shell tanken, omdat een bedrijf dat hun zoon in dienst nam, geen behoorlijke benzine kon maken. Hij werkte op het laboratorium, afdeling plastics, en wilde iets bereiken. Maar langzamerhand verschoof zijn aandacht naar mensen: Shell verkoopt energie, maar welke energie kun je uit mensen halen? Hij ontwikkelde – zijn tijd vooruit - een beleidsplan voor kinderopvang en ouderschapsverlof. Maar hij kreeg problemen met de vakbonden toen de raffinaderij in Pernis 2000 werkplaatsen schrapte. Hij nam, altijd wat buitenissig gekleed, nooit een blad voor de mond. Hij noemde zichzelf hofnar, legde de vinger op de zere plek, maar zorgde er wel voor dat hij niet door de koning werd onthoofd. Hij was nauw betrokken bij de grote Shell-reorganisatie eind jaren negentig en nam in 1999 ontslag. Hij wilde een boek schrijven met het ideale organisatiemodel. Hij verkocht zijn grachtenwoning en trok in een piepklein huis in Sint Maartensdijk, dat hij met een oliekacheltje moest verwarmen. Het werd een moeizaam proces, hij ging terug naar Amsterdam, werd milder en verdiepte zich verder in natuurwetenschappen, filosofie, psychologie, religie en mystiek. Hij had talrijke vrienden, luisterde naar hun verhalen en wandelde veel. Het boek kwam niet af, een goede vriendin hoopt het te voltooien. Zijn motto was: ‘Toeval bestaat niet’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden