Separatisten verdeeld over bestand in Kasjmir

In Kasjmir neemt India sinds eind november een staakt-het-vuren in acht. De gewapende separatisten vechten onverminderd door, maar de politieke tak van de afscheidingsbeweging wil hen overhalen aan de gevechtspauze mee te doen....

In Kasjmir zitten vijf mannen te wachten tot de Indiase autoriteiten zo goed zijn paspoorten te verschaffen zodat ze naar Pakistan kunnen reizen. Het is een delegatie van Hurriyet Conference, een koepelorganisatie van 23 separatistische partijen en groepen. De vijf willen over de grens met vrijheidsstrijders praten over het staakt-het-vuren. Een uniek en hoopgevend initiatief.

Het staakt-het-vuren is op eind november eenzijdig afgekondigd door India en loopt tot aanstaande donderdag. De meeste strijdgroepen hebben het gebaar afgewezen, zodat de aanslagen gewoon doorgaan. Zij zien in de opschorting van offensieve acties tegen de rebellen enkel een poging van India om de internationale gemeenschap gunstig te stemmen.

Sommige groepen, zoals de Lashkar-e-Taiba, hebben er zelfs een schepje bovenop gedaan, met spectaculaire zelfmoordaanslagen op het Rode Fort in New Delhi en op het vliegveld van Srinagar in Kasjmir. Daarmee maken zij voortzetting van het staakt-het-vuren twijfelachtig, zo heeft de Indiase minister van Binnenlandse Zaken deze week kenbaar gemaakt.

Hurriyet, de politieke tak van de separatistische beweging, heeft evenwel positief gereageerd op het staakt-het-vuren. 'Als het een stap is om te komen tot een oplossing voor het Kasjmir-conflict via een zinvolle dialoog met alle betrokken partijen, dan is het een goed gebaar', zegt Abdul Ghani Lone, een van de Hurriyet-leiders, in zijn zwaarbewaakte huis in Srinagar.

Lone bedoelt India, Hurriyet en Pakistan. India wil echter de dialoog met het buurland niet hervatten zolang het last heeft van terreuracties door vanuit Pakistan opererende groepen. Daar nu denkt Hurriyet iets aan te kunnen doen.

'Hurriyet kan een constructieve rol spelen als zij de medewerking krijgt van de mujahedin', denkt Lone. 'We willen onze vrijheidsstrijders ertoe overhalen positief te reageren op het staakt-het-vuren. Dan zal er geen terrorisme meer zijn. Dat maakt de weg vrij voor gesprekken met Pakistan.' Lone behoort tot de gematigden in Hurriyet. Zijn doel is onafhankelijkheid. Anderen binnen het conglomeraat propageren aansluiting van Kasjmir bij Pakistan.

Het overtuigen van de mujahedin-leiders in Pakistan zal niet eenvoudig zijn. Een groep als Al-Badr heeft laten weten dat Hurriyet niet eens hoeft te komen. Alleen een heilige oorlog, jihad, kan volgens deze moslimstrijders de oplossing brengen voor Kasjmir. De Hurriyet-mannen zijn wel welkom bij de - eveneens pro-Pakistaanse - Lashkar-e-Taiba en Hizbul Mujahedin, maar ook zij zullen moeilijk zijn over te halen tot een gevechtspauze.

Hizbul Mujahedin, de belangrijkste strijdgroep, kwam afgelopen zomer tot ieders verrassing zelf met een staakt-het-vuren. Het kwam zelfs tot een gesprek met de Indiase autoriteiten. Volgens de separatisten is deze kans verknald door de Indiase weigering Pakistan aan tafel uit te nodigen. Maar India voelde (en voelt) daar niets voor totdat Pakistan het 'grensoverschrijdend terrorisme' een halt heeft toegeroepen. Hizbul blies daarop het bestand af.

Een van de recentste gewelddaden van de Hizbul is een mislukte aanslag op Farooq Abdullah, de premier van de Indiase deelstaat Jammu en Kasjmir. De deelstaatpremier heeft gemengde gevoelens over het Indiase staakt-het-vuren, omdat het geweld de afgelopen weken juist is verhevigd.

Bovendien acht Farooq Abdullah Hurriyet geen geschikte gesprekspartner voor New Delhi. 'Hurriyet is niet representatief voor de bevolking van Jammu en Kasjmir.' Abdul Ghani Lone wuift dit verwijt weg met het argument dat je een conflict nu eenmaal moet oplossen door te praten met degenen met wie je het niet eens bent. 'Farooq heeft geen probleem met New Delhi. Hij vindt immers dat de aansluiting van Kasjmir bij India definitief is. Dus hij wordt door India vertegenwoordigd.'

Maar Farooq Abdullah is niet de enige die de representativiteit van Hurriyet betwist. 'Hurriyet zou alle Kasjmiri's moeten vertegenwoordigen, dus ook de boeddhisten uit Ladakh en de Kasjmiri pandits (hindoes).' Dat vindt Shabir Shah, een separatistische leider die in 1998 uit Hurriyet stapte. Toch heeft hij geen bezwaar tegen een dialoog tussen Hurriyet en New Delhi.

'Ik geloof in een dialoog', zegt Shabir Shah, die al jaren pleit voor een politieke oplossing en 22 jaar van zijn leven doorbracht in Indiase gevangenissen. De Mandela van Kasjmir wordt hij wel genoemd. 'Het Indiase staakt-het-vuren juich ik toe en de positieve reactie van de Pakistaanse regering geeft hoop.'

Kasjmir is sinds 1947 het grote geschilpunt tussen India en Pakistan. Twee van de drie oorlogen tussen de buurlanden, die inmiddels over kernwapens beschikken, hadden Kasjmir als inzet. Shabir Shah ziet de Kasjmiri's nu als potentiële vredesstichters. ' Wij kunnen India en Pakistan dichter bij elkaar brengen. Beide landen besteden een groot deel van hun begroting aan wapens. De arme bevolking lijdt daaronder. Het gevaar bestaat ook nog dat het uitdraait op een nucleaire holocaust. Deze waanzin moet stoppen. Kasjmir moet weer een paradijs worden voor heel Zuid-Azië.'

Zo ver is het nog lang niet. Zelfs voortzetting van het staakt-het-vuren is onzeker. De Kasjmiri's zijn ervan overtuigd dat de druk die president Clinton heeft uitgeoefend op Pakistan en India gunstig heeft gewerkt. Zij vrezen dat de deze druk wegvalt na de wisseling van de wacht in Washington.

De vredesmissie van Hurriyet naar Pakistan kan ertoe bijdragen dat het staakt-het-vuren wordt veiliggesteld en omgezet in een bestand. De delegatie had afgelopen maandag al willen vertrekken, maar de Indiase autoriteiten dralen met het verstrekken van paspoorten aan de twee hardliners in het gezelschap. India is niet scheutig met reispapieren voor lieden die mogelijk banden hebben met terroristen. 'Als India echt vrede wil, moet het ons reisdocumenten verschaffen', vindt Lone.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden