Servië's Machiavelli

ER WAART een spook door Belgrado: het spook van de democratie. Zeven jaar na de hete herfst die elders in Midden-Europa en op de Balkan het einde van de communistische dictatuur inluidde, verkeert tenslotte ook de hoofdstad van Joegoslavië in de roes van een fluwelen revolutie....

Het doodleuk annuleren door het regime van Slobodan Milosevic van de uitkomst van de gemeenteraadsverkiezingen in Belgrado en enkele andere steden heeft een voor Joegoslavische verhoudingen ongekend krachtige protestbeweging teweeg gebracht. Dagelijks gaan meer dan honderdduizend demonstranten de straat op onder leiding van de verenigde oppositie, Zajedno.

Er is maar één punt waarvan niet vaststaat of de vergelijking met 1989 op zal gaan. Dat is helaas het meest wezenlijke punt: het resultaat van de massale protesten. Sinds Milosevic zich wist op te werpen als de sterke man van Servië, heeft hij zich slechts op één terrein consequent betoond: het tot iedere prijs en met behulp van welke methodes of zwenkingen dan ook veilig stellen van zijn eigen politieke macht.

Toen in de loop van de jaren tachtig ook in de Joegoslavische federatie de stagnatie zichtbaar werd en protest ging oproepen, ontwaarde de communistische functionaris Milosevic een uitweg uit die crisis: het uitspelen van de kaart van het Servisch nationalisme. Hij deed dat zonder scrupules en met groot succes. De oppositie splitste in nationalisten en westers gezinden; de laatsten dolven het onderspit.

Zonder morren betaalde Milosevic de prijs voor dit rabiate nationalisme. Samen met zijn Kroatische tegenspeler Tudjman blies hij de federatie op en stortte het land in een bloedige oorlog met het dieptepunt in Bosnië. Die oorlog bleek tenslotte niet te winnen en het nieuwe klein-Joegoslavië dreigde een berooide paria te worden. Milosevic trok zijn conclusies; terwille van het beëindigen van de sancties tegen Servië en Montenegro maakte hij een nieuwe reuzenzwaai. Als 'kampioen van de vrede' werkt hij tegenwoordig loyaal mee aan de uitvoering van de akkoorden van Dayton.

Twee dingen liet hij na: het uitbreiden van de tot nu toe uitsluitend kosmetische democratie in klein-Joegoslavië en het introduceren van economische hervormingen. De onvrede daarover dreigt hem nu noodlottig te worden. Maar Milosevic is niet het type dat dan maar zonder slag of stoot vertrekt.

De oppositie en de westerse Dayton-partners van Milosevic staan voor de delicate opgave hem tot concessies te bewegen, zonder hem aanleiding te geven tot geweld. Want als het in Belgrado tot bloedvergieten komt, zijn democratie en vrede de grote verliezers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.