Sesamstraat kijk je zo

Hoe Tommy limonade drinkt en de makers ook de ouders verleiden. In onze reeks kijkplezierverhogende weetjes: Sesamstraat.

Ja, als het aan Mitt Romney ligt, moet de Amerikaanse Pino voortaan zelf zijn broek ophouden. Sesamstraat in rep en roer. In onze serie kijkcursussen: 14 kijkpleziervergrotende feiten over een instituut. Wat Romney er ook van mag denken.


1Duim in je mond, met nog natte haren tussen je ouders in naar Sesamstraat kijken en dan naar bed.

Kom er nog eens om. Sinds het 'gesol met de uitzendtijd' (aldus meneer Aart) en de opkomst van de commerciële jeugdtelevisie mogen Pino en Tommy met 100 duizend kijkers hun handen dichtknijpen. Dat waren er twintig jaar geleden 500 duizend.


2'Kindertelevisie, ik vind het best. Maar ik moet er geen last van hebben.'

De mening van oud-VARA-bons Marcel van Dam is nog altijd heilig in Hilversum, waar jeugdtelevisie altijd het ondergeschoven kindje is geweest.


De omroepen worden afgerekend op het aantal leden en kinderen kunnen geen lid worden. Zo simpel is het. 'Televisie voor kinderen houdt op om zeven uur op en die voor de jongsten programmeren we het vroegst.' Eindredacteur Ajé Boschhuizen zou van de 25 minuten die hij nu tot zijn beschikking heeft er tien willen inleveren als Sesamstraat om half zeven zou worden uitgezonden (zijn ideale tijd). 'Dan zouden we 300 duizend kijkers trekken,' vermoedt hij. 'En kijken ook de ouders mee.' Waarom hij dat laatste belangrijk vindt, komt zo.


3Bert en Ernie zitten er in voor u. Net als Grover.

Voor de ouders, dus. Zodat het voor vader en moeder ook leuk is. Want dat er meegekeken wordt, daar hechten ze aan bij Sesamstraat. Zodat je praat over de dingen. En het programma bovendien 'bijdraagt aan het familieplezier'.


4Er Zit Echt Niemand In Mijn Pak

Dat was de kop boven het leukste interview met Pino ooit - gefingeerd natuurlijk, van Peter Hoomans in Propria Cures in de jaren negentig. (Eerste zin: 'Eigenlijk had Pino helemaal geen zin in een interview.') Toch zit de in 1955 geboren Renée Menschaar al 21 jaar in de grote vogel. In het donker, met tegenwoordig een lcd-scherm en daarvoor een loodzware buizenmonitor. Wat Menschaar ziet is het geschakelde beeld, hetzelfde wat wij op televisie zien. Anders gezegd: als ze met Tommy praat, is Tommy in beeld. Loop zo maar eens een trap af.


Met de rechterhand boven haar hoofd beweegt ze de snavel; naast de camera staat een alerte assistent om Pino weer op koers te duwen als die de richting even kwijt is. Carroll Spinney (78), Pino's Amerikaanse equivalent Big Bird, spant trouwens de kroon. Die doet het sinds 1969. Wel heeft hij tegenwoordig een stand-in, want Pino, zoals u uit het voorgaande zult begrijpen, is 'a hell of a job'.


5Poppenspelers willen nooit in beeld.

Ook niet in interviews: het liefst beoefenen ze hun vak in de anonimiteit. Dat is de aard van het beestje. Vooral Bert Plagman (Tommy) is er panisch voor. Toch is hij één keer herkend: op een station, aan zijn stem, door een blinde jongen. 'Hé! Ik hoor Tommy!' Plagman, een van de meest ervaren poppenspelers van Nederland (en België, waar hij ook veel werkt) is al 32 jaar Tommy. En nog steeds vindt hij dingetjes uit. Hoe Tommy limonade kan drinken, bijvoorbeeld. Niet alleen Tommy, ook Plagman heeft een rietje in zijn mond. In de tafel en in de bodem van het glas is een gaatje geboord. De poppenspeler, onder de tafel, zuigt het glas leeg terwijl hij speelt.


6Tommy is een halve pop. Daaronder ligt Bert Plagman op een karretje.

Dat wil zeggen: zo is het als we Tommy zien lopen. Maar dan de trapauto, bedacht door cameraman Paul Staartjes, de zoon van meneer Aart. In de auto, droom van alle jongetjes, liggen twee mensen op een soort skelter, Plagman en een meisje naast hem. Hij trapt, stuurt met zijn linkerhand en bedient met zijn rechterhand de bek; zij bedient Tommy's linkerhand. Op een beeldschermpje ziet hij hoe hij moet rijden; in de spoiler is een camera gemonteerd.


7De meeste poppen staan het grootste deel van het jaar in de VS in de kast.

Voor het Nederlandse experiment Angsthaas en Stuntkip worden hier scènes geschreven en op locatie opgenomen. Als echte sterren worden Angsthaas en Stuntkip elke keer vanuit New York ingevlogen.


8Duitsland heeft een eigen Bert en Ernie.

En de Duitsers schrijven zelf alles voor B & E. Hier kan dat niet. Boschhuizen: 'Schippers en Haenen zijn geen poppenspelers en we willen ze niet kwijt.' De pop laten spelen en achteraf de stem van Haenen en Schippers eronder zetten is geen alternatief. Want 'te veel gedoe'.


9Soms is er een casting voor poppenspelers. Een soort So You Wanna Be a Puppeteer.

Dan lopen er twintig of dertig poppenspelers zenuwachtig door de gang met een varken op hun hand tot tien te tellen. Voor Angsthaas en Stuntkip nam Kevin Clash (Elmo) de audities af. Clash, Sesamstraats merchandisingkanon, sliep in het Amstel. Hij kwam met de taxi en soms met de trein, met pop Elmo in zijn weekendtas. 'Het gaat om cameratechniek', vertelt Boschhuizen. 'Een pop moet je aankijken. Om dat te bereiken staan de ogen ook altijd een beetje scheel.' Focussen, wordt dat kijken in de camera genoemd. De poppenspeler staat rechtop met de pop boven zijn hoofd en kijkt naar het beeld beneden zich op een monitor. En dan tot tien tellen dus. Kevin: 'Jij kan gaan.' 'Jij kan gaan.' 'Jij kan gaan.' Toch gaat er niemand heel teleurgesteld naar huis. Boschhuizen: 'Op zo'n dag staat de hele poppenkast van Jim Henson op de vloer. Dat geeft elke poppenspeler een kick.'


10Niemand verhuist uit Sesamstraat.

Dat geldt voor de bewoners en de cast. Ook eindredacteur Boschhuizen was er al bij in het begin van de jaren negentig. 'Je doet iets zinnigs en het werk is gevarieerd. Elke programma van 25 minuten bestaat namelijk uit een heleboel kleine programmaatjes.' Het nieuwste project is een animatieserie van klassieke kinderliedjes, 'gemaakt door de beste animatoren van Nederland'. Starring: Pino, Tommy, Ienieminie en Purk, die zich bewegen in een getekend decor. Pino als Berend Botje, dus. Volgens de eindredacteur 'in een combinatie van technieken die niet eerder zijn vertoond' - het arrangement is van Henny Vrienten.


11Bij Sesamstraat maken ze zo'n 120 afleveringen per jaar.

Die worden in die tijd drie keer uitgezonden. Ooit was het een verdienmodel (een omroep krijgt geld per uitzending, of dat een herhaling is, maakt niet uit), nu is het een bezuinigingsmodel. Gelukkig houden kleuters van herhaling.


12Wie kinderboekenschrijver wil worden, moet zijn werk naar Sesamstraat sturen.

Jet Boeke (Dikkie Dik) is zo begonnen, Ted van Lieshout, Francien Oomen. De laatste, tegenwoordig ook ver buiten Nederland beroemd, debuteerde met Saartje en Tommie. Boschhuizen geeft geen opdrachten aan gevestigde schrijvers, maar bekijkt alle post aandachtig en begeleidt schrijvers bij gebleken talent. Heel anders dan hoe het er bij de meeste andere televisieprogramma's aan toegaat: daar vist men steevast in dezelfde vijver met ervaren schrijvers.


Net als bij bovengenoemde programma-onderdelen is het ook bij het voorlezen, op zich een wonderlijk fenomeen op televisie, de bedoeling dat de ouders meekijken. Het is geënt op een methode van de ontwikkelingspsycholoog Dolph Kohnstamm, die werkte met kinderen in een achterstandssituatie. Zes dia's, zes regels tekst, en het idee was dat de juffen (in het geval van Sesamstraat: de ouders) na afloop met hun kinderen over de verhaaltjes praatten.


1360 procent van de items wordt hier gemaakt, 40 procent is Amerikaans en nagesynchroniseerd.

Dat is de afspraak. Wat de eigen producties betreft, heeft de Nederlandse redactie carte blanche, en ook wat die bij de Amerikanen uitzoekt moet ze zelf weten. Wel moeten alle poppen in Jim Hensons atelier gemaakt worden. Ook Purk dus, die Boschhuizen bedacht toen bij hemzelf het gezin werd uitgebreid: een babyfiguur als aanvulling op Pino (jaar of 3), Tommy (5) en Ienieminie (het bijdehante zusje van 6). De komst van Purk, overigens, verliep niet zonder weerstand. Van de schrijvers omdat ze niet kan praten, van de poppenspelers, die bang waren werk aan Purk te verliezen en verder van iedereen ('Gooit Purk niet het hele programma om?'). En dan was er het politiek correcte bezwaar dat een varken de moslimkijkers zou buitensluiten (door moslima's zelf uiteindelijk vrolijk ontkracht). Uiteindelijk moest de Amerikaanse oppositie tegen de babyvette Purk worden overwonnen (obesitas) en nu is het onder 4-jarigen het populairste Sesamstraat-figuurtje.


14Voor alle duidelijkheid.


Sesame Workshop is een stichting die opbrengsten investeert in de wereldwijde programma's. Zij huren Jim Henson Studio in voor het maken van de poppen.


Terreurdreiging

In 2003 was de terreurdreiging op Noord-Amerikaanse bodem zo groot geworden dat het Department of Homeland Security, het veiligheidsministerie van de VS, van alarmfase geel op alarmfase rood overging. Conan O'Brien, de presentator van de Late Night-show, grapte: 'Of, zoals ze aan het president Bush uitlegden, hij werd verhoogd van Bert naar Ernie.'

(Bron: anecdotage.com)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden