SERVISCHE OPPOSITIE

MILOSEVIC moet weg, maar hoe? Door de diverse partijen van de Servische oppositie met hun al even diverse, fundamenteel verschillende achtergronden samen een gebalde vuist tegen hem te laten maken?...

Deze week besloten de oppositiepartijen dat te proberen, of liever gezegd, dat weer te proberen. In 1996 was de oppositie in de coalitie Zajedno (Samen) immers ook min of meer verenigd. Net als toen is het typerend dat de vereniging net niet helemaal compleet is. De door Milosevic ontslagen chefstaf van de Joegoslavische strijdkrachten, Momcilo Perisic, is het niet eens met de strategie - het regime dwingen tot vervroegde verkiezingen en bij het uitblijven daarvan de straat opgaan.

Het regime reageerde niettemin krampachtig. Regeringswoordvoerders bestempelden het initiatief als een westerse samenzwering, gefinancierd door de NAVO.

De hoofdreden voor die paniek is dat de Servische Vernieuwingsbeweging (SPO) van Vuk Draskovic nu wel van de partij is. Draskovic weigerde vorig jaar toe te treden tot de Alliantie voor Verandering, die in de nazomer onder leiding van Zoran Djindjic demonstraties tegen Milosevic leidde. Die acties waren een fiasco. Slechts enkele duizenden ontgoochelde studenten, verpauperde bejaarden en overgebleven intellectuelen (het merendeel van de hoogopgeleiden heeft Servië inmiddels verlaten) gaven dagelijks acte de présence.

Met Draskovic is in ieder geval een hogere opkomst verzekerd. De charismatische Vuk is een volksmenner. Een ophitsende poëet. Een romantische ijdeltuit. Een mislukt politicus ook. Het afgelopen decennium zwalkte Vuk steeds heen en weer tussen Milosevic en de oppositie. Op het juiste moment wist het regime hem altijd te paaien.

Vuk Draskovic is desondanks populair gebleven. Zijn warmbloedige stijl en gedachtegoed - het vooroorlogse nationalisme - spreken in Servië meer aan dan het kille, westerse rationalisme van Zoran Djindjic. Cruciaal is verder dat hij het Belgradose televisiestation Studio B controleert. Dit maakte de SPO buit toen zij met behulp van Milosevic' socialisten Djindjic in 1997 van het burgemeesterschap van Belgrado beroofde. Vuks toetreden tot de oppositie heeft alles te maken met het recente terugtreden van de door hem diep geminachte Djindjic. Die vond dat hij uit de mislukte demonstraties van de nazomer zijn conclusies moest trekken.

Draskovic mag zich nu met recht het belangrijkste kopstuk van de nieuwe oppositie-alliantie noemen. Gaat deze samengebundelde oppositie lukken wat de half verenigde oppositieblokken van 1991, 1993, 1995 en 1999 en de vrijwel geheel verenigde oppositie van 1996-'97 niet lukten?

De belangrijkste oorzaak van het falen van al die eerdere pogingen is dat Servië geen rechtsstaat, democratie, civil society (meer) is. Onvrede over een regime kan zich succesvol manifesteren als ministeries, gerechtshoven, electorale commissies nog enigszins naar behoren werken. Zo ontdeden de Slowaken zich in 1998 van het bewind van Vladimir Meciar. In Servië werken deze instituten echter niet meer naar behoren.

Onvrede kan zich ook succesvol manifesteren als jarenlang opgekropte gevoelens van frustratie op een gunstig historisch moment tot uitbarsting komen. Zo vielen de communistische regimes in 1989. Voor Servië gaat dit model echter ook niet op. Milosevic liet zijn tegenstanders immers steeds stoom afblazen: in 1991, 1993, 1995, 1996 en in 1999. Daar komt nog bij dat een aanzienlijk deel van de bevolking, voornamelijk woonachtig op het platteland, niet hem maar het Westen ziet als de bron van alle kwaad.

Hiermee is niet gezegd dat het regime niet kwetsbaar is. De Serviërs leven in een grotere armoede dan zij de afgelopen halve eeuw hebben geleefd. Zij staan geïsoleerder dan zij ooit in hun geschiedenis hebben gestaan.

De Servische maatschappij is niet orwelliaans. Zij is slecht georganiseerd, net als die van haar orthodox-christelijke buren Roemenië, Bulgarije en Macedonië. Wanorde is troef. Milosevic heeft tijdens de NAVO-bombardementen zijn grip op de samenleving weliswaar verscherpt, een totale controle heeft hij niet.

Tot nu toe heeft het regime nooit grootschalig geweld tegen zijn eigen mensen gebruikt. Als een lokale partijbons daartoe per ongeluk opdracht geeft, zou de vlam in de pan kunnen slaan, zeggen sommigen. Als Joegoslavië een voetbalwedstrijd van Kroatië verliest en tegelijkertijd de verwarming uitvalt, zeggen anderen. Evengoed zou het nog wel eens een tijdje kunnen duren.

Wie durft er te wedden om een fles slivovitsj?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden