Set-systeem houdt gemoederen bezig

Over het set-systeem dat bij de tweekamp tussen Baljakin en Schwarzman wordt gehanteerd, schijnen de meningen uiteen te lopen. Ik kan mij dat levendig voorstellen, want ik sta er zelf nogal ambivalent tegenover....

Er staat tegenover dat een speler die een partij, of beter: een set gewonnen heeft, niet langer gebaat is bij het angstvallig verdedigen van zijn voorsprong. Immers: enkel en alleen door (steeds weer) een nieuwe set te winnen, kan hij vorderingen maken in de match! Maar of dit pluspunt voldoende opweegt tegen het zojuist genoemde bezwaar, zou ik werkelijk niet durven zeggen.

Eén ding staat echter als een paal boven water: zonder het set-systeem zou de damwereld verstoken zijn gebleven van het fantastische gevecht dat Baljakin en Schwarzman in de vierde matchpartij leverden. Dank zij een weldadige strijdlust, aangewakkerd door de (nieuwe) bepalingen waaronder deze tweekamp gehouden wordt, groeide dit duel uit tot de één der spannendste en meest inhoudrijke partijen die er het afgelopen jaar tussen grootmeesters gespeeld zijn.

Schwarzman-Baljakin

(4e matchpartij 1995)

1.32-28 17-21 2.34-29 21-26 3.40-34 16-21 4.45-40 20-25

Ondanks het feit dat hij in de vorige partij op een voorsprong is gekomen, speelt Baljakin voluit op winst.

5.37-32 26x37 6.42x31 21-26 7.47-42 26x37 8.42x31 11-17 9.50-45 19-23 10.28x19 14x23 11.41-37 10-14 12.46-41 14-20 13.35-30!?

En ook Schwarzman kiest voor de scherpste bestrijdingswijze van het zwarte openingsspel.

13...5-10 14.40-35 10-14

Deze zet zal zeer vèrstrekkende gevolgen blijken te hebben.

15.30-24! 4-10 16.48-42 6-11 17.44-40 14-19 18.35-30!!

Door zijn Roozenburg-aanval in een partie-Bonnard te transformeren, zet Schwarzman het bord in lichterlaaie. Vanaf dit moment is het vooral zwart die, vanwege het open veld 4 èn het ongewoon grote tempoverschil, ernstig gevaar loopt.

18...10-14 19.33-28 1-6 20.31-27 17-22 21.28x17 11x31 22.36x27 12-17 23.39-33 7-11 24.41-36 2-7 25.49-44 7-12 26.43-39 17-22 27.33-28 22x33

Baljakin moet spitsroeden lopen. Alleen de tekstzet biedt hem overlevingskansen, want 27...22x31? had geforceerd verloren door 28.37x26!! 12-17 29.39-33! 17-22 30.28x17 11x22 31.32-27! 22x31 32.36x27! 23-28* 33.33x22 18-23 34.29x18 20x29 35.34x23 19x17 36.18-12! 25x34 37.12x21 +.

28.39x28 12-17 29.37-31?!

Waarschijnlijk had wit ook in de 'open Bonnard' na 29.44-39 17-22 30.28x17 11x31 31.36x27* 18-22* (31...8-12? 32.27-22! 18x27 33.29x7 20x29 34.34x23! 25x43 35.32x21! 43x41 36.7-2 19x28 37.2x46 +) 32.27x18 23x12 33.39-33 enz. heel goed gestaan. Maar ik vermoed dat Schwarzman die variant te 'afbraak-gevoelig' vond: zwart kan, indien gewenst, verder vereenvoudigen met 12-17 en 19-23 enz. Het ambitieuze plan dat aan de tekstzet is verbonden, zal echter niet het gewenste resultaat opleveren.

29...17-22 30.28x17 11x22 31.31-26 22x31 32.26x37 8-12 33.44-39 12-17 34.39-33

Zie diagram 1

Als een tijger besluipt Schwarzman zijn prooi, die niet meer aan een dreigende verwurging lijkt te kunnen ontkomen. In elk geval kan zwart 34.33-28 niet afdoende tegengaan met 34...17-22?! wegens 35.37-31! 6-11? (beter is 35...22-28) 36.31-27! 22x31 37.36x27 met winst voor wit volgens een procédé dat later nog ter sprake zal komen. En na 34...17-21? 35.37-31! redt hij het evenmin.

Maar Baljakin toont aan dat de zo gevaarlijk uitziende omknelling niet onder alle omstandigheden dodelijk hoeft te zijn. Daarbij maakt de zwartspeler optimaal gebruik van de combinatieve zwakte die door de opmars van 44 naar 33 in het leven blijkt te zijn geroepen...

34...6-11!

Van groot belang is dat wit nu niet 35.37-31? kan spelen wegens 35...18-22!! enz. met dam op 48.

35.36-31

Op deze zet kom ik straks terug.

35...17-21! 36.31-27 21-26!

Even fraai als koelbloedig gespeeld! De zwarte verdediging stoelt op de tegencombinatie die mogelijk wordt door na 37.27-22 enz. eerst met 20 te slaan en vervolgens de witte dam op datzelfde veld 20 te doen belanden!

37.33-28 11-16! 38.28-22

Dit leidt via een grote afruil tot een volstrekt gelijkwaardige puntendeling. Maar er zat domweg niet meer in voor wit. Zo had hij na 38.40-35 3-8 in tempodwang verkeerd (39.45-40 16-21! enz.). En ook na 38.27-22 18x27 39.29x18 13x33 40.24x4 20-24! 41.38x9 27x47 was het remise geworden.

38...16-21 39.27x16 18x27 40.32x21 26x17 41.29x18 20x29 42.34x23 13x22 43.38-32 25x34 44.40x29 19x28 45.32x23 14-19 46.23x14 9x20 47.29-23 20-24 48.37-31 24-30

Remise.

Terug nu weer naar de stelling waarin Schwarzman 35.36-31 speelde. Daarin was 35.33-28 niet echt beter geweest. Weliswaar zou 35...17-21? 36.37-31! in wits voordeel hebben gewerkt, onder meer omdat zwart na 36...21-27 37.31x22 18x27 38.29x18 13x33 39.24x4 20-24 40.38x9 27x47 41.40-35! 3x14 42.4-22! een tweede schijf moet verliezen in verband met de finesse 42...11-16 43.22-28! 14-20?? 44.28-33! 47x40 45.45x34 +. Maar na het nauwkeurige 35...11-16! (verhindert 36.37-31? door 36...17-22! en 37...18-22) 36.36-31 17-21! 37.31-27 21-26 zou 35.33-28 slechts op zetverwisseling met het partijverloop zijn neergekomen.

Daarentegen had 35.32-27!? wel degelijk zelfstandige betekenis gehad. En ofschoon die zet, anders dan ik in eerste instantie meende, géén waterdichte winst zou hebben opgeleverd, was 35.32-27 ongetwijfeld Schwarzmans beste praktische kans geweest. Ziehier namelijk welke klippen Baljakin allemaal had moeten omzeilen:

1) 35...17-22? 36.37-32! 22x31 37.36x27 11-17.

Dit lijkt speelbaar voor zwart: op 38.33-28? volgt 38...18-22!, en 38.42-37? faalt op 38...23-28!! en 39...19-23 enz. Maar wit heeft een levensgrote verrassing in petto: 38.27-21!! 17x26 39.42-37! en na 39...3-8 40.33-28 kan zwart het opgeven!

2) 35...3-8? 36.37-32! en zwart staat opnieuw verloren:

2.1) 36...17-22 37.40-35!! 22x31 38.36x27 18-22 (anders beslist 39.33-28 +) 39.29x18! 20x40 40.45x34 22x31 41.32-28 13x22 42.28x6 +.

2.2) 36...11-16 37.36-31! 17-22 38.32-28!! 23x21 39.31-27! 21x43 40.33-28 enz. met winnende dam op 3.

3) 35...11-16 36.37-31! 3-8? 37.42-37 8-12 38.37-32 17-22 39.31-26 22x31 40.26x37!! en nu:

3.1) 40...12-17 41.37-31! 17-22 (na 41...17-21 42.31-26! 21-27 43.32x21 16x27 44.38-32! 27x38 45.33x42 breekt wit door naar dam) 42.31-27 22x31 43.36x27 18-22 44.29x18! 20x29 45.33x24 22x31 46.40-35! 13x22 47.24x4 22-27 48.32x21 16x27 49.38-32! 27x38 50.4x36 38-43 (50...38-42?? verliest op slag door de dammanoeuvre 36-47-20!! +) 51.36-41! en wit komt een tweede schijf voor (51...14-20?? 52.34-29! +).

3.2) 40...16-21 41.37-31 23-28 42.32x23!! 19x39 43.34x43 25x23 44.31-26 20x29 45.26x28 +.

Omdat ook 35...23-28(?) 36.33x22 17x28 37.27-21! zeer gunstig is voor wit, verkeerde ik aanvankelijk in de veronderstelling dat zwart na 35.32-27 niet beter heeft dan 35...18-22?!! Slaan met 29 leidt dan weliswaar tot een remise-achtig eindspel (36...20x29! 37.33x24 22x31 enz.), maar met 36.27x18! 23x12 37.33-28! houdt wit volop spel. Maar ik moest mijn oordeel drastisch bijstellen toen ik ontdekte dat variant 3 een lek bevatte.

Want in de stand na 35...11-16(!) 36.37-31 blijkt zwart ook 36...17-21(!!) te kunnen spelen. 37.27-22 18x27 38.29x18 zou namelijk de verrassende remise-combinatie 38...13x22!! 39.24x4 27-32! 40.38x18 3-9 41.4x13 14-19 42.13x24 20x47 mogelijk maken. En het positionele vervolg 37.38-32? 21-26 38.42-37 18-22! (maar onder geen beding 38...3-8? 39.33-28! 8-12 wegens het charmante 40.27-21!! en 41.28-22! +) 39.27x18 23x12 40.33-28 12-17! is nauwelijks verantwoord voor wit: 41.28-23 19x28 42.32x23 verliest door het offer 42...14-19!! 43.23x14 17-22! 44.14-10 15x4 45.24x15 13-19! +, en op alle andere zetten laat zwart sterk 41...17-22! enz. volgen.

Met andere woorden: géén winst voor wit. Maar daar kwam ik wèl pas na een paar dagen achter! Men kan zich dan ook met recht afvragen of Baljakin, die op het moment suprême niet veel meer dan een kwartier bedenktijd moet hebben gehad, de verborgen redding achter het bord zou hebben gevonden...

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden