vier vragen

Servië geeft toe aan Europese druk: komt het tot een akkoord met Kosovo?

De Servische president Aleksandar Vucic suggereerde maandagavond dat een definitief akkoord tussen Servië en Kosovo mogelijk is. Komt er eindelijk een doorbraak in zicht in het al jaren bevroren conflict?

Rosa van Gool
Wandelaar in Belgrado en een muurschildering van de Russische president Vladimir Poetin. Daarbij de tekst 'Kosovo is Servië'. Beeld AFP
Wandelaar in Belgrado en een muurschildering van de Russische president Vladimir Poetin. Daarbij de tekst 'Kosovo is Servië'.Beeld AFP

Wat heeft Vucic gezegd?

Maandagavond verklaarde Vucic op televisie dat hij onder zware druk van EU-diplomaten staat om in te stemmen met het zogeheten ‘Frans-Duitse plan’, dat de relatie tussen Servië en Kosovo definitief zou moeten normaliseren. Volgens de president gaven de Europese onderhandelaars hem tijdens de gesprekken vorige week te kennen dat Servië geen andere keuze heeft dan in te stemmen.

‘Anders wordt het proces van EU-integratie onderbroken en zetten ze investeringen stop, met grote schade aan ons land’, verklaarde Vucic. Er is nog niets besloten, maar het heeft er veel van weg dat de president zijn bevolking alvast voorbereidt op een impopulair compromis.

Wat houdt het Frans-Duitse plan precies in?

Dat is nog niet precies bekend, maar de circulerende versies maken één ding wel duidelijk: ondertekening in de huidige vorm zou een doorbraak betekenen in het jarenlang slepende conflict. In Kosovo, door Servië beschouwd als afvallige provincie, woedde eind jaren negentig een bloedige oorlog. In 2008 riep het land de onafhankelijkheid uit, maar Servië heeft die tot op heden niet willen erkennen.

Hoewel het Frans-Duitse voorstel niet voorschrijft dat Servië Kosovo expliciet erkent, zou instemming daar in praktijk wel op neerkomen. Zo zou Servië zich niet langer mogen verzetten tegen het lidmaatschap van Kosovo aan internationale organisaties, zoals de Verenigde Naties en de EU.

Hoe denkt de Kosovaarse kant erover?

Ook in Pristina bezorgt het Frans-Duitse voorstel politici de nodige kopzorgen. Het grootste pijnpunt voor Kosovaars premier Albin Kurti is de zogenaamde ‘associatie van Servische gemeenten’ die het plan voorschrijft. In Kosovo bestaat een aantal gemeenten waar de etnisch Servische bevolking – slechts honderdduizend mensen op een totale bevolking van 1,8 miljoen – in de meerderheid is.

Die gemeenten willen een samenwerkingsverband met een zekere mate van bestuurlijke autonomie, maar daar is Kurti altijd mordicus op tegen geweest. De Albanese Kosovaren vrezen daarmee namelijk een Servisch paard van Troje binnen te halen, dat aangestuurd wordt vanuit Belgrado. Het schrikbeeld van Kosovo is de situatie in Bosnië-Herzegovina, waar binnen het land een zogeheten Servische entiteit bestaat, de Republika Srpska, die regelmatig dreigt met afscheiding en de stabiliteit niet bevordert.

Hoe gaat het nu verder?

De eerste signalen zijn voorzichtig positief. Kurti noemde het Frans-Duitse plan vorige week na de eerste ontmoeting met EU-diplomaten ‘een goede basis voor verdere gesprekken’. Vucic verklaarde dat Servië ‘klaar is om het concept te accepteren en te werken aan de implementatie van het Europese plan’.

Toch is dit nog maar een eerste stap in een proces dat tijd gaat kosten. De onderhandelingen spelen zich niet alleen af achter gesloten deuren, maar ook in de media, waar beide leiders een manier zullen moeten vinden om de onvermijdelijke compromissen te verkopen aan hun bevolking.

Tegelijkertijd blijft de situatie in het noorden van Kosovo gespannen. Servische Kosovaren blokkeerden er vorige maand wekenlang wegen, na de in hun ogen onterechte arrestatie van een etnische Serviër door de Kosovaarse politie.

Begin deze maand vond er een schietincident plaats, waarbij twee Servische neven van 21 en 11 jaar lichtgewond raakten door toedoen van een etnisch Albanese Kosovaar met onbekend motief. Het evenwicht in Kosovo blijft mede door zulke incidenten wankel.

Een ernstiger gebeurtenis kan zomaar de uitslaande vlam zijn in een pan vol publieke woede en oude frustraties, zo is de vrees. Die zorg leeft niet alleen in de regio zelf, maar ook in Brussel, dat de hoop gevestigd heeft op het Frans-Duitse plan. De komende maanden is het aan Belgrado en Pristina om te bepalen of het nu nog embryonale akkoord ook daadwerkelijk levensvatbaar is.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden