Shélé ków xánt!í Wie spreekt er nog Yakunte?

Overal ter wereld sterven inheemse talen uit. Kenia vormt daarop geen uitzondering. De Yaaku, een klein volk bij de Riftvallei, wil hun taal, het Yakunte, nu nieuw leven inblazen. Want alleen een gemeenschap met zijn eigen, levende taal kan zich politiek laten gelden.

Leteyon Leitiko, een oudere uit de Yaaku-gemeenschap (links): 'Onze taal en cultuur gelden als inferieur aan die van de Masai en daarom willen veel kinderen die niet leren, omdat ze denken dat het toch geen zin heeft.'Beeld AFP

Het Yakunte kende ruim tien jaar geleden nog hooguit vier, stokoude sprekers, zo vertelt per e-mail Maarten Mous, hoogleraar Afrikaanse taalkunde aan de universiteit van Leiden. Mous ging in 2005 bij de Yaaku langs. De vier sprekers van toen zijn inmiddels overleden. 'De Yaaku willen hun taal behouden', zegt Mous. 'Maar het is te laat.'

De Yaaku denken van niet. Met Franse hulp is een schooltje opgezet waar jongeren twee keer per maand taalles kunnen krijgen. Maar al in 2010 zei Leteyon Leitiko, een oudere uit de Yaaku-gemeenschap: 'Onze taal en cultuur gelden als inferieur aan die van de Masai en daarom willen veel kinderen die niet leren, omdat ze denken dat het toch geen zin heeft.'

Volgens de geschiedkundigen kwamen de Yaaku ruim honderd jaar geleden vanuit Ethiopië in Kenia terecht. Hun woongebied werd het Mukogodo bos, waar ze jaagden, bijen hielden en wilde honing verzamelden. Het is een levensstijl die behoorlijk verschilt van die van hun internationaal befaamde buren, de Masai, die veenomaden zijn.

Het Yakunte is een zogeheten Koesjitische taal; de taal van de Masai is een Nilotische. De nomaden kwamen al snel in het gebied van de Yaaku terecht. Zij noemden hen 'Ndorobo', een alles behalve flatterende term voor mensen die geen vee hebben, en feitelijk dus over een minderwaardige cultuur beschikken. De Masai-krijgers bleken dominant. De Yaaku pasten zich langzaam aan de gewoonten van hun buren aan. En aan hun taal.

De Keniaanse overheid beschouwt het Yakunte als een uitgestorven taal. De slechts paar duizend Yaaku, die relatieve nieuwkomers, worden niet gerekend tot de 42 volken die Kenia officieel kent. Ze kunnen dus nergens zelfstandig aanspraak op maken.

En het bos waar zij wonen, zien de Masai juist weer als deel van het gebied dat zijzelf als veenomaden eerder verloren aan Britse kolonialisten en dat nu weer van hen is. Voor de Yaaku heeft niemand nog een goed woord over. Met het verdwijnen van hun taal is ook hun politieke gewicht verdwenen, zo lijkt het.

Een gemeenschap met een eigen, levende taal is een gemeenschap die zich kan laten gelden, bijvoorbeeld als bosbewoners met rechten. Maar voor 'ókó', de 'stem' en het 'woord' van de Yaaku, lijkt het tij niet meer te keren. De wereld kent zo'n 6.500 talen, Afrika alleen al zo'n tweeduizend. Het Yakunte zal hiervan geen deel meer uitmaken.

Shélé ków xánt!í: 'Waar ga je heen?' Nergens heen, helaas.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden