Servië speelt spelletje met Montenegrijnen

Twee bescheiden barricades op de weg dwingen automobilisten even ten noorden van Bijelo Polje van beide kanten tot stoppen. Als er eens een stopt, wandelen twee agenten loom naar het asfalt, halen de papieren op en brengen die naar een kabine waar nog eens drie agenten zitten die traag kentekens...

Vaak gebeurt dat niet. Er is nauwelijks verkeer meer van en naar Servië, dat een paar kilometer voorbij de controlepost begint.

Douane is er niet aan deze post, alleen de normale politie, en een agent van de financiële politie. Hij heeft helemaal niets te doen. Plichtsgetrouw zit hij de hele dag in zijn warmgestookte kantoortje verderop, kijkt televisie en zet koffie.

Zijn taak is het de vrachtwagens en hun lading te controleren, maar vrachtwagens komen hier niet meer langs sinds Servië de grens met Montenegro voor alle goederenverkeer heeft gesloten. 'Zal ik koffie maken?', zegt hij, kennelijk blij met wat visite.

De grensblokkade duurt nu al bijna vijf maanden. De Servische regering heeft haar uitgeroepen om Montenegro te straffen voor het invoeren van de sterke Duitse mark als officieel betaalmiddel, naast de zwakke Joegoslavische dinar. Invoeren van de D-mark wordt door Belgrado beschouwd als een nieuw Montenegrijns verraad aan Joegoslavië.

De klap kwam hard aan. Ook op de markt in Bijelo Polje, op een steenworp afstand van Servië, zijn geen Servische producten meer te vinden. Vrijwel alles wat hier te koop is, heeft de lange weg uit Slovenië, Kroatië of Bosnië afgelegd. Veel producten komen tegenwoordig zelfs van verder weg, uit Italië en Frankrijk.

Dat heeft het leven in Montenegro duur gemaakt. Want de spullen uit Servië waren van matige kwaliteit, maar ontzettend goedkoop. Door de blokkade werd het leven in december ruim 20 procent duurder, in januari nog eens 5 procent, maar nu lijkt het ergste leed geleden.

In een hal aan de rand van de markt van Bijelo Polje staan de dure buitenlandse goederen opgestapeld: frisdrank, blikken, dozen en pakken voedsel, zeep, schoonmaakartikelen en wat er verder in supermarkten te koop is.

De groothandel die eigenaar is van de hal heeft de blokkade ternauwernood overleefd, vertelt de bedrijfsleidster. 'We importeerden voor de blokkade 90 procent van onze spullen uit Servië. Per dag haalden we zeven tot acht vrachtwagens met goederen de grens over.

'We moesten ineens op zoek gaan naar nieuwe leveranciers. We hebben die wel gevonden, maar het kost tijd om de zaak weer op hetzelfde peil te krijgen als voor de blokkade.'

De omzet van het bedrijf is ingezakt. 'De producten die we nu verkopen zijn een stuk duurder dan de oude: 30 tot 70 procent duurder. En de mensen hebben niet veel geld hier, dus kopen ze een stuk minder. Als we vroeger twintigduizend D-mark per dag omzetten is dat nu nog maar tienduizend.'

Ze belt nog wel met haar oude leveranciers in Servië, die het niet minder moeilijk hebben dan de ex-klanten. 'Zij zijn bang dat zij een hele markt voorgoed zijn kwijtgeraakt. Veertig procent van de Servische productie werd naar Montenegro geëxporteerd. Dat is niet niks. Dat moet ook voor hen een groot probleem zijn.'

Haar bedrijf begint langzaam te herstellen van de blokkade. 'Als een patiënt na een ziekte', zegt ze, 'dat duurt altijd even he?'

Maar zij vreest dat Servië met de blokkade 'een spelletje' zal gaan spelen.

'Wat zal er gebeuren als ze straks de grens weer opengooien? Dan zit mijn pakhuis vol met dure spullen. En wie koopt die dan nog als ze voor veel minder geld weer Servische spullen kunnen kopen?'

Intussen neemt de D-mark het economische leven in Montenegro volledig over. De Duitse munt maakt nu al 80 procent uit van al het geld dat in omloop is. In de hoofdstad Podgorica wordt nog vrijwel alleen in D-mark betaald. De Joegoslavische dinar wordt uitsluitend nog gebruikt als het wisselgeld op is.

De koers van de dinar is sinds de invoering van de D-mark als tweede munt gezakt van 17 naar 23 dinar per D-mark, en de verwachting is dat de dinar spoedig 'langs natuurlijke weg' uit Montenegro zal verdwijnen. De regering kan dan de Joegoslavische munt officieel afschaffen, en zal daarna definitief beschermd zijn tegen het overwaaien van inflatie vanuit Servië.

Dat zou een volgende stap zijn op weg naar de uiteindelijke afscheiding van Montenegro uit de Joegoslavische federatie - de tweemansfederatie waarin Slobodan Milosevic' Servië de toon aangeeft.

Servië zal het afschaffen van de dinar in Montenegro niet zonder slag of stoot accepteren. Al was het maar omdat de in Montenegro gelegerde eenheden van het Joegoslavische leger door Belgrado in dinars worden uitbetaald. Afschaffen van de dinar zou dat leger rechtstreeks treffen.

In Montenegro wordt gevreesd dat dat leger, dat al tijden als een permanente (vanuit Servië geregisseerde) dreiging aanwezig is in Montenegro, in dat geval weleens tot actie zou kunnen overgaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden