Senaat lìjkt alleen belangrijk

Een stoet van prominenten maakt 13 juni, na op 29 mei te zijn gekozen door de nieuwe provinciale staten, zijn opwachting in de Eerste Kamer....

Tijdens het derde kabinet-Lubbers nam het belang van de senaat toe. Partijvoorzitters van de vier grote partijen zijn daarop in allerijl zwaargewichten gaan zoeken om deze verzameling van 75 parlementariërs zo prestigieus mogelijk te maken. Elske ter Veld, Thijs Wöltgens, Erik Jurgens (PvdA), Hans Wiegel, Gijs van Aardenne, Wim van Eekelen, Dick Dees, Marius Varekamp, Loudon, (VVD) Ernst Hirsch Ballin, Hannie van Leeuwen, en Jos Werner (CDA) betreden over enkele maanden de Eerste Kamer.

De senaat heeft een glorieus verleden. In de vorige eeuw dwong hij drie ministers en een kabinet tot aftreden, maar hij was vooral een marionettentheater in de handen van Koning Willem II, die al te liberale uitingen van de Tweede Kamer wilde afstraffen. Minister van Justitie Donker Curtius bestempelde in 1848 de grijze golf van 75 senatoren niet voor niets tot een 'stelsel van tegenstand', toen hij tevergeefs zijn wetsvoorstel deed om de lijfstraffen af te schaffen.

De jaren tachtig hebben nog geen schim opgeleverd van wat de Eerste Kamer in de negentiende eeuw vermocht. Goed, in de jaren vijftig van deze eeuw verwierp het gezelschap drie wetsvoorstellen en kielhaalde het één staatssecretaris. In de jaren tachtig hebben de oudjes niet helemaal stilgezeten: twintig wetsvoorstellen sneefden. Het blijft een slap aftreksel van de machtspolitiek van de senaat in de negentiende eeuw.

Het misverstand schuilt hem in de praktijk die in de jaren tachtig opgeld is gaan doen. De Tweede Kamer verwerd tot een willoos werktuig van de kabinetten-Lubbers. Het volk wendde zich vervolgens tot de Eerste Kamer, maar maakte dezelfde fout als de partijvoorzitters, die investeerden in hun kandidatenlijsten.

De Eerste Kamer lijkt belangrijker te zijn geworden, maar is het niet. In werkelijkheid was de senaat in de periode 1986-1994 het podium van ordinaire CDA-ruzies die maar deels werden beslecht. De christendemocratische Tweede-Kamerfractie had niet de guts zich te verheffen, maar CDA-senaatsfractievoorzitter Kaland zaliger had dat lef wel.

Het leidde tot kritiek van Tweede-Kamerleden, die 'de overkant' omschreven als 'amateur-politici' en hen betichtten van 'politieke sabotage', zoals de huidige minister van Sociale Zaken Melkert deed.

Nu is alles anders. Het CDA gaat zijn positie verliezen om alle grondwetswijzigingen te kunnen afschieten. Het zal een nieuwe strategie moeten vinden. De christen-democraten zullen pogen een van de regeringspartijen los te weken uit het paarse gezelschap van PvdA, VVD en D66. Men zal speculeren op de ongedurigheid van de VVD-liberalen. Maar die hebben in de parlementaire geschiedenis juist laten zien dat het pluche prevaleert boven het principe.

Belangrijker is dat de Tweede Kamer zijn oorspronkelijke positie heeft herwonnen en de Eerste Kamer overbodig maakt. De senaat is een latent krachtig gezelschap, wachtend op werk dat nu door de Tweede Kamer wordt gedaan. Het grote risico is dat de nieuwe senaat uit pure balorigheid gaat dwarsliggen, als hij eenmaal heeft ontdekt dat de intekening geen zin heeft gehad. Maar senatoren die al langer zitten, taxeren dat de opstandigheid van het jonge spul verzinkt in het hoogpolige tapijt en de prettige bankjes. Opheffen dus!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.