Servische leider keert terug, niet om te moorden maar om stemmen te winnen Krijgsheer Arkan voert campagne

Uit de luidsprekers op het vervallen Bevrijdingsplein klinkt een keihard rocknummer over Servische heldenmoed. Arkan is terug in Bijeljina. Dit keer niet om Moslims te vermoorden en hun huizen te plunderen, maar om campagne te voeren voor de verkiezingen van zaterdag....

Van onze verslaggever

Philippe Remarque

BIJELJINA, Bosnië

'Ik help jullie in vredestijd zoals ik jullie in de oorlog heb geholpen', belooft de paramilitaire leider uit Servië de enthousiaste menigte op het plein.

De verkiezingen in Bosnië mogen bedoeld zijn om het land weer bij elkaar te brengen en de gevolgen van de etnische oorlog ongedaan te maken, in het Servische deel van Bosnië zijn het juist de kampioenen van de etnische zuivering die de gelegenheid hebben aangegrepen om in de politiek te gaan.

De kiezers van Bijeljina kunnen niet alleen stemmen op de partij van de wegens oorlogsmisdaden aangeklaagde Karadzic. Ze kunnen ook een beruchte lokale krijgsheer als 'Mauzer' aan een parlementszetel helpen. Of Vojkan Djurkovic, die tijdens de oorlog zorgde dat de Moslims van al hun bezittingen werden beroofd voordat ze voorgoed vertrokken.

De 'Tijgers' van Arkan zijn verantwoordelijk voor een lange reeks oorlogsmisdaden . Volgens de gruwelverhalen die de ronde doen mocht de leider zelf graag gevangenen de keel afsnijden. Toch mag zijn Partij van Servische Eenheid van de internationale organisatoren gewoon meedoen aan de verkiezingen. Sterker nog, de partij heeft van de OVSE tienduizenden guldens gekregen om dit soort verkiezingsbijeenkomsten te organiseren.

Arkans oorlogsmisdaden worden wel onderzocht, maar hij is nog niet in staat van beschuldiging gesteld door het Tribunaal in Den Haag. Daarom is er volgens het Dayton-vredesakkoord geen grond om hem van de verkiezingscampagne uit te sluiten.

De menigte op het Bevrijdingsplein wil geen kwaad woord over hem horen. 'Arkan, bedankt voor alles', en 'U hebt ons nooit verraden', staat er te lezen op de spandoeken. Een schoolmeisje zegt dat ze Arkan dankbaar is omdat hij

de Serviërs in dit stadje heeft

gered.

In Bijeljina begon in april 1992 de Servische campagne van etnische zuivering. Arkans Tijgers pakten Moslim-leiders op en voerden executies uit. De Moslim-bevolking, een meerderheid in het stadje zelf, was in een paar dagen verjaagd. De uitgebrande huizen van Moslims in het prachtige berglandschap van Oost-Bosnië herinneren aan de campagnes die volgden.

'Ik heb een nieuwe genocide op de Serviërs voorkomen', zegt de paramilitaire leider tijdens zijn verkiezingstoespraak. Hoewel velen in Bijeljina vinden dat Arkan zich smerig aan de oorlog heeft verrijkt, is iedereen het eens met deze interpretatie van de geschiedenis van het conflict.

Servische vluchtelingen uit Moslim-bolwerken als Tuzla en Sarajevo hebben de vooroorlogse bevolking van het stadje verdrievoudigd. Niemand wil ooit nog met de Moslims in één land wonen, al is dat nu juist wat de internationale gemeenschap probeert te bereiken met deze verkiezingen. 'De Moslims sneden oren van hun tegenstanders af . Zoiets zouden Serviërs nooit doen', zegt een vluchteling uit Bugojno .

Zelfs redelijke mensen als de wiskundeleraar Dragan en zijn vrouw Gorica, die hebben gehuild toen hun Moslim-buren Bijeljina moesten verlaten en nu weer met hen corresponderen, vinden dat Serviërs en Moslims voorlopig apart moeten leven. 'Als de Moslims terugkwamen, zouden de extremisten aan beide zijden ervoor zorgen dat de oorlog opnieuw begon.'

De lokale oorlogsheld Ljoebisja Savic is in Bijeljina beter bekend onder de bijnaam 'Mauzer', die hij ontleende aan het bezit van een Mauser-pistool. Hij vindt dat de Amerikaanse pragmatici met hun vredesplannen voor Bosnië niets begrepen hebben van 'het collectieve historische bewustzijn' van het Servische volk. 'Wat de wereld ook wil, Bosnië zal gesplitst worden', zegt hij.

Arkan voert slechts campagne voor zijn partijgenoten in Bosnië, zoals de presidentskandidate die op de bijeenkomst alle vrouwen van Bijeljina oproept zoveel mogelijk Servische jongetjes te baren. Maar Mauzer staat zelf kandidaat voor het parlement van Republika Srpska. Zijn vervaarlijke gezicht siert het campagnemateriaal van het Democratische Patriottische Blok van de Servische Republiek.

Gezien zijn populariteit is hij van een zetel verzekerd. Mauzers paramilitaire organisatie, de 'Panters', heeft in de oorlog onder andere de vernietiging op zich genomen van het uitsluitend door Moslims bewoonde stadje Janja, elf kilometer verderop.

Maar Mauzer spreekt de verhalen over wreedheden jegens de Moslims tegen. 'Ik ben een humanist en een pacifist. Ik heb nooit iets te maken gehad met moorden en verkrachtingen. Zie ik eruit als iemand die te weinig seks heeft gehad?'

Kees Verhaeren, een van de 980 internationale verkiezingswaarnemers, volgt sinds eind juli de campagne in Bijeljina. Hij vindt dat de westerse media een te negatief beeld geven van de Serviërs in Bosnië. Die zijn volgens hem 'zeer enthousiast bezig met het creëren van een nieuw land'.

'Ze willen rust, ze zijn de oorlog hartstikke zat. Ze willen het goed hebben, en denken dat dat alleen kan zonder de Moslims.' Het internationale streven naar een hereniging van Bosnië vindt Verhaeren irreëel.

Hoewel de Bosnische Serviërs weinig steun meer verwachten van de Servische president Milosevic, is de wens om op te gaan in een Groot-Servische staat springlevend. De vergelijking met de Duitse hereniging na de Koude Oorlog wordt in Bijeljina door velen gemaakt. Aan Arkan zal het niet liggen. 'Wij willen dat de Serviërs zich eindelijk verenigen, anders zullen de Ustasja's en de Turken (Kroaten en Moslims) ons vernietigen', schreeuwt hij in de microfoon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden