Column

Shakespeare leeft volop in de televisiewereld

Hoe de massa te prikkelen in een ondraaglijkse zee van lichtheid en leegte: Shakespeare leeft nog volop.

Presentator Paul Witteman. Beeld anp

Typerend beeld in twee aankondigingen, in de vooravond direct na elkaar vertoond op een van de publieke netten.

Paul Witteman vraagt zich in De meesterwerken elke donderdag met een bekendheid af wat de hoogtepunten zijn in de kunst en cultuur. Ditmaal zou hij het vragen aan zijn VARA-collega Matthijs van Nieuwkerk.

In het volgende spotje ging Van Nieuwkerk op zijn beurt te rade bij acteur Gijs Scholten van Aschat, die in DWDD Summerschool college ging geven over William Shakespeare. De acteur: 'Matthijs zijn, of Matthijs niet zijn, dat is de vraag.'

Je zou er de symptomen van het eindeloze Droste-effect van de televisieblik in kunnen herkennen, maar met ietsje meer fantasie zou je er ook het begin van een schakelketting in kunnen dromen, waarin de ene bekendheid de volgende uitnodigt zijn licht te laten schijnen. En dat dan elke dag; het zou een reddingsboei zijn in de nu al moeilijk te dragen lichtheid en leegte van de huidige voorjaarstelevisie, die bij de publieke omroep grotendeels drijft op herhaling.

Want aanstekelijk was het, het rappe lesje over 'de almachtige Shakespeare, dat raadsel', die net als tijdgenoot Rembrandt 'de ziel van de mens liet zien'.

Wat begon als een opsomming van biografische feiten, werd al snel een begeesterde en slim in elkaar gezette toneelversie over de toneelschrijver en zijn betekenis in de huidige tijd. Die bleek verrassend groot. Wist de leek dat Shakespeare 18 duizend verschillende woorden heeft gebruikt, waar een gemiddeld tv-journaal er 1.500 gebruikt? Dat uitdrukkingen als 'Kleren maken de man' of een woord als 'huishouden' rechtstreeks uit de koker van de schrijver komen? Dat zijn personages zo breedsprakig zijn omdat hij in zijn Londense theater alle lagen van het publiek wilde kunnen bereiken?

Mooi was het deel waarin Pierre Bokma een passage uit Romeo en Julia zou spelen, maar door Scholten van Aschat snel werd onderbroken vanwege zijn spel. Hij acteerde in fraaie, barokke volzinnen een toneeldocent ('Laat de regels dansen over je tong. Ingehoudenheid geeft aan je spel iets zachts, iets vloeiends.') die uiterst actuele spelkritiek gaf - het bleek een monoloog uit Hamlet.

In 37 toneelstukken en 154 sonetten hield Shakespeare volgens Scholten van Aschat de mensheid een spiegel voor. 'De mens is niet goed of kwaad, maar er hoeft maar dít te gebeuren of driften nemen de overhand, allemaal uit honger naar macht, liefde, seks, hartstocht, hebzucht, geld en aanzien.'

Zo liep er een rechte lijn van Richard III naar Frank Underwood in de dramaserie House of Cards. Dat Kevin Spacey vóór de opnames van de serie twee jaar lang tourde met Richard III, was dan ook geen toeval. Jammer dat meer hedendaagse voorbeelden ontbraken, maar de tijd drong - dit is wat een massa aankan in DWDD-filosofie, en mogelijk was het ook voldoende om de interesse te hebben gewekt bij een nieuw publiek.

Zo lichtte Matthijs van Nieuwkerk in De meesterwerken toe waarom bands slechts één minuut spelen in DWDD. De VARA-visie op hoe een groot publiek te prikkelen met andere uitingen dan music for the millions.

In De meesterwerken koos hij zijn beste film: Love actually. Een romcom, waar 'met heel dunne inkt over wordt geschreven' en geheel ten onrechte, aldus Van Nieuwkerk. Hij prees de 'ongelooflijk goeie cast' de mozaïekvertelling, en de rijkheid aan thema's: 'Liefde, verraad, bedrog, macht, onmacht, noem maar op.'

Shakespeare leeft volop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden