Senaatsverkiezingen: rekenen, bedelen en paaien

Bij iedere politieke partij hebben ze er een weten te vinden: een whizzkid, een studeerkamergeleerde, een rekenwonder of een Excelliefhebber. Hun opdracht: de kansen van hun partij voor de verkiezingen van de Eerste Kamer becijferen.

Een debat in de Eerste Kamer. Beeld anp

Ze hebben tot uiterlijk zondagavond, want maandag kiezen de 566 leden van de provinciale staten de nieuwe Eerste Kamer. Stemt iedereen zoals te verwachten op zijn eigen partij, dan blijven VVD, CDA en PVV steken op 37 zetels - één te weinig voor een meerderheid.

Het is aan de rekenaars
Het is aan de rekenaars, die met argusogen de verrichtingen van de andere partijen volgen, om de kansen van de eigen partij te vergroten: valt er een extra zetel te halen, de coalitie te redden of van de troon te stoten? Weggestopt in de krochten van het partijbureau zitten de rekenaars dus te zwoegen, en de pers wordt daar zorgvuldig buiten gehouden. Ook al omdat die rekennerds niet de geschiktste types zijn om de media te woord te staan, vertrouwen voorlichters journalisten toe. Voor je het weet praten ze hun mond voorbij.

Hylke ten Cate, die zijn diensten aanbiedt aan de ouderenpartij van Jan Nagel, wil alleen praten als hij het over het verleden mag hebben. Voorman Nagel heeft hem immers al eens berispt omdat hij te loslippig was over de overeenkomst van 50Plus met de Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF).

En dus verhaalt Ten Cate, toen nog bij de PvdA, over hoe hij in 1991 Herman Tjeenk Willink de Eerste Kamer in loodste, en in 1999 PvdA'er Erik Jurgens. Hij beroemt zich graag op het 'Hylke ten Cate-effect': een benaming die een senator gebruikte om het geschuif met restzetels in de Eerste Kamer aan te duiden.

Laptop openklappen
Maar Hylke ten Cate heeft net iets te veel plezier in zijn werk om niet toch zijn laptop open te klappen en zijn rekenmodel voor de Eerste Kamer te laten zien. Heel eenvoudig, zegt hij met een lach op zijn gezicht, en hij laat iemand van de Partij voor Zeeland op de PVV stemmen, iemand van de Partij voor de Dieren op de SP, een CDA'er op de SGP. De getallen op zijn scherm verspringen en de zetelverdeling in de Eerste Kamer ziet er plotseling heel anders uit.

Ook het CDA laat liever geen nieuwsgierigen toe bij het rekenwerk dat de partij verricht. 'Daar doen wij geen uitspraken over, en zeker niet voor de verkiezingen', zegt de partijvoorlichter. Toch wil Gerrit van de Berg, al aan het rekenen sinds 1973 en voormalig secretaris van zijn partij, er best iets over vertellen. Waar anderen computermodellen hebben, rekent Van den Berg op papier.
'Ik ben afgekeurd', vertelt hij, 'maar als de partij bij mij te rade gaat, dan begin ik wel weer met rekenen. De grote lijnen heb ik na een halve week te pakken. En dan begin je te schuiven: als er dit gebeurt, dan is dat het gevolg. Ik geef advies. Op het hoogste politieke niveau, in het partijbestuur, worden dan de knopen doorgehakt.'

Dat is geen eenvoudige taak, want deze verkiezingen zijn vol van onzekerheden. 'Het is geen Zwitsers uurwerk', zegt iemand, 'het blijft een mensending'. En dan worden er voorbeelden gegeven: een statenlid hoeft maar een lekke band te krijgen, of een blauwe pen te gebruiken in plaats van een rood potlood, en er kan een streep door alle berekeningen en afgesproken strategieën worden gehaald.

Zelfs Hylke ten Cate, voor wie het kiesstelsel geen geheimen heeft, heeft zodoende 'geen flauw idee' wat de uitkomst zal zijn. En ook Gerrit van den Berg zegt dat 'de ongrijpbaarheid groter is dan ooit'. Dat komt vooral doordat lijstverbindingen, waarmee twee of meer partijen voor de verkiezingen aangaven de stemmen die ze over hadden met elkaar te delen, zijn afgeschaft, denkt hij. 'Daarvoor wist je op tijd welke partijen met elkaar in zee gingen. Nu komt het aan op stemmen ronselen in achterkamertjes.'

Lees het hele verhaal in de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden