ProfielSharon Dijksma

Sharon Dijksma heeft altijd iets in de achterzak om weg te geven

Sharon Dijksma.  Beeld ANP
Sharon Dijksma.Beeld ANP

Sharon Dijksma is vanaf donderdag burgemeester van Utrecht. Voor deze ‘HSL’ die langskwam, verlaat ze na tweeënhalf jaar als wethouder verkeer en vervoer de ‘republiek’ Amsterdam. Dat leidt in de hoofdstad, bij alle waardering, ook tot gemor over het vertrek van de meest geroutineerde bestuurder van het college. 

‘Verrek, dat ben ik!’, dacht Sharon Dijksma, naar eigen zeggen, toen ze deze zomer de profielschets voor de nieuwe burgemeester van Utrecht onder ogen kreeg. De opvolger van de naar Den Haag vertrokken Jan van Zanen moest het liefst een vrouw zijn, graag ook ‘jong’ en tegelijkertijd ruime bestuurlijke ervaring hebben.

‘Verrek, wat krijgen we nu?’, was, geparafraseerd, de reactie in het Amsterdamse politieke circuit toen bekend werd dat wethouder Sharon Dijksma (49) het na amper tweeënhalf jaar alweer voor gezien houdt in de hoofdstad. Binnengehaald als bestuurlijke zwaargewicht in het linkse college, een nieuw boegbeeld van het wethouderssocialisme waar de hoofdstedelijke PvdA zich zo graag op laat voorstaan, belast met vitale en in het oog springende dossiers. En dan, hupsakee, op naar de volgende klus.

Vanzelfsprekend ontving ze de laatste tijd de felicitaties die bij een promotie passen, maar in de Stopera klinkt nog steeds gemor. Een positie als wethouder verkeer en vervoer in de metropool als een tussenstap zien, dat zet kwaad bloed. Morgen, bij het afscheid in de gemeenteraadsvergadering, komen ongetwijfeld de bloemen tevoorschijn. Maar ook veel zure gezichtjes.

Netwerk

Onomstreden is intussen de conclusie dat het ‘kneiterlinkse’ college van B en W (een term die ze zelf liever niet hanteert) zijn meest geroutineerde bestuurder verliest. Eentje met een groot netwerk in Den Haag, eentje die zich graag bemoeit met zaken die niet tot haar portefeuille behoren.

Toen de politieke leiders van de vier collegepartijen (GroenLinks, D66, PvdA en SP) zich deze zomer over de begrotingsperikelen bogen – de coronatijd slaat grote gaten in het hoofdstedelijke huishoudboekje, eiste Dijksma betrokken te worden bij wat die zogeheten ‘kopgroep’ besprak.

Onderwijl was het vizier allang op Utrecht gericht, meesmuilt een van de betrokkenen achteraf. Zeker voor een in Amsterdam geboren en getogen politicus is het moeilijk te verdragen dat Dijksma – een kwart eeuw Haagse ervaring, geboren in het Groningse en tot voor kort verknocht aan Enschede – de hoofdstad als een soort tussenstation heeft beschouwd.

In lijn met die beeldspraak zegt Dijksma zelf bij terugblik dat er ineens een ‘HSL’ langs kwam (‘Wie had nou verwacht dat Jan van Zanen van Utrecht naar Den Haag zou gaan?’) en ze zichzelf een paar maanden geleden de vraag stelde: ‘Spring ik erop of niet?’ Maar, geen misverstand, Amsterdam is haar heel ‘dierbaar’. En: Utrecht is ‘precies mijn maat’.

Ook wethouder Laurens Ivens (wonen, SP) zag de transfer niet aankomen. ‘Ze straalde het enthousiasme voor Amsterdam zo uit. Ik dacht dat ze met hart en ziel aan de stad verknocht was geraakt.’ Toen deze zomer haar dochtertje werd geboren, meldde ze trots dat haar gezin (dat al een zoon van 15 en een dochter van 7 telde) nu een echt ‘Amsterdammertje’ in het midden heeft.

Tegenwicht

Tegelijkertijd bracht Dijksma in het college ook een zeker tegenwicht tegen het sentiment dat ‘het’ allemaal gebeurt in Amsterdam, en wel louter in Amsterdam. De strijd van ‘de republiek’ Amsterdam tegen Den Haag is vaak contraproductief, zo benadrukte Dijksma vanaf de eerste dag dat zij in functie was. Daarom heeft ze ook niets met het adjectief kneiterlinks, zegt Ivens. ‘Ze weet dat je met zo’n stempel niet ver komt. Zeker niet bij het oerconservatieve kabinet. Oerconservatief zou zij trouwens ook nooit zeggen.’

Ivens is overigens goed te spreken over zijn aanstaande ex-collega, die hij typeert als ‘collegiaal’ en een ‘heel kundig politica’. Tijdens de debatten in de gemeenteraad is zij in tweeënhalf jaar tijd eigenlijk nooit in de problemen gekomen. Ze heeft oog voor anderen en is zeer toegankelijk. Op het stadhuis spreekt naar verluidt iedereen haar aan als ‘Sharon’.

In het college roepen collega-wethouders haar te hulp wanneer zij in een dossier tegen weerstand oplopen. ‘Ze weet als geen ander hoe je die kunt breken’, zegt Ivens. ‘Dat is echt haar kwaliteit.’

Over zichzelf zegt ze: ‘Hard op de inhoud, zacht in de contacten.’ Een beeld dat bij velen herkenning oproept. Dijksma beschikt over een zekere sociale handigheid die maakt dat ze losjes in de omgang is. Als ze, zoals twee maanden geleden, de koning moet rondleiden in de Noord-Zuidlijn heeft ze ook oog (en een babbeltje klaar) voor de ‘gewone’ passagier. Maatregelen die weerstand oproepen verpakt ze in een glimlach.

Een mooi voorbeeld is het aanzienlijk verhogen van de parkeertarieven in de stad. In potentie een onderwerp waarover de pleuris kan uitbreken. Maar buurtbewoners kwamen niet in verzet, mede doordat Dijksma ook regelde dat hun bezoekers minder hoefden te betalen. Ivens: ‘Ze zorgt in zo’n geval dus altijd dat ze wat in haar achterzak heeft om weg te geven. Dat vind ik heel slim en knap.’

Sharon Dijksma. ‘Ze overziet het speelveld en schakelt op het juiste moment terug.’ Beeld Robin van Lonkhuijsen / ANP
Sharon Dijksma. ‘Ze overziet het speelveld en schakelt op het juiste moment terug.’Beeld Robin van Lonkhuijsen / ANP

Haalbaar

Dijksma houdt altijd in het oog wat haalbaar is. Toen zij in juni 2018 aantrad, lag de stad al tijden overhoop met het Rijk over de brug over het IJ, die het (nu booming) stadsdeel Noord meer bij de stad moest betrekken. Bij haar afscheid van het Binnenhof had de ambtelijke top van het ministerie van Infrastructuur en Milieu (ze was er twee jaar staatssecretaris) haar naast felicitaties ook fijntjes laten weten dat Amsterdam die brug over het IJ wel op de buik kon schrijven. Rijkswaterstaat zou altijd dwars blijven liggen, de vaargeul voor de binnenvaart zou er te veel onder te lijden hebben.

Met collega-wethouder Marieke van Doorninck (Ruimtelijke Ordening) trok Dijksma het vastgelopen dossier weer vlot. Ze lieten deskundigen alternatieven onderzoeken en de nu op tafel liggende aanpak (bescheidener bruggen aan zowel de oost- als westkant van de stad; eventueel een voetgangerstunnel onder het IJ) kan vooralsnog wél op instemming van Den Haag rekenen.

Dat is Dijksma ten voeten uit, zegt Ivens: ‘Ze overziet het speelveld en schakelt op het juiste moment terug.’ Die aanpak klinkt ook door in haar plan om de Noord-Zuidlijn naar Hoofddorp door te trekken en de onvolledige metroringlijn rond de stad eindelijk ‘te sluiten’.

Het is vooral haar verdienste, zeggen betrokkenen bij die onderhandelingen, dat allerhande partijen (tot NS en Schiphol aan toe) bereid zijn hiervoor veel geld op tafel te leggen. In de hoop en verwachting dat het Rijk meefinanciert. Dat laatste lijkt steeds waarschijnlijker getuige een recente Kamerbrief van minister Cora van Nieuwenhuizen. Zij erkent dat het hier niet een louter regionaal ov-project betreft, maar een wezenlijke aanpak van landelijke mobiliteitsvraagstukken.

Dijksma, die als beginnende bewindsvrouw in Den Haag toch de reputatie had van een jargonspuwende apparatsjik, is intussen ook bedreven gebleken in het theater dat politiek kan zijn. Op het stadhuis lacht iedereen wanneer ze terugdenken aan 1 september dit jaar, toen op de Grimburgwal een deel van de kade instortte. Dijksma was op dat moment betrokken bij zware begrotingsonderhandelingen en zag haar kans. Als de wiedeweerga toog zij naar de plaats des onheils – oranje veiligheidshesje aan – om voor de camera’s van de landelijke pers de ernst van de zaak te onderstrepen.

Dat de kade geen eigendom is van de gemeente, maar van de Universiteit van Amsterdam deed niet ter zake. ‘Oké, zij heeft haar post op de begroting wél veiliggesteld’, zagen stafleden van andere wethouders met een mengeling van jaloezie en bewondering.

Autoluw

Op één belangrijk dossier heeft Dijksma nog weinig vooruitgang geboekt: het programma Amsterdam Autoluw. Het college wil het autoverkeer binnen de ringweg A10 drastisch terugbrengen en meer ruimte maken voor fietsers en wandelaars. Iedere voorgestelde ingreep ligt erg gevoelig, echt vlotten met dit dossier wil het nog niet. ‘Ze communiceert wel veel en helder, betrekt de gemeenteraad bij alles’, zegt Michel van Wijk van Bewoners Amsterdam Centrum, ‘maar het is toch vooral onderzoek hier en onderzoek daar aankondigen. Veel risicomijdend gedrag.’

Daar past de kanttekening bij dat ook in dit dossier Amsterdam zo veel kan willen, het Rijk kijkt altijd mee. Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor de ringweg A10 en iedere drastische ingreep binnen die ring heeft onmiddellijk gevolgen voor de verkeersintensiteit op de A10. De woorden van wethouder Ivens klinken weer door: speelveld overzien, en masseren totdat iedereen erachter staat.

Zo heeft Dijksma in Amsterdam bewezen over eigenschappen en een netwerk te beschikken die als burgemeester van Utrecht van pas zullen komen. Bij het verbreden van de A27 bij landgoed Amelisweerd bijvoorbeeld, dat op veel verzet kan rekenen. Als burgemeester staat Dijksma in zo’n geval boven de partijen, en moeten vooral de wethouders aan de bak. Maar niemand twijfelt eraan dat ze actief zal ‘meedenken’.

Intussen is de PvdA in Amsterdam nog naarstig op zoek naar een opvolger. ‘Ze is klein, maar het zijn grote schoenen om te vullen’, zegt een Amsterdamse ambtenaar.

Drie zaken waarvan u Sharon Dijksma kunt kennen

Jongste Kamerlid ooit

23 was Sharon Dijksma toen ze in 1994 in de Tweede Kamer werd verkozen, daarmee het jongste lid ooit. Een titel die ze later kwijtraakte aan SP’er Farshad Bashir. Dijksma had zich voor die tijd verdienstelijk gemaakt binnen de PvdA als voorzitter van de Jonge Socialisten. De politiek kostte haar meer tijd dan haar studies rechten en bestuurskunde haar toestonden, ze studeerde dus nooit af.

Drie staatssecretariaten

Na dertien jaar in de Tweede Kamer maakte Dijksma in 2007 haar debuut als bewindspersoon, ze werd staatssecretaris van Onderwijs in het vierde kabinet-Balkenende. Die rol vervulde ze later op nog twee andere departementen. In Rutte II was zij eerst verantwoordelijk voor Landbouw, en daarna voor openbaar vervoer op het ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Burgemeestersambities

Dat Sharon Dijksma graag burgemeester wilde worden is geen geheim. In 2012 solliciteerde ze naar het burgemeesterschap van Nijmegen. De kandidatuur lekte uit omdat de spanningen hoop opliepen tussen de PvdA en GroenLinks, die vasthield aan een eigen kandidaat, senator Tof Thissen. In het linkse Nijmegen kwamen de linkse partijen er niet uit en werd oud-wethouder Hubert Bruls (CDA) uiteindelijk benoemd.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden