'Sharia4Belgium richt zich op schapen'

De rechter doet uitspraak in het Belgische terrorismeproces. Fouad Gandoul weet hoe moslimjongeren radicaliseren - hij deed het zelf- en hij weet hoe je het tegengaat.

Portret Fouad Gandoul Beeld An-Sofie Kesteleyn

Fouad Gandoul is er zeker van: neem een klas met twintig allochtone leerlingen, zo'n klas waarin breed de mening wordt gedeeld dat Charlie Hebdo de profeet niet had mogen beledigen, en zet er een zelfbewuste islamitische leerkracht voor. 'Na een week zullen die leerlingen zeggen wat ik ook zeg: Charlie Hebdo is een vulgair blaadje, maar als het je niet bevalt, koop het dan gewoon niet.'

'Een leerkracht met kennis van de Koran kan alles weerleggen wat die leerlingen zeggen', zegt Gandoul. 'Niet op een beschuldigende manier, zoals nu vaak gebeurt: wij vrijgevochten Europeanen tegenover jullie aan religie gebonden moslims. Maar breng hen zachtmoedig aan het twijfelen en laat hen zelf nadenken. Hoezo mag je de profeet niet beledigen? De hele Koran doet niet anders!'

Gandoul kan het weten. De 37-jarige politicoloog, Belg van Marokkaanse afkomst, begon in zijn studententijd zelf te radicaliseren. Na de aanslagen van 11 september 2001 voelde hij zich als moslim afgewezen, en keerde hij in zichzelf. Hij ging elke dag naar de moskee, stopte met uitgaan en alcohol drinken, en deed zijn uitgebreide cd-collectie van de hand, want muziek was onrein.

'Pas later heb ik ontdekt dat dat niet klopte', zegt Gandoul. 'Door een professor aan de Vrije Universiteit van Brussel die me op zachte manier aan het twijfelen bracht, en dankzij Dyab Abou Jahjah van de Arabisch-Europese Liga, die mijn ideeën over de islam kon weerleggen. Als Abou Jahjah toentertijd niet gedemoniseerd was in België, dan hadden we nu geen Sharia4Belgium gehad.'

Gandoul heeft de radicale islam ver achter zich gelaten. Hij is regioverantwoordelijke van de christelijke vakbond, schrijft opiniestukken in de Belgische media met verwijzingen naar Griekse filosofen en Franse denkers, en is secretaris van Empowering Belgian Muslims (EmBeM), een organisatie die ijvert voor een islamitische middenklasse en de emancipatie van Belgische moslims.

Twee weken geleden lanceerde EmbeM een pamflet, waarin de regering én de moslimgemeenschap worden opgeroepen tot kritisch zelfonderzoek. Het was een verfrissend geluid, in een tijd dat de islam vooral in het nieuws komt met aanslagen in Parijs, een verijdelde terreurplot in Verviers en het terrorismeproces tegen 46 leden van Sharia4Belgium, waarin precies vandaag de uitspraak valt.

Gandoul: 'In het verleden zat iedereen naar elkaar te wijzen: eerst jij, dan ik. Nu zeggen wij: kijk, we weten dat het systeem fout in elkaar zit, dat er geïnstitutionaliseerde achterstandsmechanismen, racisme en discriminatie zijn. Maar anderzijds is er ook een probleem binnen de moslimgemeenschap, met het begrip van de islam binnen de moderniteit. Er is een gedeelde verantwoordelijkheid.'

'Waar blijven de moslimondernemers, de moslimonderzoekers, de moslimschrijvers? Je kunt geen deel uitmaken van een natie tenzij je inkt, jobs en welvaart bijdraagt. Anders blijf je altijd een Fremdkörper, met een morele ethos die haaks lijkt te staan op de westerse waarden. Terwijl de centrale code van de islam perfect in staat is zich aan te passen aan een seculiere maatschappij.'

Ik hoor die oproep tot zelfkritiek bij verschillende Belgische moslims. Is er iets in beweging?

Gandoul: 'Er is een nieuwe generatie jongeren aan het opstaan. Jonge talenten, mensen die hier geboren en getogen zijn en die het niet meer aanvaarden om als anders te worden bekeken. Zij eisen hun plek in deze maatschappij, als burgers met een moslimachtergrond.

'Ik vergelijk het met de jaren zestig, toen Vlaanderen nog ultrakatholiek was en een minderheid van vrijzinnigen daar radicaal tegenin ging. We zitten nu in eenzelfde aggiornamento. Deze jongeren aanvaarden het woord 'integratie' niet. Zij zeggen: wij houden ons aan de democratische spelregels, dus wat valt er te integreren? We hebben een andere kijk op de maatschappij, maar tegenspraak is toch de essentie van democratie?

'Met EmBeM proberen we die jongeren bij elkaar te brengen. We lobbyen bij de regering om de discriminatie weg te werken, we hebben de cijfers aan onze zijde: 35 duizend hoogopgeleide allochtonen in Vlaanderen vinden geen werk. Maar naar de eigen groep zeggen we: het is niet omdat er racisme is, dat u uw best niet moet doen. Als u geen werk vindt, dan gaan wij u helpen om uw eigen baan te creëren. Dat is de meest spectaculaire vorm van emancipatie.'

'Sharia4Belgium is een groep mislukte kruimeldieven die zich omgeschoold hebben tot wannabe imams.' Beeld An-Sofie Kesteleyn

U had het na de aanslagen in Parijs over de angst onder moslims. Die was nog nooit zo groot als nu.

'Natuurlijk, het komt nu heel dichtbij. Parijs is 300 kilometer van Brussel. Sinds 9/11 tot vandaag is er onder moslims een groeiende angst voor islamofobie. Het Vlaams Belang haalde in de jaren negentig 25 procent; die kiezers zijn niet verdwenen maar zijn gewoon verhuisd van partij. Het ergste wat er kan gebeuren, is dat er morgen een of andere zot een kalasjnikov koopt voor 1.000 euro en voor de Grote Synagoge van Brussel iemand doodschiet. Dan is al ons werk in één klap om zeep.'

Gandoul ervoer na 9/11 zelf het effect van islamofobie. Terwijl hij voordien nooit naar de moskee ging, en altijd mee ging stappen met zijn medestudenten van de Vrije Universiteit Brussel (VUB), werd hij na 9/11 plots gezien als 'de moslim', die zich moest verantwoorden. Hij begon boeken over de islam te lezen, beluisterde cassettes met lezingen van Marokkaanse imams, en werd dag na dag radicaler.

Als er toen een Sharia4Belgium had bestaan, was u dan toegetreden?

'Nee, absoluut niet, Sharia4Belgium is een groep mislukte kruimeldieven die zich omgeschoold hebben tot wannabe imams. Ze richten zich op schapen, op jongens die kwetsbaar zijn, die misschien een ruw verleden hebben en het willen goedmaken door een baard te laten groeien. Bij ons was het meer een islamitisch réveil, een intellectuele oefening. De interactie met de vrijzinnigen op de VUB deed ons nadenken: is dit wel wat we willen?'

U werd ondermeer omgepraat door Abou Jahjah van de Arabisch-Europese Liga (AEL), die later monddood werd gemaakt.

'Abou Jahjah kwam aan de universiteit rekruteren voor de AEL. Ik was het totaal niet met hem eens, maar hij zette mij aan het denken. Hij maakte moslimjongeren ervan bewust wie ze waren en in welke maatschappij ze leefden. Hij had een rolmodel kunnen zijn voor veel jongeren. Als men toen zinnige dingen gedaan had met zijn grieven, dan had men nu geen Sharia4Belgium gehad. Sharia4Belgium is het product van de afwijzing van moslimemancipatie.'

Gebeurt hetzelfde nu met Sharia4Belgium-leider Fouad Belkacem? Sommigen noemen zijn rechtszaak een politiek showproces is, bedoeld om een zondebok voor de Syriëstrijders te vinden.

'Belkacem lijkt mij toch meer dan een luis in de pels, maar dat laat ik over aan de appreciatie van de rechter. Maar het opdoeken van Sharia4Belgium zal de opkomst van de gewelddadige islam niet tegenhouden. Als je die winkel sluit, gaan er drie andere open. Dit is geen oplossing, maar symptoombestrijding. Sharia4Belgium is een symptoom van een dieperliggende problematiek. Die moet je oplossen.'

Fouad Belkacem. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden