Sexual Healer

Dertig jaar geleden werd soulzanger Marvin Gaye door zijn vader doodgeschoten. Daaraan vooraf ging een heftige tijd, waarin zijn Nederlandse muze Eugénie Vis een belangrijke rol speelde. Journalist Marcel Goedhart, die haar later leerde kennen, reconstrueert die dramatische periode.

Eugénie Vis stond niet te springen om terug te gaan naar Oostende, de stad aan de Vlaamse kust waar ze met haar geliefde Marvin Gaye had gewoond. Ze had er gelukkige momenten met hem gekend, maar de herinneringen aan de relatie, vooral aan hoe het was geëindigd, waren ook pijnlijk.


Toch ging ze met me mee. Het was maart 1999, vijftien jaar na zijn dood. Eugénie was 42. Met het busje van de cameraploeg reden we naar de badplaats om voor NOVA (nu Nieuwsuur) een reportage te maken over hun leven daar. Ik was verslaggever.


'Good lovin' ain't easy to come by', schalde uit de boxen. Marvin zong dat in een duet met Tammi Terrell. Er was niks van gelogen. Eugénie keek naar buiten. Een kwetsbare vrouw, die nog steeds in de flowerpowertijd leefde. Na de uitzending kreeg ik een kaartje dat ze de trip als 'helend' had ervaren. Dat was mooi.


In 2005 pleegde ze zelfmoord. Ik begreep er geloof ik wel iets van, maar veel ook niet.


Het is 2014. Een van mijn eerste afspraken voor dit verhaal is met Meta Joanknecht, de hartsvriendin van Eugénie Vis. De Amsterdamse beeldend kunstenares mist haar nog steeds. 'Als ik ergens mee zat, was ze er altijd. Ze zat vol liefde, was eerlijk. Eigenlijk een soort engel.' Volgens haar is er een verband tussen de zelfmoord van Eugénie Vis en haar relatie met Marvin Gaye.


Zij bracht de twee in 1980 met elkaar in contact. Gaye is dan op toernee door Europa en doet in juni Carré aan. Echt goed gaat het niet met de 41-jarige 'prins van Motown'; hij heeft al een tijdje geen grote hit meer gehad, en woont in Londen, op de vlucht voor de Amerikaanse belastingdienst. Van zijn tweede vrouw Janis leeft hij gescheiden sinds hun vechtrelatie op de klippen is gelopen.


En er is coke. Veel coke.


De 24-jarige Eugénie Vis uit Brabant studeert textiele werkvormen en Frans op de lerarenopleiding in Amsterdam. Ze is de jongste uit een gezin met vijf dochters. Een dromerig meisje met veel fantasie, dat zich vaak afvraagt waar het in het leven om draait. 'Dappie' wordt ze genoemd, het schatje van pappie.


De dag voor het optreden in Carré ontmoet Joanknecht de persoonlijk begeleider van Gaye: Felice Joe James. Ze vinden elkaar leuk en Meta vraagt Eugénie, met wie ze samenwoont, mee te gaan naar het concert. 'Ik heb ongelooflijk moeten kletsen om haar mee te krijgen. Ze wou niet, had ook nog nooit van Marvin Gaye gehoord. Ik heb haar echt moeten ompraten.'


Gaye en zijn veertienkoppige band gaan los die avond. Het pompt, het funkt, het scheurt. Het is een veel beter concert dan vier jaar eerder in Amsterdam. Marvin zingt een lange versie van Let's Get it On, zweept het publiek op met Ain't No Mountain High Enough en I Heard it Through the Grapevine en sluit af met What's Going On, zijn meest politieke nummer, een aanklacht tegen de Vietnamoorlog.


Eugénie is om. Joanknecht: 'We vonden het te gek. Met onze backstagepasjes belandden we in de kleedkamer. Er was een party met een koud buffet. Marvin zat in zijn ochtendjas en Eugénie, heel charmant en lief, gaf Marvin allerlei lekkere hapjes.'


De vrouwen gaan mee naar het Hilton, waar Gaye verblijft. Eugénie belandt in bed met de bassist van de band.


De volgende dag belt Gaye's begeleider Eugénie thuis op. Gaye wil haar zien. In zijn Hilton-suite vrijen ze die avond voor het eerst. Maar het is koud en kil, een mechanische neukpartij. Zij moet huilen. Hij schrikt en ze praten, de hele nacht lang. Zus Elaine Vis: 'Opeens ontstond er echt contact. Marvin zei tegen Eus dat ze zo puur was. Die puurheid triggerde hem. Zij kreeg daar enorm veel zelfvertrouwen van.'


Gaye zíét haar. En Eugénie is overdonderd. Joanknecht: 'Na die nacht lag ze alleen maar op de bank in ons huis. Helemaal van slag.' In een kladbrief aan Marvin, die haar zussen hebben bewaard, schrijft ze: 'Ik had het gevoel dat een magische kracht ons samenbracht.'


Een paar dagen daarna treedt Gaye op in zijn woonplaats Londen. De vriendinnen worden uitgenodigd over te komen. Op het vliegveld staat de limousine klaar. Joanknecht: 'Wij stapten in, met onze regenjasjes van Zeeman. Toen zag ik voor het eerst dat Marvin een enorme bol cocaïne uit zijn jas trok.'


De vrouwen worden wakker in een vreemde wereld, snuiven zelf voor het eerst een lijntje coke en komen in aanraking met Gaye's seksuele fantasieën. Joanknecht: 'In het hotel in Londen, waar we allemaal sliepen, kreeg ik een telefoontje van Marvin. Of ik bij hem op de kamer wilde komen. Eus werd bij mijn vriendje Felice ontboden. Ik naar Marvins kamer, de deur was open. En daar lag hij, in bad. Hij begon aan me te zitten en wilde met me naar bed. Ik dacht: dat moet je niet doen, want jij bent met Eus en ik met Felice.'


Gaye voelt zich afgewezen. Als Joanknecht de deur van de andere kamer opent, ziet ze Eugénie en Felice in bed liggen. 'Dat is een behoorlijk punt tussen ons geworden, maar Eugénie zei: 'Dat was de bedoeling, toch? Ik dacht dat jij dat ook zou doen.' Zij ging ervan uit dat Marvin het zo wilde. Ik vond het heel naar.'


Vis is in de ban van Gaye en trekt in Londen bij hem in. Hij huurt een appartement in de wijk Kensington, waar ook zijn zoontje Bubby woont, een peuter. Zijn dochter Nona en zijn tweede vrouw Janis wonen in Los Angeles. Vis wordt naast vriendin ook Bubby's kindermeisje. Ze kan het prima vinden met het ventje.


Haar zus Joy komt een paar dagen in Londen logeren. Ze ziet Gaye daar voor het eerst. 'Hij had iets mysterieus. Eus viel op zijn kwetsbare, gevoelige kant. Ze wilde hem helpen en redden.'


Ook zus Elaine komt op bezoek, tijdens de Kerst van 1980. 'Toen ik aankwam, had ik een heel open gesprek met Marvin. Hij was erg aardig. Halverwege de lunch ging hij ineens op de bank liggen. Met zijn hand onder een dekentje begon hij met zijn jongeheer te spelen. Er hing een rare seksuele sfeer. Eugénie was onderdanig, Marvin bepaalde alles. Overdag moest er zachtjes worden gepraat, ook door zijn zoontje Bubby. De sfeer was: meneer is thuis en wij passen ons aan. Alles draaide om hem.'


Tijdens de logeerpartij gebeuren er rare dingen. Elaine Vis: 'We moesten een keer het appartement verlaten omdat er een vrouw in bontjas met niets eronder aan de deur stond. Ze kwam voor Marvin. Eus zei: 'Dat moet gewoon even.' Toen dacht ik: jij moet hier weg.'


Vis pleast Gaye. Ze wil graag aardig gevonden worden en vindt het moeilijk haar grenzen aan te geven. In huis hangt ze briefjes op met teksten die haar kunnen helpen, zoals een briefje bij de telefoon: 'Ik denk er even over na.' Als ruggesteuntje om niet overal maar 'ja' op te zeggen.


Ze zegt wel 'ja' als de soulzanger haar vraagt met andere mannen en vrouwen te vrijen. Gaye zelf zit erbij en kijkt ernaar. Het zijn momenten waarvoor Vis zich later zal schamen.


Marvin Gaye mag als zanger en kunstenaar geniaal zijn, als mens is hij onzeker en heeft hij een lage eigendunk. Dat is vermoedelijk deels afkomstig uit zijn opvoeding. Zijn vader, een fundamentalistische dominee, verkleedde zich in vrouwenkleren. Hij sloeg Marvin met een riem en was stikjaloers op zijn succes.


Eugénie Vis vertelde me daarover in 1999: 'Tegenover vrouwen was hij heel introvert. Hij vond ze intrigerend, maar zoals ik het heb beleefd, was hij ook bang voor vrouwen. Tegen mij zei hij: 'Jij kunt alles zijn, mijn vrouw, mijn maîtresse', maar hij was nooit daadkrachtig. Hij heeft nooit gezegd: 'Ik kies voor jou.' Dat maakte mij onzeker.'


Maar ze gaat niet bij hem weg. Sterker nog, samen met hem en zijn zijn zoontje vertrekt ze in februari 1981 naar Oostende. De Belgische concertpromotor Freddy Cousaert haalt het drietal naar de Belgische badplaats, waar zij een gemeubileerd appartement aan zee betrekken om samen iets op te bouwen. Er is constant gebrek aan geld. Ze leveren zelfs lege flessen in om van het statiegeld pannenkoeken te bakken. Vaak springt zus Joy financieel bij.


Gaye sport als een bezetene. In zijn rood-witte Adidastrainingspak jogt hij door de branding, basketbalt, bokst en probeert af te kicken. Slechts om de zoveel uur een beetje coke. Vis is de apotheker die zijn dope bewaart. Ze leiden een rustig, haast burgerlijk, anoniem leven. Het contrast met Londen is groot, waar om elf uur 's avonds het leven pas begon en er constant aanloop was van vage figuren en dopedealers.


In de zomer van 1981 treedt hij op in de concertzaal van het casino van Oostende. Als een twintiger dribbelt hij over het podium, zo fit is hij lang niet geweest. In het appartement in Oostende knutselt Gaye met zijn synthesizer en drumcomputer aan een nieuw album. Hij kopieert geluidstracks van het ene naar het andere cassettebandje. Op één zo'n tape, die ik later van Eugénie te horen kreeg, goochelt hij met zinnen en woorden, zoekend naar de beste tekst.


Zingt: 'Baby, lalalala, in my bed, you know what I need.'


Praat: 'De eerste zin moet misschien de laatste zin zijn.'


Vervolgt: 'Baby, it's because I miss your love so much. (...) I need sexual healing.'


Wat blijft, is zijn geworstel met het leven, het altijd perfect willen zijn, het de lat metershoog leggen. Als diepreligieus man leest hij de Bijbel, om daarna te grijpen naar een seksboekje. Hij begluurt de hoeren in de rosse buurt van Oostende. Hij is een voyeur, die de donkere kanten van het leven opzoekt, vaak teleurgesteld in zichzelf; in die egoïst, die bedrieger.


In deze ontstaansperiode van Sexual Healing belt Vis naar haar zus Elaine, die in Culemborg woont. Of ze daar even een paar dagen kunnen bijkomen. Elaine Vis: 'Het ging niet goed met Marvin. Ik leefde daar in een woongroep en schilderde op zolder. Marvin en ik hadden het over creativiteit, en hij was complimenteus over Eus. Ze was een genezeres, zij kon dingen met seks die hem weer gezond maakten, zei hij. Hij vertelde dat hij bezig was met een nieuw nummer, Sexual Healing. Dat heeft hij aan haar opgedragen.'


Het is een verhaal dat ik niet kende, het komt niet voor in de biografieën over Gaye. Maar ook zus Joy beaamt dat het nummer over Eugénie gaat. Gaye heeft het haar zelf verteld: zij was zijn healer. Vis zelf liep er nooit mee te koop.


In Oostende gaat ook veel kapot. Vis krijgt een affaire met Deon Estus, de latere bassist van Wham! en op dat moment lid van de begeleidingsband van Marvin Gaye. Ze wordt zwanger van hem, tot woede van Gaye, die de abortus betaalt en Estus ontslaat.


Ook komt Gaye's vrouw Janis weer in beeld; ze bezoekt zo nu en dan het appartement in Oostende. Vis moet het huis dan verlaten. Het verscheurt haar, waarop ze besluit haar eigen leven weer op te pakken en in Amsterdam te gaan studeren. Maar ze kan de verleiding niet weerstaan in de weekeindes terug te keren naar Oostende.


Intussen werkt Gaye door aan zijn nieuwe album Midnight Love. Sexual Healing zal de single worden. De tekst is klaar.


Whenever blue teardrops are fallin'


And my emotional stability is leaving me


There is something I can do


I can get on the telephone and call you up baby


And honey I know you'll be there to relieve me


The love you give to me will free me


If you don't know the thing you're dealing


Oh I can tell you, darling, that it's sexual healing


Gaye koopt van het voorschot dat hij van zijn nieuwe platenmaatschappij CBS heeft gekregen, een grote villa in het Belgische plaatsje Moere. Vis mag de meubels kopen. Haar zus Elaine komt met haar dochtertje langs om de trap te decoreren. Op verontwaardigde toon vertelt ze: 'Daar heeft hij mij enorm gekwetst door te zeggen dat hij mij een slechte moeder vond. Ik moest de vloeren met Dettol dweilen, want mijn dochtertje kroop en hij vond dat het dus helemaal hygiënisch moest zijn.' Desalniettemin geeft hij Elaine ook geld, zodat ze mooie schoentjes voor haar dochter kon kopen.


Na de opnamen van Midnight Love besluit de zanger terug te keren naar de Verenigde Staten. Zijn moeder is ernstig ziek. Hij wil niet dat Vis met hem meereist; het zou niet goed zijn voor zijn imago om met een blanke vriendin naar de States te reizen. De nacht voor zijn vertrek komt Gaye weer met een vrouw aandraven, met wie Vis seks moet hebben. Ze neemt een snuif cocaïne, flipt en besluit naar de dokter te gaan, omdat ze het gevoel heeft dat ze uit het raam gaat springen.


Als Gaye net in Amerika is gearriveerd, belt ze hem op. Het is geen fijn gesprek en ze schrijft een brief. 'M'n liefste', staat er boven, in het Nederlands. Ze vervolgt in het Engels: 'Het was fijn om je stem te horen, jammer dat je denkt dat ik niet van je houd. Heb ik je dat de afgelopen jaren niet bewezen? Ik ben zelfs zo ver gegaan, dat ik mezelf ben kwijtgeraakt.'


Het is 1983 - het jaar dat het jaar van Marvin Gaye zou moeten worden. Sexual Healing is een hit, Gaye wint er twee Grammy Awards mee. Maar de depressies, waar hij vaker last van heeft, worden heftiger. Hij krijg achtervolgingswanen, zijn cokegebruik neemt groteske vormen aan. Vis krijgt een ticket opgestuurd om naar Amerika te komen. Ze stuurt het terug. Met haar gaat het ook niet goed.


Op zijn Amerikaanse tournee trekt Gaye tijdens het zingen van Sexual Healing zijn kleren uit en staat hij in zijn onderbroek op het podium. Het is het demasqué van een groot kunstenaar. Eind maart 1984, een paar dagen voor zijn dood, heeft Vis nog telefonisch contact met hem. Hij staat stijf van de coke. In 1999 zei ze daarover: 'Dat was verwarrend, hij wilde alleen maar weten of ik een vriendje had of aan het rotzooien was.'


Gaye vraagt haar naar de Verenigde Staten te komen. Twee geknakte zielen bij elkaar, dat lijkt hem wel wat.


Op 1 april 1984, om elf uur 's ochtends, klinken er schoten in de wijk Jefferson Park in Los Angeles, waar Marvin met zijn ouders woont. Marvin heeft tijdens een ruzie zijn vader geslagen. Hij moet hebben geweten dat dat desastreuze gevolgen kon hebben. Zijn vader had hem, toen hij een jongetje was, ooit gewaarschuwd: 'Ik heb je op de wereld gezet. Als je me ooit aanraakt, haal ik je ervan af.'


Marvin wordt gevonden door zijn broer Frankie. 'Ik kon het niet zelf, hij moest het doen', kan Marvin nog net uitbrengen. Hij sterft op 44-jarige leeftijd, doodgeschoten met het pistool dat hij zijn vader kort daarvoor cadeau heeft gegeven.


In Amsterdam hoort Vis het nieuws. Haar zus Elaine ziet dat zij totaal van de wereld is. Over Gaye zal ze nadien nooit met een negatief woord spreken. Alleen die vernederende momenten, die kan ze niet vergeten.


Niet lang na zijn dood gaat ze in dagtherapie op de psychiatrische afdeling van het Academisch Medisch Centrum. Ze heeft moeite haar leven op de rails te krijgen, maar bakt wel met Oudjaar oliebollen voor de zwervers in Amsterdam. Ze werkt in de thuiszorg, waar ze zo veel indruk maakt op een oudere dame, dat die haar hele vermogen aan haar nalaat. Ze probeert te gaan werken als kledingontwerpster, maar het ontbreekt haar aan zakelijk talent, waardoor dat project mislukt.


Vanaf 2003 gaat het steeds slechter. De perioden dat ze down is, duren langer. Ze moet worden opgenomen op de Paaz-afdeling van het Amsterdamse Lucas Ziekenhuis. Daar ontstaan haar zelfdodingsplannen. Voor de trein springen, van een flatgebouw. Ze heeft die laatste jaren wel een goede relatie, met Kees, die ze haar maatje noemt. Maar het is niet voldoende. De medicijnen en de talloze gesprekken werken niet. Ze heeft overal pijn. Ze trilt. 'Ik moet echt dood', zegt ze.


Haar zussen halen Vis uit de kliniek. Ze mag bij Joy komen wonen. Ze spreken op het station van Haarlem af met een medewerker van De Einder, een stichting die mensen helpt met een doodswens. Daar krijgen ze het recept voor een zachte dood. Geen trein, geen flatgebouw, geen pistoolschot. Op internet wordt de cocktail van pillen besteld.


Vriendin Meta Joanknecht vraagt zich nog vaak af hoe het leven van haar vriendin zou zijn verlopen als ze in 1980 niet zo had aangedrongen mee te gaan naar dat concert in Carré.


De gezusters Vis vinden weliswaar dat Gaye aardiger voor hun zus had kunnen zijn, maar er was volgens hen meer aan de hand dan die mislukte relatie. Hun moeder leed aan een bipolaire stoornis. Ze was depressief en moest regelmatig worden opgenomen. Eugénie had háár genen, zeggen ze. En dan is er nog een naar verhaal uit haar jeugd, van een verkrachting door een leraar op de middelbare school. Ze moest vluchten door een raam van het klaslokaal.


Op 10 juli 2005 maken Eugénie, Elaine en Joy een laatste wandeling in het Amsterdamse Flevopark. Eugénie is opgelucht. De zussen lopen mee naar haar etage aan de Derde Oosterparkstraat. 'Tot later', zegt ze. De volgende morgen vinden Joy en Elaine Vis hun jongste zus met een lach op haar gezicht in bed. Ze heeft haar mooiste nachtpon aangetrokken, op haar borst ligt een brief voor hun vader.


Ze heeft zichzelf bevrijd.


Gebruikte bronnen:


David Ritz, Divided Soul. The Life of Marvin Gaye. Da Capo Press, 1985.


Steve Turner. Trouble Man. The Life and Death of Marvin Gaye. Ecco Press, 1998.


Frankie Gaye, Marvin Gaye, My Brother. Backbeat Books, 2003.


Morgen, woensdag 2/4, is het op Radio 6 Marvin Gaye Dag. Op die dag zou de zanger 75 zijn geworden.


Alle foto's bij dit artikel komen uit het privé-archief van Eugénie Vis.


Extra: Sexual Healing

Met dit nummer van Marvin Gaye uit 1982 keerde het succes voor de zanger terug. Hij droeg het nummer volgens de zussen van Eugénie Vis op aan zijn geliefde. Elaine Vis: 'Ze was een genezeres, zij kon dingen met seks die hem weer gezond maakten, zei hij. Hij vertelde dat hij bezig was met een nieuw nummer, Sexual Healing. Dat heeft hij aan haar opgedragen.' Zus Joy beaamt dat het nummer over Eugénie gaat. Gaye heeft het, zegt ze, haar zelf verteld: zij was zijn healer. Eugénie zelf liep er nooit mee te koop.


Extra: De healing tape

In zijn appartement in Oostende, waar Marvin Gaye samenwoonde met Eugénie Vis, werkte hij aan het nummer Sexual Healing en de lp Midnight Love. Het cassettebandje op de foto bevat een ruwe versie van wat later Sexual Healing zou worden.


Extra: De film Sexual Healing

Het wil maar niet vlotten met de speelfilm Sexual Healing, over het leven van Marvin Gaye in Oostende. Eerst trok zanger Lenny Kravitz zich terug als hoofdrolspeler, nu zijn er financiële problemen. De film is voor de helft geschoten, maar de opnamen liggen stil. Tot verdriet van de Luxemburgse actrice Vicky Krieps, die de rol vertolkt van Eugénie Vis.


'Eugénie was een relaxed meisje dat een positieve invloed op Marvin had', vertelt Krieps aan de telefoon vanuit Berlijn. Samen met haar Amerikaanse tegenspeler Jesse L. Martin speelde ze een gevoelige liefdesscène. Gaye had problemen met echte intimiteit en in de film leert Eugénie hem kussen. Krieps: 'Lief en zacht, juist niet op een coole manier. We geven haar veel waardigheid.'


Krieps is blij dat ze de strijd aanging met de kostuumontwerper van de film: 'Die wilde dat ik in zwart leer zou rondlopen, maar voor mijn gevoel klopte dat niet. Eugénie was naar mijn idee een hippie, dus in de film zie je mij in de Indiajurken die mijn moeder uit de jaren zestig heeft bewaard.'


Extra: Marvin Gaye bij Ferry Maat

In Nederland is begin jaren tachtig niet bekend dat Marvin Gaye een Hollands liefje heeft. Oud-dj Ferry Maat: 'Ik kreeg een telefoontje van de vriendin van Marvin Gaye, een Nederlandse vrouw die zei dat de zanger naar de studio in Hilversum wilde komen voor de uitzending van de TROS Soulshow. Ik dacht echt dat ik in de maling werd genomen.'


Maar op 12 maart 1981 stapte tot verbazing van Ferry Maat de grote Marvin Gaye met Eugénie Vis de radiostudio binnen. Gaye vertelde dat hij in Nederland was om de ouders van Eugénie te ontmoeten en omdat hij Ferry Maat graag wilde zien. Gaye: 'You're a


great disc-jockey, with a great voice.'


In de Soulshow presenteerde hij de Amerikaanse top-10 en stuurde een persoonlijke boodschap door de ether aan zijn zoontje en aan Vis' zus die op hem paste: 'I want to say hello to my little boy Bubby and Joy.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden