reportagegeorgia

Senaatsverkiezingen in Georgia: de kerken zijn bepalend voor de uitkomst, en dus voor de slagkracht van Joe Biden

Michael Lewis tijdens de dienst. Beeld Stephen Ferry
Michael Lewis tijdens de dienst.Beeld Stephen Ferry

De politieke bewegingsruimte van Joe Biden wordt bepaald in Georgia. Daar worden dinsdag de laatste twee senatoren gekozen, en die zijn bepalend of de Democraten een meerderheid krijgen in de Senaat. De kerken spelen een cruciale rol. ‘Een begroting is een moreel document.’

Zelfs God heeft twee gezichten in Georgia. Terwijl dominee Michael Lewis zijn gehoor deze zondag in een kerk te Marietta voorbereidt op het einde der tijden – wees niet bang, de wereld die daarna komt zal zoveel beter zijn – spoort dominee Raphael Warnock in een kerk te Atlanta zijn parochianen aan juist te vechten voor een beter leven, om precies te zijn tegen leeuwen in leeuwenkuilen, hoe glad de sneeuw ook is.

‘Deze wereld zal verdwijnen, we moeten ons klaarmaken voor het nieuwe Jeruzalem!’, roept Lewis tegen de kerkgangers met en zonder mondkapjes in de grote zaal van de Roswell Street Baptist Church, zo’n complex van baksteen en zuiltjes en een spierwitte punt die in de hemel prikt. ‘Het zal daar één continue kerkdienst zijn!’

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

‘Jullie hebben het einde van het jaar gehaald, dat moeten we vieren!’, roept Warnock tegen een virtueel gehoor in de Ebenezer Baptist Church, een kerk als een omgekeerd schip, tegenover het historische gebouw met dezelfde naam waar een halve eeuw geleden Martin Luther King preekte. ‘Jullie hebben gestreden tegen ziekte en dood, maar jullie zijn er nog!’

De een gelooft in een betere wereld na de dood, de ander in een betere wereld voor de dood.

Voorstanders van de Democratische kandidaten luisteren naar de rally. Beeld Stephen Ferry
Voorstanders van de Democratische kandidaten luisteren naar de rally.Beeld Stephen Ferry

Kerken beslissend

Status quo of verandering: het zijn deze gepredikte filosofieën die bepalend zijn voor de politieke koers van Amerika. De kerken in dit land, zeker in zuidelijke staten als Georgia, spelen een belangrijke rol in het naar de stembus krijgen van mensen – en in het uitbrengen van de juiste stem. Dinsdag gaat Georgia naar de stembus voor de laatste twee Senaatszetels die nog te verdelen zijn. De kerken zijn beslissend bij deze verkiezingen, en daarmee bepalend voor de ruimte die aanstaand president Joe Biden heeft de komende jaren: die twee zetels zullen bepalen of de Senaat Republikeins blijft of Democratisch wordt, en dus bepalen of Biden weinig of veel kan doen.

De twee predikanten hebben het over stormen die moeten worden weerstaan. Beiden spreken over de liefde van God. Beiden citeren de Bijbel. Maar hoe dat geloof zich vertaalt in een levenshouding, meer specifiek, in een politieke levenshouding, daarin staan ze diametraal tegenover elkaar. De polarisatie van Amerika loopt dwars door het christendom.

‘Waarom zijn de Verenigde Staten zo succesvol? Omdat het land gebaseerd is op Bijbelse waarden’, zegt Lewis na afloop van de kerkdienst. ‘Wij volgen de Bijbel, en proberen onze parochianen duidelijk te maken dat hun stem niet alleen belangrijk is voor het land, maar ook voor hun geloof. Die twee hebben alles met elkaar te maken. Het kapitalisme is een christelijk systeem. Mensen die geloven in het kapitalisme zijn de meest genereuze mensen die er bestaan. Ze geven continu. Het gevaar zit juist in degenen die het kapitalisme willen inperken, daarover moeten we ons zorgen maken.’

En daarbij doelt hij op Warnock, de dominee die in de traditie staat van Martin Luther King, die als Democraat een gooi doet naar een van de twee senaatszetels die op het spel staan. ‘Warnock is een marxist’, zegt Lewis. Hij spuugt het woord uit. ‘Marxisme betekent dat de mens het voor het zeggen heeft, niet God. Hij zal best een aardige vent zijn, maar zijn ideeën komen niet overeen met de Bijbel. Hij gebruikt de Bijbel om zijn eigen agenda vooruit te helpen. Adolf Hitler gebruikte de Bijbel ook om zijn plannen te rechtvaardigen.’

Experiment Amerika

Het is geen toeval dat alle ogen zijn gericht op Georgia voor wat betreft de nabije toekomst van Amerika. De staat, met hoofdstad Atlanta, heeft zich de laatste jaren ontpopt als de reageerbuis waarin het experiment Amerika flink is blijven doorborrelen. Atlanta, al anderhalve eeuw een kruispunt van spoorlijnen en daarna vliegroutes, is een stad waar je restaurants op de hoek kunt aantreffen met een cajun-Japanse keuken, met kosmopolitisch gekleurde voorsteden die niet te vergelijken zijn met de witte enclaves van het noorden, en met een optimistisch soort zelfverzekerdheid. Daarbuiten ligt het platteland waar de mensen niet altijd even rijk zijn.

De botsing tussen die twee werelden werd in november, voor het eerst in drie decennia, beslecht in het voordeel van de veranderingsgezinden – onder aanvoering van de zwarte burgerrechtenactivist Stacey Abrams gingen zo veel, met name gekleurde voorstadbewoners naar de stembus, dat Georgia een van de staten was die het presidentschap naar de Democraat Biden lieten kantelen. Nu is de vraag die de Democratische kandidaten tijdens hun rally’s opwerpen: was dat een incident? Met andere woorden: kunnen de Democraten herhalen wat ze in november met het presidentschap deden? Of behouden de Republikeinen hun zetels, zoals ze in november zoveel zetels behielden in de Senaat, en zelfs heroverden in het Huis van Afgevaardigden?

Republikeinse stemmers met kandidaat Kelly Loeffler (met rode pet). Beeld Stephen Ferry
Republikeinse stemmers met kandidaat Kelly Loeffler (met rode pet).Beeld Stephen Ferry

Twee agenda’s

De keuze is tussen vier mensen, en twee agenda’s. Voor de Democraten doet, naast Warnock, de journalist Jon Ossoff een gooi, een Joodse tv-maker die documentaires over corruptie produceert, onder meer voor de BBC. Voor de Republikeinen staan David Perdue en Kelly Loeffler in de ring, twee zakenmensen die ooit klassieke Republikeinen waren, voor vrijhandel en een kleine overheid. Afgelopen jaar werden ze vrijgepleit van handel met voorkennis nadat ze hadden gehoord dat het coronavirus eraan zat te komen. Nu doen ze heel hard hun best zich van hun populistische kant te laten zien.

‘We hebben werk te doen!’, zegt Ossoff, nadat hij het podium heeft betreden voor een grote kerk in Stonecrest, in de bossen ten oosten van Atlanta. Op het parkeerterrein staan een paar honderd auto’s, als de stralen van een zon, met mensen die toeteren en uit het dakraam steken, zwaaiend met borden waarop staat ‘Gezondheid. Banen. Gerechtigheid.’ ‘We moeten de ziekenhuizen weer openen die gesloten zijn! We moeten internet bouwen voor iedereen! We moeten het vervoer verbeteren!’

En gerechtigheid, dat is gerechtigheid voor mensen als Ahmad Aubrey, die vorig jaar in Georgia werd doodgeschoten terwijl hij aan het joggen was, en naar wiens dood pas een onderzoek werd ingesteld nadat een filmpje van het incident was opgedoken. ‘Er wordt gespot met gerechtigheid. Deze verkiezingen gaan niet over mijn ambities of de glorie van een politieke partij. Dit gaat over consequenties voor echte mensen! We moeten laten zien waar Georgia voor staat, we moeten laten zien waar de VS voor staan!’

Rappen en dansen

Er wordt gerapt en gedanst op het podium, voor een Amerikaanse vlag, de liedjes gelardeerd met ‘uh.. yeah…ga stemmen…uh-uh’. Een paar tieners, zowel wit, bruin als zwart, zingen de teksten hardop mee, hangend over elkaar, en gaan net zo makkelijk door met hun aanmoedigingen als Warnock op het podium verschijnt. ‘Spreek, prediker, spreek!’

Hij praat met de dictie van de dominees en burgerrechtenstrijders voor hem – hij staat in de traditie van Martin Luther King en John Lewis, de twee grote zonen van Georgia, aanvoerders in de geweldloze strijd van de jaren zestig. Trots verwijst Warnock naar de ‘good trouble’ waarin hij verzeild is geraakt de afgelopen jaren – hij werd gearresteerd – die voor zijn politieke tegenstanders reden zijn hem ‘radicaal’ te noemen, maar die hij zelf als eretekens beschouwt. ‘Die politieagenten deden hun werk, en ik deed mijn werk’, zegt hij.

Hard werken, patriottisme en religie zijn hier, links van het midden, evenzeer de grondtonen als bij rechts. Warnock: ‘Trek je schoenen aan, zei mijn vader elke ochtend, toen ik een jongetje was. Waarvoor, vroeg ik. Dat weet ik nog niet, maar dat merk je vanzelf.’ En: ‘We zijn Amerika, de grootste natie op aarde. Maar we moeten opstaan om die grootsheid weer te laten zien!’ En: ‘God is een vuilnisman die mensen opraapt die door anderen zijn weggegooid. Omdat Hij nog steeds waarde in hen ziet.’

Raphael Warnock bij een rally.   Beeld Stephen Ferry
Raphael Warnock bij een rally.Beeld Stephen Ferry

Moreel document

Het gaat in de race veel over normen en waarden – iets dat de Democraten economisch vertalen. ‘Er zit waarden in een begroting’, zegt Warnock. ‘Een begroting is een moreel document.’ Dat blijkt ook uit wat de aanwezigen hier belangrijk vinden. ‘Een minimumloon van 15 dollar’, zegt Benjamin Roberts, een 40-jarige vrachtwagenchauffeur. ‘Ik ben zelf gezegend met een goede baan, maar ik zie zo veel mensen om me heen die worstelen, die niet vooruitkomen. En als je wat verdient, kan je nog steeds de dokter niet betalen. Er zijn te veel politici die niet zien wat er aan de hand is hier, die komen hier nooit. Die voelen niet dat we een systeem nodig hebben dat voor iedereen werkt.’

De Republikeinse kandidaten zien dat anders, zo blijkt als Loeffler tweehonderd kilometer verderop wordt aangekondigd, op een podiumpje achter een hotel in de stad Columbus. ‘Dit gaat niet over de economie, of over gezondheidzorg’, zegt de voorzitter van de lokale Republikeinse partij. ‘Dit gaat over ons geloof! Dit gaat erom niet bang te zijn uitgemaakt te worden voor zeloot!’

Loeffler, de rijkste senator van het land, doet haar best zich van haar eenvoudigste kant te laten zien (ze zegt dat ze van simpele boerenafkomst is, hoewel ze geboren is als dochter van grootgrondbezitters), en benadrukt dat deze verkiezingen niet over geld gaan maar over ‘onze Godgegeven rechten’, die ‘onder vuur liggen’. Dan komt het rijtje: scholen die kinderen zouden indoctrineren en radicaliseren, abortus, wapenbezit. ‘Mijn opponent is een radicale progressieve marxist. Hij zal dit land radicaal veranderen. We krijgen geen tweede kans!’

Wat de Republikeinen verder willen, wordt niet duidelijk – afgelopen zomer besloten ze dat ze geen partijprogramma hebben, behalve het volgen van Donald Trump. Loeffler wijst daar dan ook fanatiek op. ‘Wij zijn outsiders, net als Trump. Wij hebben zakenmensen nodig om uit de crisis te geraken. Want wij zijn niemand iets verschuldigd, behalve God.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden