'Serviërs voelen zich verraden'

Nu het Joegoslavië Tribunaal twee Kroatische generaals heeft vrijgesproken, is de steun voor Europa afgekalfd in Servië. Vicepremier Grubješic wil desondanks door met integratie.

De Servische vicepremier Suzana Grubješic strijdt aan twee fronten. Terwijl ze deze week in Den Haag en Brussel is om Servië te promoten als nieuw EU-lid, heeft de steun voor Europa in eigen land een nieuw dieptepunt bereikt na de vrijspraak van twee Kroatische generaals door het Joegoslavië Tribunaal, eerder deze maand.


'Pro-Europese krachten hebben tien jaar lang gestreden om de nationalistische bevolking ervan te overtuigen dat het Joegoslavië Tribunaal niet anti-Servisch is', zegt Grubješic. De vrijspraak van de generaals noemt zij dan ook 'een mes in de rug van de pro-Europese beweging'.


De generaals waren veroordeeld voor oorlogsmisdaden tegen Serviërs tijdens Operatie Storm, een offensief in 1995 om de Kroatische regio Krajina te heroveren. Daarbij werden duizenden Serviërs vermoord en verdreven. Na de vrijspraak gingen Kroaten massaal de straat op om te feesten. In Servië hielden zondag duizenden mensen een rouw- en protestmars.


Grubješic: 'De sfeer in het land is slecht. We voelen ons verraden. Het tribunaal heeft gefaald. Zijn belangrijkste taak was om recht te doen aan alle slachtoffers van de Joegoslavië-oorlog en verzoening in de regio op gang te brengen. In Servië wonen 200 duizend gevluchte Serven uit Kroatië, veel zitten nog in vluchtelingenkampen. Zij zijn wanhopig, net als de families van de vermoorde Serven.'


Het hoofd van de Servisch-orthodoxe kerk, Patriarch Irinej, greep de protestmars tegen het tribunaal aan om zijn twijfels over de EU uit te spreken. Brengt deze vrijspraak de steun voor het EU-lidmaatschap in gevaar?

'Ik probeer in Servië uit te leggen dat het tribunaal en de Europese Unie niet hetzelfde zijn. We moeten verder, ondanks woede. Maar het proces van verzoening in de Balkan, dat al niet spectaculair was, zal door de uitspraak zeker nog langzamer gaan.'


Sinds het aantreden deze zomer van de nieuwe regering van de nationalistische president Tomislav Nicolic is Suzana Grubješic belast met de portefeuille Europese integratie. 'Servië aan de man brengen is een pr-nachtmerrie', zegt ze over haar taak. 'Servië is als een jongetje met grote oren en prachtig blauwe ogen. Mensen kennen alleen de grote oren - de oorlog, het nationalistische verleden - en denken dat het een lelijk jongetje is.'


Over twee weken beslissen de EU-lidstaten of met Servië, dat sinds maart kandidaat-lidstaat is, de toelatingsgesprekken kunnen beginnen. Het laatste evaluatierapport voorspelt weinig goeds. Eerst moet de relatie met Kosovo verbeteren, adviseert de Europese Commissie. Zelf hoopt Servië, zwaar getroffen door de economische crisis, dat dit voorjaar de gesprekken kunnen beginnen.


De EU zegt dat de relatie tussen Kosovo en Servië verder moet normaliseren, maar de stappen die tot nu toe zijn genomen, leiden tot protesten aan beide kanten. Is verdere toenadering mogelijk zonder de steun van de bevolking te verliezen?

'Dit najaar is voor het eerst de dialoog op hoog politiek niveau begonnen, tussen de premiers van Servië en Kosovo. Ook zijn we bezig de eerder gemaakte afspraken, zoals een gezamenlijke grenscontrole, te implementeren. Dat leidt inderdaad tot protest. Maar dit is onze historische kans om het leven van de Serven in Kosovo te verlichten.


'Om steun te houden, moeten de afspraken wel een compromis zijn, zodat beide kanten even ontevreden zijn. Anders zullen we altijd een bron van instabiliteit hebben in de regio. Nu het Joegoslavië Tribunaal ook de Kosovaarse legeraanvoerder Ramush Haradinaj heeft vrijgesproken, is dat een groot obstakel voor de onderhandelingen met Kosovo.'


Servië zegt Kosovo niet op te geven voor EU-lidmaatschap. Maar de EU praat ook met Kosovo over een associatie-verdrag. Kan Servië wel aan zijn positie vasthouden als zowel Servië als Kosovo op weg zijn naar de Europese Unie?

'Wij zullen Kosovo niet erkennen en dat is ons ook niet gevraagd. Er zijn vijf Europese lidstaten die Kosovo niet erkennen. Hoe een duurzame oplossing eruit moet zien, weet ik niet. We moeten er stap voor stap naartoe werken en dat begint bij het oplossen van de praktische problemen. De grenscontroles, de ontheemden, wederzijdse erkenning van diploma's, het kadaster en eigendomskwesties. Het gaat erom dat normaal leven mogelijk wordt.'


De adviseur van president Nikolic, Oliver Antic, heeft gezegd dat de regering niet fanatiek pro-Europees is en dat er alternatieve wegen zijn.

'We zijn niet langer euro-enthousiast. We zijn euro-realistisch, toetreding is in ons belang. Ik heb niet de bril van meneer Antic, ik zie geen andere strategische optie. Ja, we halen de banden met Rusland aan. Dat doet Duitsland ook. Rusland investeert hier, verschaft gunstig krediet en dat verwelkomen we. Geld heeft geen kleur. Maar onze toekomst ligt in Europa.'


Ook vrijspraak voor Kosovaarse legerleider

Het Joegoslavië Tribunaal in Den Haag heeft donderdag de Kosovaarse oud-legerleider Ramush Haradinaj vrijgesproken. Haradinaj was aangeklaagd voor het martelen en vermoorden van Serviërs in zijn tijd als legeraanvoerder van het Kosovaarse bevrijdingsleger. Dat leger werd gesteund door de NAVO. Zijn aanhangers hopen dat Haradinaj straks premier wordt. Hoewel vanaf de start van de rechtszaak in 2005 al werd gewaarschuwd dat er niet genoeg bewijs was tegen Haradinaj, werd in Servië bitter gereageerd op het nieuws. Eerder deze maand werden al twee Kroatische generaals vrijgesproken. De grootste partij in Servië, die van president Nicolic, wil dat alle gesprekken met het Tribunaal worden stopgezet.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden