Servië wacht nieuw stemdrama

Serviërs proberen zondag voor de derde keer in veertien maanden een president te kiezen. Maar omdat de politieke vetes in het land onverminderd voortduren, dreigen ze voor de derde keer ongeldig te worden verklaard....

Van onze correspondent Olaf Tempelman

Toen Zoran Djindjic in maart in Belgrado werd vermoord, bestond er temidden van alle ontgoocheling ook een beetje hoop dat de dood van de premier een zekere louterende werking zou hebben. Er werd gespeculeerd dat de door de onderwereld uitgevoerde aanslag de rivaliserende politieke kopstukken wellicht zou aansporen tot meer samenwerking en hen zou dwingen meer oog te hebben voor het algemeen belang: de vereiste economische hervormingen en de aanpak van de nog steeds machtige mafia.

Die hoop is goeddeels ijdel gebleken. Reeds in de zomer moesten commentatoren in Belgrado concluderen dat de moord op Djindjic Servië niet heeft verlost van wat zij 'de volksziekte' noemen: het onvermogen van politieke kopstukken hun ego's in toom te houden, en de verlammende uitwerking die dat heeft op de herstelwerkzaamhedenaan de door Milosevic verfomfaaide samenleving.

Het Milosevic-regime viel op 5 oktober 2000. De jaren 2001 en 2002 werden gekenmerkt door voortdurende chaos en hoogoplopende ruzies tussen de nieuwe machthebbers. Pas in de maanden voor Djindjic' dood leek Servië uit een impasse te breken, vooral door de ingenieuze wijze waarop Djindjic dwarsliggende rivalen naar een zijspoor had gemanoeuvreerd.

Djindjic werd in maart als premier opgevolgd door de tweede man van zijn Democratische Partij (DS), Zoran Zivkovic, een minder behendig en krachtdadig politicus dan Djindjic. Het afgelopen half jaar is vrijwel constant aan zijn stoelpoten gezaagd. Zivkovic' voornaamste rivalen, de 'gematigde' nationalist Vojislav Kostunica, leider van de Democratische Partij van Servië (DSS), en Mireljub Labus, hoofd van het economenverbond G-17, hebben hun achterban opgeroepen de presidentsverkiezingen van zondag te boycotten. De apathie onder ontgoochelde kiezers is daarbij enorm. De kans dat de verkiezingen wegens een opkomst van minder dan 50 procent net als de vorige twee ongeldig zullen worden verklaard, is daardoor huizenhoog.

In de meeste peilingen ligt Zivkovic' kandidaat voor het presidentschap, de 73-jarige ex-dissident Drageljub Micunovic – ironisch genoeg ooit door wijlen Djindjic uit de DS gezet – ruimschootsvoor op zijn enige tegenkandidaat, de ultra-nationalist Tomislav Nikolic. Maar als de minimumopkomst niet wordt gehaald, bevindt Micunovic zich in dezelfde positie als Kostunica bij de vorige twee verkiezingen: wel winst, maar jammer genoeg niet geldig.

De huidige verkiezingsboycot van Kostunica, in peilingen nog steeds de populairste politicus van Servië, lijkt niets anders dan een wraakactie op Zivkovic en andere bondgenoten van wijlen Djindjic. Door toedoen van Djindjic kwam de opkomst van de vorige verkie

zingen niet boven de helft uit, waardoor het presidentschap van Servië Kostunica door de neus werd geboord.

Zowel Kostunica als Labus hebben de regering Zivkovic sinds april hevig bekritiseerd wegens incompetentie en vermeende banden met de mafia – omgekeerd uitte Zivkovic die laatste beschuldiging aan hun adres – en aangedrongen op vervroegde parlementsverkiezingen. Daarbij trachtten zij een wig te drijven in de uit meer dan tien partijen bestaande regeringscoalitie DOS. Begin deze week wierpen die pogingen vruchten af toen de SociaalDemocratische Partij, een van de bloedgroepen van DOS, besloot een motie van wantrouwen tegen de regering Zivkovic te steunen.

Het is niet de eerste keer dat in de regeringscoalitie een breuk is ontstaan. Wijlen Djindjic vergeleek het steeds weer lijmen van DOS zelfs met het opnieuw opwarmen van spaghetti: het wordt er niet lekkerder op, maar je kunt het daarna wel weer eten.

Naar het zich laat aanzien is de huidige breuk echter definitief. Vervroegde parlementsverkiezingen zijn daarmee onvermijdelijk geworden. Drageljub Micunovic zei donderdag dat als hij zondag tot president wordt gekozen, er op 28 december parlementsverkiezingen zullen worden uitgeschreven. Sommige Servische kranten noemden een datum in het begin van januari.

Micunovic zei te hopen dat er in een nieuw parlement een einde zal komen aan de huidige verlammende rivaliteit. Of dat ook zal gebeuren, is echter zeer de vraag. In het Servische politieke landschap zijn thans vier hoofdstromingen zichtbaar. De DS van Zivkovic, de G-17 van Labus, de DSS van Kostunica en de Radicale Partij van de aan het Tribunaal uitgeleverde ultra-nationalist Seselj. Geen van deze vier zal in parlementsverkiezingen een absolute meerderheid behalen. Daardoor blijft samenwerking in een coalitie noodzakelijk. In geen van de denkbare combinaties zal dat van harte gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden