Shafiq en Morsi bekvechten - en het leger grijpt de macht

De islamistische kandidaat Mohammed Morsi claimde gisteren de overwinning van de presidentsverkiezingen in Egypte. Zijn rivaal, oud-premier onder Mubarak, Ahmed Shafiq, deed hetzelfde. Maar alles wijst er inmiddels op dat het leger opnieuw alle macht naar zich toetrekt, ongeacht wie de nieuwe verkozen president wordt. Dat bleek gisteren na het afkondigen van nieuwe maatregelen die de militairen vrijwel alle macht in handen geven.

Een straatverkoper biedt buttons met de afbeelding van Morsi aan.Beeld ap

De machtsgreep die de belangrijkste generaals pleegden was niets minder dan een zoveelste aanslag op de hoop op een democratische overgang die was ontstaan door de opstanden die vorig jaar voornamelijk op het Tahrirplein in Caïro werden uitgevochten. De generaals hebben via een nieuwe verordening zoveel van de taken naar zich toegetrokken die normaal aan een volwaardig president zouden toekomen, dat een nieuwe Egyptische leider alleen maar een stroman van het leger kan worden. Een Mubarak 2.0 als het ware.

Zo behouden de generaals het recht om wetten te maken en een nieuwe grondwet op te stellen. Vooralsnog is voor dat laatste een officieel comité aangesteld, maar het leger heeft al laten weten dat te zullen ontbinden bij het 'eerste obstakel' dat het tegenkomt. Veel Egyptenaren weten dan genoeg: een obstakel zal snel gevonden zijn. In dat geval zal het leger zelf een commissie vormen die het land een nieuwe grondwet moet geven.

Zolang dat niet gebeurd is, verbiedt het leger de vorming van een nieuw parlement. Het parlement dat eerder dit jaar na democratische verkiezingen aangesteld was, is inmiddels door de Militaire Raad ontbonden omdat deze 'ongrondwettelijk' zou zijn.

Verder weigeren de generaals enig inzicht te geven aan een onafhankelijke instantie op hun financiën. Voor de generaals is het ondenkbaar dat iemand, laat staan een 'gewone burger' inzage zou krijgen in hun papieren. Net als vroeger onder het bewind van Mubarak.

Een vrouw loopt voorbij gehavende verkiezingsposters van Morsi en Shafiq op straat in Caïro.Beeld ap

De nieuwe leider zal volgens de laatste ingrepen zelfs slechter af zijn dan zijn voorgangers. Zo schafte het leger gisteren de titel 'Opperbevelhebber van de strijdmachten' af, iets wat sinds de val van de monarchie een gebruikelijke titel was voor Egyptische presidenten. Ook liet de Militaire Raad gisteren in een verklaring weten een 'nationale defensieraad' gevormd te hebben, bestaande uit elf oud-bevelhebbers van het leger en de nieuwe president. Hoewel het nog onduidelijk blijft wat de rol van de raad precies zal worden, zien critici van het leger er opnieuw een vorm van machtsbeperking van de president in.

Als Morsi aanstaande donderdag inderdaad tot winnaar van de verkiezingen wordt uitgeroepen, zou dat de eerste keer zijn dat Egypte door een islamistische president geleid zou worden. Maar met de laatste machtsgrepen van het leger is de kans groot dat een nieuwe confrontatie met de bevolking in de maak is. Want de grootste gangmakers achter de massale protesten van afgelopen jaar, de zogenaamde Facebook-generatie, zullen naar verwachting geen genoegen nemen met een leider die achter de schermen wordt aangestuurd door een selecte club generaals. Dat was zo onder Mubarak, en het was een van de voornaamste redenen waarom de jeugd de straat op trok.

Het geduld van deze liberale jeugd werd de afgelopen dagen meer en meer op de proef gesteld. Niet alleen doordat de keuze tussen een streng gelovige Moslim Broeder (Morsi) of een oud-gediende van Mubarak (Shafiq) hen zwaar viel, maar door de aanhoudende invloed die het leger blijft hebben, zelfs na het verdrijven van het gezicht van het oude regime. Deze kritische generatie zit niet te wachten op een president die van het leger niet zelf de oorlog mag verklaren of zijn eigen leger mag aansturen.

Aanhangers van Morsi zijn alvast naar het Tahrirplein in Caïro getrokken om de geclaimde overwinning van Morsi te vieren.Beeld ap

Intussen probeerden ook vandaag verkozen parlementsleden het parlementsgebouw te betreden. Door het ontbinden van het parlement, redeneerde het leger echter eerder deze week, hebben deze politici geen recht meer tot toegang tot het gebouw. Militairen zijn aan de ingangen gezet om deze 'indringers' tegen te houden.

Analisten zien in dit alles een grote angst van het leger voor daadwerkelijke veranderingen. Hoewel de generaals gisteren zeiden bereid te zijn aan 'het einde van de maand' de macht over te dragen aan een nieuwe leider, lijkt alles op het tegendeel te wijzen. Volgens een woordvoerder van de Amerikaanse overheid had het leger de grote populariteit van Morsi niet zien aankomen. Zij hoopten en hopen op een zege van 'hun' man Shafiq. Als dat niet gebeurt, lijkt het er op dat het leger alles op alles zet om de dingen in Egypte bij het oude te houden. Met alle massa-demonstraties en aanhoudende chaos in het land van dien.

Stembiljet waarop een kiezer beide kandidaten doorkrast heeft.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden