Reportage

Seniorenhuis kan best met klasse

De overheid wil dat we langer zelfstandig blijven wonen en vaak willen we het zelf ook. Een Rotterdamse corporatie pioniert daartoe met een Frans concept: de Vivalib-woning.

Anke Schuurink in een van de eerste Vivalib-woningen van Nederland. Ze trekt er half april in. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Een traplift, een douchestoel, een lift om uit bed te komen: uiteindelijk had de man van Anke Schuurink (70) er weinig aan. 'Vier jaar geleden stierf hij aan botkanker. De laatste maanden stond hier een bed in de woonkamer. Ook met de traplift kon hij niet meer naar boven om te douchen.'

Zelf is ze is zelf nog goed ter been, maar juist daarom vindt mevrouw Schuurink het nu een geschikt moment om te verhuizen. Al valt het afscheid na 39 jaar van haar huis in Capelle aan den IJssel - tuintje, twee verdiepingen, vier kamers boven - zwaar. Ze moet 'ontzettend veel spullen' wegdoen, haar man was een fervent lezer. 'Het afbreken van je oude leventje is pijnlijk, maar geeft ook ruimte voor een nieuwe fase.'

Corporatie Woonstad Rotterdam bleek iets bijzonders voor haar te hebben: een van de eerste Vivalib-woningen in Nederland, een concept dat in Frankrijk al op grote schaal wordt toegepast. De Fransen noemen het 'evolutief' wonen. De appartementen hebben onder meer deurklinken waar je niet met je mouw in kunt blijven haken, omdat ze geen L- maar U-vorm hebben, nachtlichtroutes en een alarmsysteem dat is aangesloten op een dag en nacht bereikbare servicecentrale. Stroomuitval en brand worden automatisch gemeld, maar bewoners kunnen ook zelf contact zoeken.

Komen er medische problemen, dan kan mevrouw Schuurink op afstand worden gevolgd - hartslag of bloedsuikerspiegel zijn te monitoren. Bij zwaardere gezondheidsproblemen kan de verpleegkundige of dokter op afstand een oogje in het zeil houden. De bewoonster heeft de controle via een afstandsbediening; er is (beeld)contact mogelijk met diensten, familie, bekenden en zo nodig een arts.

Graag langer zelfstandig

Veel 65-plussers beseffen dat hun huidige woning niet 'levensloopbestendig' is. Ze geven hun huis een onvoldoende voor toekomstige bewoning: gemiddeld een 5,7. Van hen wil 15 procent verhuizen naar een woning waarin ze langer zelfstandig kunnen wonen, bleek vorig jaar uit onderzoek. Als dat niet meer mogelijk is, gaat de voorkeur uit naar een aanleunwoning (60 procent), verzorgingshuis (15 procent), of tussenvoorziening (14 procent). 2 procent wil bij familie intrekken.

Huis van de Toekomst

'In Parijs stond ik in zo'n Vivalib-appartement en dacht ik: wat is hieraan zo bijzonder?', zegt Dennis Lausberg, directeur vastgoedbeheer en -ontwikkeling bij Woonstad Rotterdam. 'Het mooie is, je ervaart het niet als een bijzondere woning. Het deed me denken aan dat Huis van de Toekomst van Chriet Titulaer. Destijds dacht ik: wat een gekkigheid. Nu is er veel meer mogelijk zonder dat het opvalt.'

De mede door de overheid aangemoedigde trend om langer zelfstandig thuis te wonen stelt nieuwe eisen aan woningbouwcorporaties, zegt Lausberg. De 'natuurlijke reflex' is schipperen met traditionele aanpassingen, zoals trapliften. 'Eigenlijk is dat weggegooid kapitaal. Het blijft behelpen en een volgende bewoner heeft weer andere noden. Bovendien kunnen aangepaste woningen er zo troosteloos uitzien, met zo'n zweem van: je wilt hier niet wonen. Je wilt bestaande badkamers toch niet ontsieren met lelijke beugels en handgrepen?' Bij de Vivalib-woningen zijn die beugels er wel, maar mooi ingepast in het ontwerp.

Toen de echtgenoot van mevrouw Schuurink slecht ter been werd, kregen ze al de vraag: waarom gaat u niet verhuizen? 'Hij ging zo snel achteruit, het was geen optie. Nu heb ik rustig de tijd kunnen nemen. Ik heb in twee jaar tijd zeker vijftien woningen bekeken. Het nieuwe appartement voelde direct goed.'

Verleiden

Het is zoals Woonstad Rotterdam hoopt dat het in de toekomst vaker zal gaan, want vanzelfsprekend is verhuizen niet. De woning met een tuintje en bovenverdieping is en blijft een diepgewortelde woonwens in Nederland, aldus Lausberg. 'Die heeft meer status dan een flatje. Je moet ouderen verleiden te verhuizen voordat ze echt ouderdomsproblemen krijgen. Je wilt dat gesprek naar voren halen.' De corporatie heeft in de stad ruim 57 duizend woningen in beheer. Een kwart van de huurders is ouder dan 65.

Woonstad begint nu een proef met vier tot tien Vivalib-woningen om te kijken hoe en waar het concept verder kan worden toegepast. De eerste is net opgeleverd in een fraai gerenoveerde galerijflat in Rotterdam Alexanderpolder. De flat ligt in een groene omgeving, recht tegenover een huisartsenpraktijk, een ontmoetingscentrum en een zwembad. De winkels zijn in de buurt.

Schuifdeur

Mevrouw Schuurink trekt er half april in. In het hele complex zijn de galerijen verbreed - handig voor rolstoel of scootmobiel. Ook de balkons zijn breder. Maar de Vivalib-woning biedt meer extra's. Op kniehoogte zitten knopjes om alarm te slaan na een val. Tussen gang en woonkamer zit een schuifdeur: het gebeurt nog weleens dat hulpverleners moeilijk bij een bewoner kunnen komen, als deze tegen de deur is gevallen. Op de slaapkamer gaat mevrouw Schuurink een van de muren een contrasterend kleurtje geven: 'Dan raak je minder snel je oriëntatie kwijt als je dementeert.'

'En hier', wijst ze, 'zitten lampjes die 's avonds een soort looproute naar de wc markeren.' De lichtknopjes hebben een grijze omranding, zodat je ze gemakkelijker vindt. Enkele andere schakelaars hebben drie nummertjes en een plaatje van een klok. 'Waar dat voor is, kom ik nog wel achter.'

Koppelen

In Frankrijk gaat het Vivalib-concept verder dan in Nederland mag. 'Van oudsher is daar het concept van verzorgingshuizen minder bekend dan hier', zegt Lausberg. 'Het koppelen van het serviceplatform aan waterverbruik, de elektriciteitsmeter en patiëntengegevens mag hier niet zomaar. Terecht: de huisarts of een familielid moet wel alarm kunnen slaan als je drie dagen geen water gebruikt, maar het waterbedrijf mag natuurlijk niet in je medische dossier. Wij gaan ontdekken welke mogelijkheden Vivalib in Nederland biedt, en wat de grenzen zijn.'

De aanpassingen van een woning kosten 5.000 tot 7.000 euro, schat Lausberg. 'We kunnen dat niet bij elke woning doen die we renoveren, maar de pluskant is dat deze bewoners minder zorg nodig hebben. In Frankrijk betalen pensioenfondsen dit. In Nederland moeten we daarvoor een model vinden met gemeenten, zorgverzekeraars en corporaties.'

Anke Schuurink verheugt zich op haar nieuwe onderkomen. Nee, ze kent hier nog niemand. 'Ik denk dat veel mensen die langer zelfstandig wonen, heel eenzaam zijn. Elke dag iemand van de thuiszorg over de vloer is nog geen sociaal contact. Dat ze de bejaardenhuizen sluiten vind ik schandalig. Al hadden die ook wel iets benauwends.'

Zodra ze in haar nieuwe appartement woont, nodigt ze 'de buurtjes' uit op de koffie. Zo doe je dat toch, nietwaar?' Gelukkig verhuist ook labrador Lizzy mee. 'Als je een hond hebt, kom je nooit zonder praatje thuis.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden