Sensationele verkiezingsoverwinning Erdogan

President Recep Tayyip Erdogan heeft gegokt en gewonnen: zijn regerende AK-partij heeft met een sensationele verkiezingsoverwinning opnieuw de absolute meerderheid behaald in het Turkse parlement. Niemand twijfelt er meer aan dat Erdogan nog veel meer macht naar zich toe zal trekken.

Beeld AP

De AK-partij wist het eerdere verlies van de verkiezingsronde in juni meer dan goed te maken en won in alle provincies van Turkije. De pro-Koerdische HDP haalde met de hakken over de sloot opnieuw de kiesdrempel van 10 procent, maar verliest een kwart van de zetels ten opzichte van de vorige ronde.

Met 99 procent van de stemmen geteld stond de AK-partij zondagavond laat op 49,4 procent van de stemmen, goed voor 316 zetels in het parlement. De grootste oppositiepartij is opnieuw de sociaal-democratische CHP met 133 zetels, de nationalistische MHP komt uit op 42 zetels, terwijl de HDP dit keer niet verder komt dan 59 zetels in het 550 zetels tellende parlement. De opkomst bij deze verkiezingen was opnieuw uitzonderlijk groot, net iets meer dan 81 procent.

Turkije heeft gekozen voor stabiliteit en vertrouwen, zei Erdogan nadat de uitslag bekend was gemaakt. Hij had ook een boodschap voor de Koerdische partij PKK. Volgens de president geeft de uitslag het signaal af dat 'geweld, bedreigingen en bloedvergieten niet samengaat met democratie en rechtsstaat'.

De machtswellust van Erdogan

Zijn machtshonger is zo groot, dat Recep Tayyip Erdogan tot 2023 president wil blijven. Volgens velen is dat een zegen voor Turkije. Een analyse van Volkskrant-verslaggever Kees Elenbaas.

De Turkse president Erdogan verlaat het stemhokje.Beeld afp

Stemmen tellen

Het tellen van de stemmen ging zondagavond razendsnel, maar stokte bij de laatste paar procent. Dat weerhield de aanhangers van de AK-partij er niet van om al vroeg in de avond luid toeterend en zwaaiend met Turkse vlaggen de straat op te gaan. Uitgelaten supporters van Erdogan verzamelden zich voor de hoofdkantoren van de AK-partij in Ankara en Istanbul. Een zeer verheugde Turkse premier Ahmet Davutoglu sprak een menigte toe in Konya: 'Dit is niet een overwinning van ons, dit is een overwinning van de Turkse natie.'

In het oostelijke deel van het land was er juist boosheid over het teleurstellende resultaat van de pro-Koerdische HDP. Bij het hoofdkwartier van deze partij in Diyarbakir braken rellen uit tussen de politie en Koerdische militanten. De politie zette traangas en een waterkanon in om de ongeregeldheden de kop in te drukken.

Beeld AP

Wéér verkiezingen

Bij de eerdere verkiezingen in juni van dit jaar verloor de AK-partij tot groot ongenoegen van president Erdogan haar absolute meerderheid in het parlement. Besprekingen over een coalitieregering liepen al snel vast, volgens de oppositiepartijen liet Erdogan dat opzettelijk gebeuren. De president nam de gok om nieuwe verkiezingen uit te schrijven in de hoop dat hij het verlies weer kon goedmaken.

Direct daarna verklaarde hij de vredesbesprekingen met de Koerden als beëindigd en begon de Turkse luchtmacht met het bombarderen van kampen van de Koerdische PKK in Noord- Irak. De onrust en de aanslagen in het oostelijke deel van het land namen toe, er vielen opnieuw veel slachtoffers, bij de PKK, bij het leger en de politie. Er werden zelfmoordaanslagen gepleegd met als dieptepunt de aanslag in Ankara met 102 doden.

Het gaf de president en zijn AK-partij de mogelijkheid campagne te voeren voor vrede, rust en stabiliteit, die alleen een regering onder leiding van de AK-partij zou kunnen bereiken. Het leek een nogal simplistische campagne en vrijwel alle opiniepeilers en analisten voorspelden voor de verkiezingen van zondag weinig verandering, een gelijke uitslag als in juni.

Maar president Erdogan heeft gelijk gekregen, zeker de helft van de Turken heeft er blijkbaar vertrouwen in dat zijn partij die rust en stabiliteit kan brengen. De AK-partij behaalde een winst van rond de 8 procent en heeft nauwelijks meer rekening te houden met de rest van het parlement.

Feestvierende mensen in Diyarbakir.Beeld AP

Presidentieel systeem

Volgens analisten gaat Erdogan met zijn meerderheid aan de slag om zijn volgende doel te bereiken: een presidentieel systeem. Om zichzelf formeel meer macht te geven dan hij nu al heeft, moet de Turkse grondwet worden gewijzigd. Dat kan direct via een tweederde meerderheid, maar dat lijkt moeilijk, want daarvoor heeft Erdogan de steun nodig van zeker 50 parlementsleden buiten zijn eigen partij.

De andere, meer haalbare mogelijkheid is het uitschrijven van een referendum dat de president meer uitvoerende macht geeft. Erdogan heeft een model voor ogen dat min of meer lijkt op het Amerikaanse systeem en de macht van de Amerikaanse president. Na de klinkende overwinning die hij nu heeft behaald, twijfelt eigenlijk niemand er meer aan dat hij dat voor elkaar krijgt. De Turken moeten daarvoor wel nóg een keer naar de stembus.

Een inwoonster van Ankara brengt haar stem uit.Beeld ap
Buiten het AK-hoofdkwartier in Istanbul wordt de overwinning van de partij van huidig president Erdogan gevierd.Beeld Reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden