Shell ruimt sneller op dan Ahold

Shell heeft Ahold ingehaald...

Deze week maakte de oliemaatschappij bekend dat zij een schikking heeft getroffen met Britse en Amerikaanse toezichthouders. Ahold is nog lang niet zo ver. Dinsdag maakte de openbaar aanklager in New York bekend dat hij oud-bestuurders van US Foodservice gaat vervolgen. Een aanklacht tegen Ahold, laat staan een schikking, lijkt nog ver weg. En dat mag verrassend heten, want de boekhoudfraude bij Ahold kwam een jaar eerder aan het licht.

Dat het bij Ahold wat langer duurt, heeft deels met de omvang van het schandaal te maken. Bij Ahold was sprake van echte fraude: het vervalsen van documenten, het oplichten van de accountant en het bewust overschatten van winst en omzet.

Bij Shell ligt het iets genuanceerder. Begin dit jaar bleek dat de 'bewezen reserves' 23 procent lager waren dan aanvankelijk gemeld. Wat wel en geen 'bewezen' reserve is, is een grotendeels technische discussie. Winst en omzet moesten marginaal worden bijgesteld. De koersval bij Shell was lang niet zo groot als bij Ahold: 7 procent versus ruim 60 procent.

Dat verklaart echter niet alles. Shell pakt de opruiming ook duidelijk voortvarender aan. Net als na de affaire met de Brent Spar in 1995 neemt Shell het bedrijf drastisch op de schop. Toen wilde Shell in een keer een lichtend voorbeeld worden op het gebied van duurzaamheid, nu wil het bedrijf een toonbeeld van transparantie worden. De twee raden van commissarissen van het Nederlands-Britse bedrijf stelden direct een onderzoek in naar de misstanden. De resultaten werden zo snel mogelijk openbaar gemaakt.

Ahold had zo'n onderzoek al op de plank liggen. De advocaten Sjoerd Eisma en Jan Marten van Dijk hadden eind 2002 uitgebreid onderzoek gedaan naar de fraude. Ahold zag echter geen reden de resultaten te openbaren. De supermarktonderneming voerde ter verdediging aan dat zij ex-bestuurders niet in diskrediet wilde brengen, zolang justitie haar onderzoek niet had afgerond.

Shell had hier minder moeite mee. De oud-bestuursleden Walter van de Vijver en Philip Watts kwamen niet best uit het onderzoek. Toch vond Shell dat het de feiten moest openbaren, in het belang van het bedrijf.

Ahold keek vooral naar het belang van de bestuurders. De voor Europa verantwoordelijke Jan Andreae, van wie al langer bekend was dat hij op zijn minst zijdelings bij de fraude was betrokken, bleef gewoon in dienst, net als commissaris Roland Fahlin.

Shell greep harder in. Watts en Van de Vijver moesten direct het veld ruimen en na publicatie van het onderzoeksrapport moest ook financieel directeur Judy Boynton weg. Bestuursvoorzitter Jeroen van der Veer verklaart keer op keer dat het belang van het bedrijf centraal staat. Het individuele belang is daaraan ondergeschikt.

Aholdtopman Anders Moberg verklaart telkens dat hij naar de toekomst wil kijken en niet naar het verleden. Het bedrijf wachtte lijdzaam af tot de waarheid via derden uitlekte. Publicaties in het boek Het Drama Ahold van Jeroen Smit en in NRC Handelsblad maakten de positie van Jan Andreae uiteindelijk onhoudbaar. Ook daarna bleef Ahold zich echter verzetten. Toen beleggersvereniging VEB een enquprocedure aanspande om de gang van zaken te laten onderzoeken, werd ze door Ahold op alle mogelijke manierenonder druk gezet om hier vanaf te zien. Zo'n onderzoek zou alleen maar geld kosten, betoogde Ahold. De uitkomsten zouden munitie zijn voor Amerikaanse beleggers die schadeclaims voorbereiden.

Moberg heeft jurist Peter Wakkie in het bestuur benoemd om het boekhoudschandaal af te wikkelen. Dat is misschien wel de reden dat Ahold en Shell hun crises zo verschillend aanpakken. Jeroen van der Veer denkt vooral aan herstel van de geschonden reputatie, jurist Wakkie denkt vooral aan toekomstige rechtszaken. Hij houdt liefst zoveel mogelijk onder de pet, omdat zo weet hij als advocaat alles tegen het bedrijf kan worden gebruikt.

De informatie die wel publiek gemaakt wordt, wordt eerst uitgebreid gewogen door Wakkies oudcollega's. Ze brengen alleen informatie naar buiten als dit echt nodig is. 'Nederlandse advocaten willen dat je maar twee keer in je leven in de krant komt', zei de woordvoerder van ex-Aholdtopman Cees van der Hoeven onlangs in het tv-programma Tegenlicht. 'Een keer als je geboren wordt en een keer als je dood gaat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden