'Sharia was islamisten niet strikt genoeg'

Van een staatsgreep wil Fatma Khafagy niets horen. De feministe is blij met het afzetten van president Morsi. 'De vrouwen in Egypte zijn door het oog van de naald gekropen.'

De vrouwen in Egypte zijn door het oog van de naald gekropen. Conservatieve moslims in de politiek hadden allerlei kwalijks voor hen in petto, zegt Fatma Khafagy. Wetten waarmee de klok weer een fors eind achteruit gezet zou zijn.


Mede daarom was de Egyptische Ombudspersoon voor Gendergelijkheid blij met het afzetten van de islamistische president Mohammed Morsi, begin juli. Het buiten de wet stellen van de Moslimbroederschap, afgelopen maandag, noemt ze onvermijdelijk. Van het woord 'staatsgreep' wil ze niet horen, noch van een 'militaire regering', die daarna de macht in handen zou hebben genomen. Geen sprake van, zegt ze afgemeten: 'We hebben een burgerregering.'


Khafagy (lid van de Socialistische Alliantie) is in Utrecht te gast op de Midden-Oostendag van D66. Bij de Democraten krijgt zij nauwelijks kritische vragen over het afzetten door militairen van de democratisch gekozen president. Hoe dan ook heeft zij haar antwoord klaar: het was geen generaalscoup. 'De bevolking kwam met miljoenen de straat op. Wij hebben zelf het leger gevraagd in te grijpen.'


De tijdelijke burgerregering, zegt ze, laat een nieuwe grondwet opstellen. Als die eind november klaar is, volgt een referendum. Spoedig daarna wordt een president gekozen en vervolgens zijn er parlementsverkiezingen. De democratie in Egypte, zegt ze, kan midden volgend jaar zijn hersteld.


'Erg verbaasd' is ze over het onbegrip in het Westen voor de gang van zaken. 'Maar ik geef toe, voor een democratische transitie is dit ongebruikelijk, het gaat niet volgens de handboeken. Het is jammer dat generaal Al-Sisi op tv verscheen met een zonnebril. Daardoor leek hij op een Latijns-Amerikaanse dictator.'


Wel bepleit ze dat de achterban van de Moslimbroederschap betrokken blijft in het politiek proces. Die betrokkenheid kan de vorm krijgen van een politieke partij, mits die de scheiding van kerk en staat onderschrijft. Dat geldt wat haar betreft ook voor de salafisten.


Secularisme

Toch is dat secularisme ook in het Egypte van ná Morsi niet zo vanzelfsprekend. De nieuwe grondwet, zegt Khafagy, zal ongetwijfeld beter worden dan de tekst die Morsi erdoor liet drammen, maar nog altijd zal de sharia in artikel 2 'de belangrijkste bron van wetgeving' worden genoemd. Verandering van die clausule is politiek volstrekt onhaalbaar.


Voor zover de sharia praktische betekenis heeft, betreft dat vooral het familie- en persoonsrecht - de regels met betrekking tot huwelijk en scheiding, polygamie, voogdij, erfenissen en dergelijke. De rechtsgebieden dus waarin de tweederangs positie van vrouwen is verankerd.


Precies dáárop hadden de islamisten hun pijlen gericht, want het was ze nog niet strikt genoeg. De mogelijkheid voor vrouwen om te scheiden (onder oud-president Mubarak verruimd) wilden ze bijvoorbeeld inperken. En in het parlement circuleerde al een wetsontwerp om de huwbare leeftijd voor meisjes te verlagen van 18 naar 12 jaar.


Inderdaad, geeft Khafagy toe, dat voorstel kwam van de salafisten, niet van de Moslimbroeders. 'Maar in de praktijk werkten ze samen.' Hetzelfde geldt voor een voorstel om de genitale besnijdenis van meisjes en vrouwen (in 2007 verboden) weer te legaliseren.


Overigens wordt - wet of geen wet - besnijdenis in Egypte nog massaal gepraktiseerd. Zo is de rauwe werkelijkheid in een land waar voor een ombudspersoon voor vrouwenrechten meer dan genoeg te doen is. Khafagy zette het semi-onafhankelijke bureau in 2002 op, maar nam twee jaar later ontslag na een conflict met de regering, waarin Suzanne Mubarak (de vrouw van) over het 'staatsfeminisme' waakte. Een jaar geleden werd Khafagy gevraagd het ombudswerk te hervatten.


Ondanks het vele geweld tegen vrouwen en de politieke onweerswolken is zij optimistisch. Dat komt vooral door de maatschappelijke activiteit die vrouwen tentoonspreiden. Vrouwengroepen bestoken politieke partijen met de eis voldoende sekse-genoten op de lijst te zetten. 'Ik heb vrouwen in Egypte niet eerder zo actief gezien als sinds de revolutie.'


Volgens Khafagy blijft dat niet beperkt tot de elite in de hoofdstad. Haar ombudswerk brengt haar in alle delen van het land. Ook in de dorpen, onder de minder geletterden, ziet ze verandering. 'De mensen zijn niet bang meer, ze claimen hun rechten. Alleen praat de elite over de grondwet, terwijl de lagere klassen andere zorgen hebben. Ik zie nu veel arme vrouwen die een scheiding aanvragen. Ze zijn doodziek van mannen die geweld gebruiken. Vroeger pikten ze dat, nu niet meer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden