Sesamzaad uit Ethiopië? Dan moet er wel wat verbeteren

Ethiopië wil graag handeldrijven met Nederland. Sesamzaad is een voor de hand liggend product. Maar Nederlandse handelaren hebben nogal wat kritiek. 'Dat kan echt niet.'

Een straatverkoopster van sesam en andere zaden en kruiden trekt de aandacht van de Nederlandse handelsmissie in het dorp Sanja. Beeld Wim Bossema
Een straatverkoopster van sesam en andere zaden en kruiden trekt de aandacht van de Nederlandse handelsmissie in het dorp Sanja.Beeld Wim Bossema

Sesamzaad en andere oliehoudende zaden behoren met koffie tot de belangrijkste exportproducten van Ethiopië, maar slechts weinig daarvan gaat naar Nederland. Een handelsmissie met importeurs moet daarin verandering brengen. In een kleine week tijd ontmoeten de belangstellende handelaren allerlei betrokkenen bij de sesamproductie en -export in Ethiopië, nemen een kijkje in opslagloodsen en reizen naar de bloeiende sesamvelden ten noordwesten van de stad Gondar.

Ethiopië is een populaire bestemming voor handelsmissies. De Netherlands-African Business Council (NABC) organiseerde er het afgelopen jaar drie: een over specerijen, een over zuivel en nu over oliehoudende zaden en peulvruchten. Het land kent al jaren een hoge economische groei, tegen de 10 procent, en de regering stimuleert buitenlandse investeerders met belastingvoordelen. De Nederlandse ambassade is zeer actief om Nederlandse bedrijven warm te maken voor Ethiopië en speelt een belangrijke rol bij de handelsmissies.

Sleutelbegrippen

Bij deze over oliehoudende zaden (in 2013 goed voor ongeveer 900 miljoen euro exportinkomsten) blijken kwaliteit en hygiëne al snel de sleutelbegrippen voor de bezoekers. Bij de opslagloodsen - sommige uitgerust met grote machines om steentjes uit de sesamzaden te zeven en de zaden met het goede formaat te selecteren, te wassen en in zakken te naaien - gaan de handelaren meteen op inspectie. Ze zijn niet tevreden: in de ene loods liggen sommige zakken half open, bij een paar fladderen vogels door de ruimte. Soms zijn de betonnen vloeren niet geverfd onder de zakken met sesam, niet overal liggen die zakken op pallets los van de grond en buiten de loodsen is het vaker wel dan niet een zanderige of modderige troep. Zand waait de loodsen in als de deuren openstaan.

In een van de loodsen treffen ze rattenkeutels aan. Eric Daniëls (ED Organics), groothandelaar in biologische grondstoffen uit Dronten, spreekt de Ethiopische medewerkers erop aan: 'Ratten piesen op je sesamzaad, dat geeft ziekten. Dat kan echt niet, zoiets kan ik niet kopen.' Hij geeft tips hoe de rattenvallen beter te plaatsen, 'en dat daar zijn muizenvallen, daar heb je niets aan'.

Later zegt hij: 'Ik heb zelf eens ratten een van mijn loodsen gehad - dat is echt hopeloos. Je krijgt ze haast niet weg. Ik moest toch al verhuizen naar een grotere loods, maar eigenlijk zat er niets anders op.'

De Ethiopische gastheren in de loodsen en fabrieken horen de kritiek en tips welwillend aan. Als verzachtende omstandigheid voeren sommigen aan dat de bezoekers te vroeg komen: de sesamoogst is laat dit jaar en moet nog worden binnengehaald; in de loodsen liggen alleen de restanten van vorig jaar, de schoonmaak voor het nieuwe seizoen moet nog beginnen.

Kwaliteitsafspraken

Op een bijeenkomst in een hotel in Gondar met enkele tientallen Ethiopiërs - vertegenwoordigers van de coöperaties van sesamboeren, handelaren, investeerders en ambtenaren - hamert Jan Willem van Noort (Lithos Spices) op de kwestie van kwaliteitsafspraken. Zijn vader en hij hebben een bedrijf dat vooral specerijen importeert, uit Ethiopië is dat gember. Maar afspraken om alleen gember van de juiste kleur te leveren werden niet altijd nagekomen. Na de oogst moet het product schoon blijven, 'dus niet opslaan waar ook honden rondlopen'.

Dat geldt des te meer voor biologische producten. Ethiopië heeft de neiging alle producten biologisch te noemen, omdat de boeren geen geld hebben voor kunstmest en bestrijdingsmiddelen, maar daar gaat Eric Daniëls niet mee akkoord. De regels voor certificering zijn duidelijk, houdt het gezelschap de Ethiopiërs voor: geen kunstmest, geen bestrijdingsmiddelen en grond die minstens drie jaar verschoond is gebleven van die troep. Hij wil graag grote hoeveelheden kopen, 'minimaal 100 ton', maar dan moet hij hier wel van op aan kunnen.

De handelaren krijgen powerpointpresentaties over de zaden- en peulvruchtensector in Ethiopië en over een onderzoeksprogramma van de universiteiten van Wageningen en Gondar.

'Saai hè', zegt Dirk Soenens (Flavori) handelaar in specerijen en zaden uit Machelen (België). Hij zit ondertussen op zijn mobiele telefoon te kijken: 'Wat mij nou opvalt, is dat de prijzen die ze hier noemen zo hoog zijn. Kijk, hier zijn de prijzen op de beurzen in India, een stuk lager.' Dat verbaast hem, omdat hij erachter is gekomen dat een deel van het sesamzaad dat hij in India en China koopt, afkomstig is uit Ethiopië en wordt doorverkocht. Dus het moet mogelijk zijn goedkoper in te kopen in Ethiopië, had hij gedacht.

Sesamveld, twee uur rijden ten noordwesten van Gondar. Beeld wb
Sesamveld, twee uur rijden ten noordwesten van Gondar.Beeld wb

Excursie

Op de excursie naar de sesamvelden bezoeken de missieleden een bond van coöperaties en een opslagloods, die ze maar matig vinden. De medewerkers van het sesamproject leiden rond over de proefvelden, waar sesam afwisselend met sojabonen, mungbonen, sorghum en katoen wordt verbouwd met als doel de grond te verbeteren en de kwaliteit van het sesamzaad te verhogen.

De landbouwattaché van de ambassade, Hans van den Heuvel, zegt dat hij onder de indruk is zo goed als de gewassen erbij staan. De handelaren zijn maar matig geïnteresseerd. Als importeurs kijken ze naar het eindproduct, zegt de Fransman Grégoire Courme (Aromatum), specerijenimporteur uit Parijs, die al voor de derde keer mee is met een missie maar nog geen enkele deal heeft gesloten.

Een van de Ethiopische boeren die meedoen aan de proeven toont zijn sesamveld. 'Waarom heeft u geen zakken onder de schoven met sesamstengels, waarmee zaden die eraf vallen kunnen worden opgevangen', vraagt Soenens. 'Te duur', is het antwoord, maar dat vinden de bezoekers een slecht argument: die paar euro kan de boer toch makkelijk terugverdienen met het beperken van oogstverlies?

Dat zijn nu precies de dingen die het SBN (Sesame Business Network), het project met Wageningen, probeert te veranderen in de bedrijfsvoering van de boeren, zegt projectleider Geremew Terefe Gashawbeza.

Bezoek aan proefvelden met gewassen die in wisselbouw met sesamzaad kunnen worden verbouwd. Links Dirk Soenens, rechts Grégoire Courme. Beeld wb
Bezoek aan proefvelden met gewassen die in wisselbouw met sesamzaad kunnen worden verbouwd. Links Dirk Soenens, rechts Grégoire Courme.Beeld wb

De directheid van de bezoekers is wel even wennen voor de Ethiopiërs. Maar, zegt Mabretu Mulugeta van de coöperatieve unie Selam in het dorp Sanja, een uur rijden van Gondar: 'We willen graag naar Nederland exporteren en dan is het goed duidelijk te horen wat er dan van ons wordt verwacht.'

In zijn loods in Addis Abeba zegt manager Teklemichael Samuel van het Ethiopische import en export-bedrijf Yibelu Mossiewa, die tot tevredenheid van de bezoekers even de Turkse zeef- en schoonmaakmachines laat draaien: 'We weten dat we nog niet aan de strenge eisen van Europa voldoen, daarom exporteren we vooral naar China en India, die veel minder kieskeurig zijn. Ik ben op cursus bij de EU geweest en we willen echt graag de Europese markt op, daar valt voor ons veel te verdienen. Dus al die opmerkingen zijn welkom.'

Aan het eind van de missie is het tijd voor de vraag: wie gaat sesam uit Ethiopië invoeren? Dirk Soenens zegt in een sesamfabriek: 'Maak een lijst met Europese richtlijnen, haal een adviseur in huis, en als ze die lijst hebben afgewerkt beloof ik dat ik een grote bestelling kom plaatsen.'

Eric Daniëls ziet het somberder in. Maar hij heeft op deze reis wel een Ethiopische ondernemer ontmoet die biologische sesamproductie gaat beginnen op land dat nog niet eerder is bebouwd, vertelt hij. Met die man praat hij zeker verder.

Bezoek aan dopslagloods en verpakkingsfabrike van Yibelu Mossiewa in Addis Abeba. Derde van links: Eric Daniëls. Beeld wb
Bezoek aan dopslagloods en verpakkingsfabrike van Yibelu Mossiewa in Addis Abeba. Derde van links: Eric Daniëls.Beeld wb
Het gewassen en gezeefde zaad wordt in een zak genaaid. Tweede van rechts: manager Teklemichael Samuel van het Ethiopische import en export-bedrijf Yibelu Mossiewa. Beeld wb
Het gewassen en gezeefde zaad wordt in een zak genaaid. Tweede van rechts: manager Teklemichael Samuel van het Ethiopische import en export-bedrijf Yibelu Mossiewa.Beeld wb
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden