Sexyer werkelijkheid

Waarom registreren journalisten niet gewoon de echte werkelijkheid, in plaats van een eigen werkelijkheid in elkaar te kleien?

Voor het raam van het SP-kantoor bij mij om de hoek hangt een poster met 'BEDANKT' erop. Het is geen blij 'BEDANKT', eerder een beetje bitter. Ontgoocheld. 'Gemor bij SP na teleurstellende stembusuitslag', kopte het AD. Maar de oude SP-fractie die woensdag afscheid nam van de Tweede Kamer, telde 15 zetels. De nieuwe SP-fractie die donderdag fris aan het werk ging, telt ook 15 zetels. Veel saaier kan een verkiezingsuitslag niet zijn. Je kan ook zeggen: de echte werkelijkheid heeft zich niets van de onechte aangetrokken.

'De tweestrijd Rutte-Roemer kwam in een media-hysterie op', zei socioloog Willem Schinkel vorige week tijdens De Staat van Nederland, een bijspijkerbijeenkomst voor journalisten in de Amsterdamse Stadsschouwburg. 'En door diezelfde mediahysterie is het vervolgens een tweestrijd Rutte-Samsom geworden.'

Of Schinkel gelijk heeft, is het uitzoeken waard. Het enige dat je op dit moment kunt vaststellen is dat sprake is geweest van verschillende werkelijkheden. In de ene werkelijkheid waren er vette gordijnbonussen voor de PVV en een grote verkiezingswinst voor de SP. In de andere werkelijkheid, de echte, wonnen de PvdA en de VVD.

Het naast elkaar voorkomen van verschillende werkelijkheden wordt ook wel medialogica genoemd. De term bestaat al een jaar of dertig maar is hier in zwang sinds 2003, toen de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) een rapport presenteerde waarin ze stelde dat het publieke domein aan medialogica onderhevig is. Volgens de Raad werd het politieke debat in Nederland bepaald door de mogelijkheden en beperkingen van de media. 'Journalisten interpreteren het nieuws voor burgers en zijn zelf vaak langer aan het woord dan politici', schreef de RMO. 'Dit zorgt ervoor dat de inhoud wordt teruggebracht tot versimpelde tegenstellingen en ruzies tussen personen.'

Ook in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 12 september hebben journalisten zich schuldig gemaakt aan versimpeling en vergroving. In plaats van de ingewikkelde werkelijkheid te registeren, kleiden ze een sexyer en overzichtelijker werkelijkheid in elkaar, eentje met ronde getallen en kloeke waarheden. Met de nuance als treurig slachtoffer.

Neem het premiersdebat van 26 augustus op RTL 4. Dat debat is de geschiedenis ingegaan als de grote game-changer. Emile Roemer, toen nog leidend in de peilingen, zou tijdens dat debat 'door het ijs' zijn gezakt terwijl Diederik Samsom onverwacht glorieerde. Maar als je het debat terugkijkt, zie je een Roemer die het best aardig doet en een Samsom die het nog wat aardiger doet. Niks meer en niks minder. In het debat ná het debat sausden kranten en televisie de vijftig tinten grijs om in een overzichtelijk zwart en wit en werd Roemer 'de grote verliezer' en Samsom 'de grote winnaar'.

Of neem het interview met Sybrand van Haersma Buma dat op 30 augustus in NRC Handelsblad stond. 'Het CDA berust nu al in forse nederlaag', was de kop boven een aankondigend nieuwsstukje op de voorpagina. De televisie nam het meteen over. Alleen had Van Haersma Buma dat niet gezegd. Wat hij zei was: 'Ik kan de peilingen ontkennen en zeggen 'het gaat goed'. Maar ik kan ook realistisch zijn.'

Over peilingen gesproken: kan iemand toch nog eens uitleggen hoe je in godsnaam voorspellingen over zetelaantallen kunt doen als veertig van de honderd mensen aan wie je vraagt wat ze gaan stemmen, antwoorden dat ze nog geen flauw idee hebben? Waarom zeggen peilers niet dat ze bij gebrek aan voldoende informatie onmogelijk kunnen vertellen hoe er gestemd gaat worden; waarom weigeren journalisten niet halve waarheden als hard nieuws te brengen?

Medialogica is ook de titel van een nieuwe, veelbelovende reeks documentaires van Human en de VPRO, die woensdag voor het eerst te zien was. Zes weken lang wordt van gebeurtenissen uit het verleden de mediawerkelijkheid met de echte werkelijkheid vergeleken.

Er komt ook een aflevering over de verkiezingen van 2012. Ik kijk er met spanning naar uit.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden