Shakespeare voor mensen uit die rotfabriek

Op nieuwjaarsdag is acteur, regisseur en toneelschrijver Cas Baas op 80-jarige leeftijd in zijn woonplaats Amsterdam overleden. Hij was een van de oprichters van Puck, het eerste professionele gezelschap voor jeugdtheater....

CAS BAAS begon zijn carrière in 1941 bij het gezelschap Studio van Albert van Dalsum nadat hij de door hem bewonderde toneelman jarenlang met brieven had bestookt. Na drie rollen weigerde de jonge acteur echter te tekenen voor de Cultuurkamer. Pas in 1945 zette hij weer een voet op het toneel van de Amsterdamse Stadsschouwburg met Vrij Volk.

De jaren daarna speelde hij eerst bij START en later bij het Amsterdams Toneelgezelschap (ATG), dat steeds onder leiding stond van Albert van Dalsum. Maar de vergrijzing en de hiërarchische structuur van het ATG stond hem hoe langer hoe meer tegen. Samen met vormgever Wim Vesseur en Egbert van Paridon schreef Baas in 1948: 'Het publiek waar we voor spelen is oud en zo droog als krantenpapier, als je er een lucifer bij houdt brandt het in een zucht weg.'

Gedreven door het verlangen actueler toneel te maken voor een jonger publiek richtte dit drietal, versterkt met een zakelijk leider in 1950 Toneelgroep Puck op, het eerste professionele gezelschap voor de jeugd. Na afloop van de openingsvoorstelling, een stuk van Cas Baas Gevecht met de zoon, schreef Simon Carmiggelt, toneelcriticus van het Parool: 'Het is prachtig dat Puck het levenslicht heeft aanschouwd. Ik juich van harte nu dit kindje binnenkomt.'

Cas Baas werd (mede-)directeur, maar schreef ook stukken, ontwierp decors, acteerde (onder meer een acrobatische titelrol in De wijze kater van Heijermans) en regisseerde. Toen Puck in 1959 koos voor een volwassen publiek, vertrok Baas naar de Haagsche Comedie waar hij behalve acteerde ook regisseerde.

In 1962 werd hij regisseur en directielid van het Nederlands Kamertoneel in Antwerpen. Vier jaar later richtte hij het Groot Limburgs Toneel op, waar hij als directeur ook speelde en regisseerde. Het gezelschap bespeelde zowel Nederlands als Belgisch Limburg en onder zijn leiding kwam er bovendien een afdeling voor vormingstoneel: GLTwee.

Nieuwe schrijvers trokken daar in Antwerpen met hun stukken een heel nieuw publiek. Zo verwezenlijkte Baas een oud ideaal. Ooit had hij gezegd, kijkend naar een leegstromende fabriek: 'Is het niet veel interessanter om de mensen die uit die rotfabriek komen, iets te vertellen dan welke mooie Shakespeare ook in de Stadsschouwburg te spelen?'

Het GLTwee werd een succes, maar na een conflict met het bestuur nam Baas in 1974 zijn ontslag. Daarna trad hij steeds minder in de openbaarheid, hij schreef incidenteel, speelde nog een enkele rol en gaf les aan de toneelschool in Maastricht.

Zijn laatste toneelrol speelde hij vier jaar geleden bij het RO Theater. In Sophocles' Oedipus was hij de oude herder die Oedipus confronteert met zijn lot. Op de televisie was hij nog te zien in Bospartizanen van Jan Blokker en Theu Boermans als de oude verzetsstrijder Rokus die zich heeft opgesloten in zijn huis om het roerige verleden te bezweren.

Marian Buijs

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden