INTERVIEW

Sergei Polunin: 'Het dansen als enig doel in het leven heb ik opgegeven'

Hij was de jongste solist ooit bij The Royal Ballet in Londen, maar ging kapot aan de onmogelijke eisen van de balletwereld. Aan de Volkskrant vertelt Sergei Polunin wanneer hij het gelukkigst was.

Sergei Polunin: `Voor drie minuten film hadden we negen uur opnametijd nodig. Ik werd weer kind.' Beeld Sølve Sundsbø/Art + Commerce

In de lounge van het Amsterdamse vijfsterrenhotel Waldorf Astoria lijkt hij bijna nietig: een jochie van de straat dat verdwaald is in de wereld van de goed geklede upperclass. Maar op het podium en in de film is hij stoer en sterk en oogverblindend gespierd: de Oekraïense sterdanser Sergei Polunin.

Dancer is de even simpele als allesomvattende titel van de documentaire die de Amerikaanse regisseur en producent Steven Cantor (Emmy Award in 2002 voor zijn documentaire Willie Nelson, Still is still moving) over hem maakte en die vanaf vandaag in de Nederlandse bioscopen draait. Afgelopen najaar was de film al te zien tijdens het eerste Parool-filmfestival en bij die gelegenheid bracht Sergei Polunin (27) een bliksembezoek aan Amsterdam. Waar hij dus logeerde in het Waldorf Astoria, omdat sterdansers nu eenmaal de perfecte entourage gegund wordt. Niet voor niets wordt hij 'de James Dean van de dans' genoemd.

Het ontbreekt Dancer aan materiaal dat schuurt

Haarfijn laat Canton zien hoe Polunin almaar door moet, ondanks de pijn. Ondanks de opvallende context ontbreekt het Dancer aan materiaal dat schuurt. De Volkskrant geeft drie sterren.

Optimale conditie

De pr-dame van de filmmaatschappij vraagt wat we willen drinken. Tea for two, dat lijkt een gepaste keuze, zo aan het einde van de middag. Maar dan wel een high-tea met gebakjes en zo, en misschien een glas champagne daarna. Sergei prefereert een cola-light. Hij danst weliswaar lang niet meer elke avond, maar zorgt er wel voor dat zijn lichaam in optimale conditie blijft.

'Het dansen als enig doel in het leven heb ik intussen opgegeven. Dat lukte me niet meer. In de film kun je zien waarom. Ik ben stukgelopen op die balletindustrie, op de bijna onmogelijke taak om elke avond een prestatie te leveren die vergelijkbaar is met die van een topsporter en vervolgens de volgende ochtend weer fris in de sportschool en dansstudio's te staan. Dat heeft me genekt. En natuurlijk ook het gevoel ontheemd te zijn, afgesneden van mijn land en familie.'

Nederlandse choreografen

Over de keiharde discipline en moordende concurrentie in het klassieke ballet maakte Darren Aronofsky in 2010 de speelfilm Black Swan, met Natalie Portman in de hoofdrol. In Nederland zijn in het verleden documentaires gemaakt over onder anderen de choreografen Hans van Manen, Toer van Schayk en Rudi van Dantzig, en een serie over Het Nationale Ballet. Vanavond wordt op NPO 2 De Wereld van Wubbe uitgezonden, over choreograaf Ed Wubbe.

Sergei Polunin in de balletvoorstelling Mayerling in Moskou. Beeld AFP

Billy Elliot

Dancer is voor het Nederlandse publiek een eerste kennismaking met Sergei Polunin, die werd geboren in een arm Oekraïens gezin in Cherson, door zijn ouders werd gepusht om als jongetje van 5 naar de balletschool in Kiev te gaan, daar onder streng regime een talentvol danser werd en in 2003 op 13-jarige leeftijd werd toegelaten op de prestigieuze British Royal Ballet School in Londen. In 2009 werd hij de jongste eerste solist ooit bij The Royal Ballet, een van de grootste en belangrijkste klassiekedansgezelschappen ter wereld.

Eigenlijk is hij de Oekraïense Billy Elliot, het jochie dat vanuit een Engelse achterbuurt en de plaatselijke dansschool op de grote danspodia belandt.

'Ja, grappig, ik ken die film en ik voel me met hem verwant. Je geeft als kind alles op om dat ene doel te bereiken: danser worden. Dansers zijn geobsedeerd door hun lichaam en het perfectioneren van hun techniek. Je bent veertien uur per dag met je vak bezig, van jongs af aan, en tien jaar later realiseer je je ineens dat je jeugd voorbij is gegaan terwijl jij op balletles zat.'

Familiespanningen

Polunins ouders hebben moeten zwoegen om de dure lessen voor hun getalenteerde zoon te betalen. Ze vertrokken zelfs naar het buitenland, naar Duitsland en Portugal, om daar met onaanzienlijke baantjes geld bij elkaar te sprokkelen. In Dancer wordt pijnlijk duidelijk tot wat voor familiespanningen dat leidde - zelfs tot een echtscheiding, waarover Polunin zich nog steeds schuldig voelt.

Dancer laat via oude jeugdfilmpjes, archiefmateriaal en interviews de opkomst en ondergang zien van een jonge dansgod. Van zijn 5de tot zijn 19de alleen maar repeteren, oefenen en dansen, daarna ontdekt worden als hét talent van zijn tijd, gevolgd door twijfels en aftakeling. Sergei Polunin gaat zich te buiten aan nachtelijke feesten, raakt in een depressie, verliest zich in drank en drugs, heeft steeds meer stimulerende middelen nodig om te presteren en moet ten slotte zijn carrière afkappen. Grote koppen in de Engelse kranten: 'Party-boy quits Royal Ballet.' In de film wordt daar eerlijk en openlijk over gesproken, de beelden zijn soms ontluisterend.

Sergei Polunin in Dancer.

Eenzaam

'Ik was echt eenzaam, meestal zat ik op mijn kamertje na te denken en ongelukkig te wezen. Nieuw land, geen vrienden, alleen maar werken. Dan zoek je soms naar een roes. Daarom had ik op een gegeven moment cocaïne nodig, daar wil ik verder geen geheim van maken. Ik miste in die tijd ook een mentor, een ouder iemand die me in de gaten hield, bij wie ik steun kon vinden. Ik wist niets van dat leven in Londen met alle verleidingen die daarbij horen. Ik kwam rechtstreeks van een school uit Oekraïne waar een heel ander regime heerste. Niemand die me op die totaal andere wereld in Engeland had voorbereid.

'Je ziet in de film ook dat ik voor een optreden twee kleine glaasjes drink; dat is een illegaal spulletje uit Vietnam waarmee je drie dagen lang weer kunt presteren. Dat soort oppeppers heb ik nodig gehad.'

De familiefilmpjes in Dancer van de eerste balletlessen van de piepjonge Sergei zijn gemaakt door zijn moeder, met een geleende camera. Ze had geen geld om een eigen camera te kopen, ze had niets eens geld voor een filmrolletje.

Negen uur opnametijd

Polunin: 'En nu zit ik hier in dit chique hotel, ik heb net gedoucht in een enorme badkamer en reis de wereld rond om Dancer onder de aandacht te brengen. Ik zie de film ook als een waarschuwing: laat je niet te veel meeslepen in de meedogenloze carrièremachinerie, want je kunt er ook kapot aan gaan.'

Hoogtepunt in Dancer is Polunins solo op Take Me to Church van Hozier, waarin hij in een lege fabriekshal alle ellende uit zijn lijf lijkt te willen dansen. Die scène is speciaal op verzoek van de regisseur in de documentaire opgenomen. Het lijkt alsof Polunin nog één keer, met een laatste krachtsinspanning, laat zien: dit ben ik, Sergei Polunin, sterdanser. Perfect lichaam, trots, uitdagend, heftig.

Polunin: 'Het ziet eruit alsof die scène in één keer is opgenomen, maar voor die drie minuten film hadden we negen uur opnametijd nodig. Al die tijd stonden mijn gedachten stil, ik ging er helemaal in op en werd weer kind van binnen. Negen uur filmen werd negen uur intens nadenken.'

Gastoptredens

Zijn woonplaats is nog steeds Londen. Af en toe geeft hij gastoptredens, zoals onlangs bij het Staatsballett in München, of in Rusland. In de toekomst wil hij zich richten op een carrière als acteur. Talent genoeg, vindt hij zelf, want als hij in een klassiek ballet de sprookjesprins danste was dat namelijk wél een prins met karakter en emoties, en geen duffe dansprins dus. Stap één is intussen gezet: hij maakt deel uit van de omvangrijke cast van Murder on the Oriënt Express, een remake van de beroemde film uit 1974, nu in regie van Kenneth Branagh. Medespelers zijn onder anderen Johnny Depp, Penélope Cruz en Judi Dench.

In de lobby van het Waldorf Astoria is de barpianist intussen iets te enthousiast aan het pingelen geslagen. Sergei lijkt allesbehalve een bad boy, eerder verlegen en bescheiden. Hij lacht lief en zegt dat hij van dat publieke imago maar moeilijk afkomt. Hij heeft intussen een relatie met de Russische prima ballerina Natalia Osipova en hoopt in de toekomst vader te worden en vooral ook nieuwe vrienden te maken.

Van welke Sergei houdt hij nu het meest? Van dat jongetje van 5 in het balletklasje in Cherson of van de sterdanser van The Royal Ballet die duizelingwekkend hoog kon springen?

'Ik was het gelukkigst toen ik kind was en dansjes deed voor mijn moeder en oma. Toen ik in de natuur kon ronddolen en met dieren spelen, insecten vangen en zo. Dat was de mooiste tijd van mijn leven. Wij waren arm, maar iedereen daar was arm. Dat scheelt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden