Shell ontsnapt met juridische manoeuvre mogelijk aan financiële verplichtingen aardbevingschade Groningen

Door een juridische manoeuvre ontsnapt olieconcern Shell mogelijk aan financiële verplichtingen rond de aardbevingschade door gaswinning in Groningen.

In veel dorpen zoals hier in Stedum worden de gemetselde schoorstenen vervangen door kunststof. Preventief of door de schade van de gaswinning in Groningen.Beeld Harry Cock/de Volkskrant

Afgelopen zomer trok de grootaandeelhouder van gaswinningbedrijf NAM haar '403 aansprakelijkheidsverklaring' voor die onderneming in, zo ontdekte dagblad Trouw. Daarmee is de onderneming niet meer hoofdelijk aansprakelijk voor de gevolgen van nieuwe rechtshandelingen van de dochteronderneming, zoals het aangaan van schikkingen over het betalen van schade aan huizen.

Parlementariërs willen dat minister Eric Wiebes van Economische Zaken snel opheldering geeft over de mogelijke gevolgen van de actie van Shell. PvdA-Kamerlid Henk Nijboer noemt op Twitter het optreden van het energieconcern 'ongegeneerd' en een 'toonbeeld van maatschappelijk onverantwoord ondernemen'. Liesbeth van Tongeren (GroenLinks) betitelt het bedrijf een 'fossiele roversbende'. Zij vraagt zich af of de NAM wel voldoende financiële draagkracht heeft om de schade te vergoeden. Agnes Mulder (CDA) is 'witheet van woede'.

Verdacht

Begin juni vorig jaar heeft Shell zijn zogeheten 403-aansprakelijkheidsverklaring voor de NAM ingetrokken, zo blijkt uit een door Trouw opgemerkt zinnetje in het jaarverslag van Shell Nederland. 'Daarmee is Shell niet langer aansprakelijk voor schulden van de NAM die het gevolg zijn van rechtshandelingen na die intrekking', zegt Hans Beckman, emeritus hoogleraar jaarrekeningenrecht aan de Erasmus Universiteit tegen de krant. 'Voor alle schikkingen en overeenkomsten die de Nam na die intrekking sluit om aardbevingsschade te vergoeden, kun je dus niet bij Shell aankloppen.'

Het gerechtshof in Leeuwarden oordeelde dinsdag dat de NAM de waardevermindering aan huizen door gaswinning in de provincie Groningen moet vergoeden. De rechtbank in Groningen had dit in september 2015 al bepaald. Advocaat Pieter Huitema van de bij die procedure betrokken stichting Waardevermindering door Aardbevingen Groningen noemt de koerswijziging van Shell 'op zijn zachtst gezegd verdacht. Shell weet dat de schade ze heel veel geld gaat kosten en legt de directe aansprakelijkheid nu kennelijk exclusief bij de NAM. Wat gebeurt er als die onvoldoende geld heeft om alle schade te vergoeden?'

'Ruim voldoende' geld

Door het opstellen van een 403-verklaring vrijwaart een moederbedrijf een dochter van de verplichting tot het publiceren van een jaarrekening. De financiële verslaglegging vindt dan plaats in een gezamenlijke jaarrekening. Zo kan bijvoorbeeld een leverancier beoordelen of zaken wordt gedaan met een financieel gezond bedrijf. De moedervennootschap stelt zich in de verklaring hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden van haar dochter.

De NAM stelt in een reactie op het artikel in Trouw dat de intrekking van '403' geen negatieve consequenties heeft voor mensen die schade lijden door aardbevingen. 'De NAM heeft altijd zelf aan haar verplichtingen voldaan en zal dat blijven doen.' Het bedrijf zegt daarvoor 'ruim voldoende' geld beschikbaar te hebben.

Aansprakelijkheid uitgesloten

Shell Nederland stelt in een persverklaring dat de 403-verklaring is ingetrokken omdat NAM nu wel een jaarrekening publiceert. 'Daarom is een 403-verklaring niet meer nodig. Wij nemen de problemen in Groningen serieus en werken mee aan een oplossing. (...) Natuurlijk zijn er scenario's denkbaar waarin extra maatregelen nodig zijn. Shell Nederland zal zich inzetten om de NAM ook op termijn financieel gezond te houden.'

De Nederlandse staat is met de NAM betrokken bij onderhandelingen over vergoeding van aardbevingschade door de gaswinning. In een nog op te stellen 'schadeprotocol' moet komen staan voor welke schade de Nam verantwoordelijk is, en hoe die wordt vergoed. De uitkomst daarvan zal niet langer te verhalen zijn op Shell als de NAM in gebreke blijft, stelt Steef Bartman, advocaat, hoogleraar ondernemingsrecht in Trouw. 'Een schadeprotocol mondt uit in een overeenkomst waarbij de NAM partij is. Het betreft dus een rechtshandeling, waarvoor Shell zijn aansprakelijkheid nu op voorhand kennelijk heeft uitgesloten.'

Als de gaskraan dichtgaat, houden de bevingen dan op? Vijf vragen en antwoorden over boren, bevingen en het verband daartussen.

16 augustus 2017 was het vijf jaar geleden dat de aardbeving bij Huizinge Groningen opschrikte. De zwaarste klap tot op heden maakte van een lot uit de loterij een veiligheidsprobleem. De balans na vijf jaar naschokken.

Hoe de NAM boog voor een prachtig staaltje burgerlijke ongehoorzaamheid
Het is ontzettend moeilijk Groningers te mobiliseren in de strijd tegen de NAM. Ze zijn kapot gebeukt. Margriet Oostveen ging langs in Middelstum. (+)

Raad van State vernietigt gasbesluit: vier vragen over de toekomst van de Nederlandse gaswinning.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden