Nieuws

Shell moet Nigeriaanse boeren schadevergoeding betalen voor vervuiling

Shell Nigeria is in hoger beroep veroordeeld tot het betalen van een schadevergoeding aan enkele Nigeriaanse boeren wegens betrokkenheid van het olieconcern bij twee ernstige olielekkages.

Kinderen spelen tussen kapotte pijpleidingen op het terrein van een verlaten olieveld van Shell in Nigeria. Beeld Bloomberg via Getty Images
Kinderen spelen tussen kapotte pijpleidingen op het terrein van een verlaten olieveld van Shell in Nigeria.Beeld Bloomberg via Getty Images

Volgens het gerechtshof in Den Haag heeft de Nigeriaanse tak van Shell niet onomstotelijk kunnen bewijzen dat twee grote olielekkages in de jaren nul het gevolg waren van sabotage.

Ook heeft Shell Nigeria destijds niet adequaat gereageerd op de lekkages. Het hof eist daarom dat het Brits-Nederlandse moederbedrijf in een van de gebieden een zogenoemd olielekdetectiesysteem aanlegt, waardoor eventuele lekkages in de toekomst eerder worden ontdekt. De hoogte van de schadevergoeding wordt later bekendgemaakt.

In 2004 ontstond een olielek bij het dorp Goi in Nigeria. Daarbij raakte een gebied ter grootte van vijftig voetbalvelden besmeurd. Een tweede lek in juni 2005 bij het dorp Oruma verontreinigde een gebied zo groot als tien voetbalvelden. Ook ontstond er brand, waardoor gewassen verloren gingen en de grond volgens de boeren ongeschikt raakte voor landbouw. Vier van hen spanden met Milieudefensie in 2008 een rechtszaak aan tegen Shell en diens Nigeriaanse dochteronderneming SPDC.

In 2013 werd slechts een van de boeren door een lagere rechtbank in het gelijk gesteld, de eisen van de anderen werden afgewezen. Beide partijen tekenden daarop beroep aan.

Nigeriaans recht

Bijzonder is dat de Nederlandse rechters zich tijdens de rechtsgang hebben gebaseerd op het Nigeriaanse recht. Hierbij speelt de zogenoemde Oil Pipeline Act een belangrijke rol. Volgens deze Nigeriaanse wet kunnen oliemaatschappijen in het land niet aansprakelijk worden gesteld voor olievervuiling die het gevolg is van sabotage. Dit moet dan wel onomstotelijk worden aangetoond.

Shell heeft altijd gezegd dat de lekkages het gevolg waren van sabotage, maar dat is volgens het hof niet onomstotelijk bewezen. In de zaak waarbij Shell in 2013 wel werd veroordeeld tot het betalen van een schadevergoeding, oordeelt het hof nu dat meer onderzoek nodig is om te kunnen vaststellen of hier wel of geen sprake was van sabotage. Daarover volgt later uitspraak.

De jongste uitspraak is een grote overwinning voor de Nigeriaanse boeren en Milieudefensie. ‘Tot 11 uur vrijdagochtend waren inwoners van derdewereldlanden rechteloos ten opzichte van multinationals. Nu is duidelijk dat grote concerns de rechten van deze burgers niet langer met voeten kunnen treden’, reageert directeur Donald Pols van Milieudefensie.

Pols noemt het heel bijzonder dat de betrokken boeren ervoor hebben gekozen dertien jaar lang te blijven procederen en niet in een vroeg stadium tot een schikking zijn overgegaan. ‘Tegen multinationals in Nederland en elders zou ik willen zeggen: let op je gedrag, we houden je in de gaten.’

Shell Petroleum Development Company of Nigeria (SPDC), de Nigeriaanse tak van het energieconcern, zegt dat het blijft geloven dat de lekkages in Oruma en Goi het gevolg waren van sabotage. ‘Wij zijn dan ook teleurgesteld dat deze rechtbank een andere conclusie heeft getrokken over de oorzaak en in haar oordeel dat SPDC aansprakelijk is’, stelt het concern een schriftelijke reactie.

Betere wetgeving

Shell heeft zich lange tijd verzet tegen behandeling door een Nederlandse rechter. Dat de zaak toch in Nederland kon worden afgehandeld, komt doordat de vorderingen van de boeren weliswaar gericht zijn tegen Shell Nigeria, maar dat het hoofdkantoor van Shell in Den Haag staat.

Dat de juridische procedure zo lang heeft geduurd, laat volgens Milieudefensie zien dat er wereldwijd behoefte is aan betere en helderdere wet- en regelgeving voor multinationals. Twee van de vier boeren die de zaak destijds aanspanden, zijn inmiddels overleden. Hun families hebben de zaak overgenomen.

In 2010 reisde onze verslaggever naar Nigeria, waar Shell ook toen al onder vuur lag vanwege de talrijke olievervuilingen in de Niger Delta. Maar Shell wijst een andere kant op: 90 procent van de olievervuiling komt door de illegale aftap en raffinage van olie, door goedgeorganiseerde bendes. ‘Ze gaan ons nog missen.’ Lees hier zijn reportage terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden