Sensatie geen drijfveer van EO

Ik moet Jan Kuitenbrouwer teleurstellen: er was de ochtend na de uitzending van Uitgesproken EO over Brandon geen taart op de redactie. Het inlevingsvermogen dat Kuitbenbrouwer ten toon spreidt zegt, niet alleen in dit geval, meer over zijn eigen fantasiewereld dan over de echte werkelijkheid.


Als redactie werden we verrast, bijna overrompeld door de enorme aandacht van andere media voor onze uitzending over Brandon. Deze week nog zond CNN delen van onze reportage uit, nadat eerder al ook BBC Worldservice contact had gezocht.


Volgens Jan Kuitenbrouwer hebben wij waarheidsvinding verdrongen door agendasetting. Als we deze massale aandacht van collega-journalisten zouden kunnen regisseren, dan komen we per direct in aanmerking voor de 'Nobelprijs voor de agendasetting'. Maar belangrijker: in tegenstelling tot Kuitenbrouwer, hebben wij wel alles gedaan om de bij ons bekende informatie te checken voorafgaand aan de publicatie.


Iris, die met Brandon werkt, mailt in november vorig jaar onze redactie. Strekking van haar mail: 'Wat ik nu meemaak met Brandon, kan echt niet. Ik ben ten einde raad, daarom zoek ik de media op om zijn situatie te veranderen. Desnoods kost me dat mijn baan.' Jan Kuitenbrouwer kiest er in zijn verhaal voor om Iris een 'warrige kwebbelkous' te noemen.


Wij kiezen ervoor het verhaal van Iris te checken bij een aantal collega's binnen 's Heeren Loo. Die bevestigen het verhaal, maar durven hun verhaal niet voor de camera te doen.


Een redacteur van Uitgesproken EO informeert bij Iris naar de ouders van Brandon. Dat leidt tot contact met Petra, de moeder van Brandon. Ook zij geeft aan al een tijd te proberen de situatie van Brandon te verbeteren, maar vooralsnog zonder resultaat. Voor de redactie van Uitgesproken EO blijft het lastig om in te schatten wat er ter plekke aan de hand is met Brandon.


De moeder van Brandon heeft nog geen foto's of videomateriaal van Brandon, maar biedt aan ze te maken. Enkele weken geleden gaat Petra dus met videocamera naar 's Heeren Loo. Van groot belang, ook voor onze beslissing om de beelden uit te zenden, is dat de instelling toestemming geeft om Brandon te filmen, bedoeld voor een televisie-uitzending van Uitgesproken EO.


Die beelden overtuigen ons van het belang van uitzending. Maar niet nadat wij al het mogelijke hebben gedaan binnen om de op dat moment bekende en relevante feiten te checken.


We stuiten daarbij op een muur van onwil, angst en en bureaucratie. Een muur die onder druk van de uitzending uiteindelijk volledig instort. Gelukkig maar.


Bij 's Heeren Loo stuiten we op zo'n muur. Onder het mom van privacy-bescherming willen zij tot en met de uitzending aan toe geen mededelingen doen over het 'individuele geval Brandon'.


Ik zeg bewust 'onder het mom van', omdat een dag later onder de grote druk van de publiciteit zo'n beetje het hele dossier op straat kwam te liggen.


Bij het Centrum voor Consultatie en Expertise, opgericht na de affaire met Jolanda Venema, kan men ons voorafgaand aan de uitzending geen cijfers geven van het aantal 'Brandons'. Onder druk van de uitzending kan er een dag later plotseling wel een ruwe inschatting gemaakt worden: veertig.


Twee dagen na de uitzending wordt bekend dat de staatssecretaris een onderzoek laat instellen om met harde, onderbouwde cijfers te komen. We blijven het volgen.


Ook de Inspectie voor de Gezondheidszorg benaderen we voorafgaand aan de uitzending. Zij geven op dat moment aan dat zij in 2008 voor het laatst een bezoek hebben gebracht aan Brandon en dat toen alles in orde was. Zij geven niet aan dat zij op de middag voor onze uitzending nog een bliksembezoek aan Brandon gaan brengen.


Na dat bezoek concludeert de Inspectie dat de zorg aan Brandon aan alle regels voldoet. Een relevant gegeven, dat we dus ook melden in onze uitzending.


Maar wat ons betreft zeker niet het einde van de discussie. Die moet juist gaan over de vraag of al die regels en normen humane zorg voor patiënten als Brandon kunnen garanderen.


Na de uitzending barst de discussie juist over dit thema los. Vanuit de kring van betrokkenen (ouders, mensen die in de gehandicaptenzorg werken, instellingen, etcetera) krijgen we een stortvloed aan reacties.


Voor het gemak deel ik die in twee categorieën in: een kleine groep zegt dat het echt niet anders kan - dat soort mensen moet gecontroleerd en beheerst worden met dwangmiddelen.


De grote groep zegt: investeer echt in aandacht, liefde en zorg, en dan is er verandering mogelijk. Vorige week donderdag maakten we in Uitgesproken EO een vervolgreportage in een instelling waar ze enkele jaren geleden enkele 'Brandons' binnenkregen. Die zijn er nu totaal anders aan toe dan eerst.


Of dat voor iedereen mogelijk is en wat daar voor nodig is, is de vraag die nog niet beantwoord is. Het is in de eerste plaats aan de gehandicaptenzorg zelf om met die vraag aan de slag te gaan. Het is ook de verantwoordelijkheid van de media om die vervolgvragen te blijven stellen. Ook Uitgesproken EO wil daar een bijdrage aan leveren.


Dat Jan Kuitenbrouwer confronterende en indringende beelden onmiddellijk schaart in de hoek van 'stemmingmakerij' en 'sensatiejournalistiek', doet daar niets aan af.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden