Sellars vervolgt California Saga met Stravinsky

In de VS zitten meer dan 1,6 miljoen burgers achter de tralies. De staat Californië is kampioen met 132 duizend bajesklanten....

Van onze verslaggever

Roland de Beer

PARIJS

De Amerikaanse tweedeling is duister en verontrustend. Ze bedreigt volgens Peter Sellars, regisseur en inwoner van de gemeente Pasadena in Los Angeles, ook Europa - 'waar alles vijftien jaar later gebeurt dan in de VS'.

Het is maar dat Europa het weet. En als de klok twaalf slaat en we weten het nóg niet, dan zal het aan Peter Sellars niet hebben gelegen. Zijn medium is de opera, en zijn opera is The Rake's progress: een tijdloze, tegelijk opbeurende en bedroevende parabel over de ondergang van een losbol. Dachten we. Van Igor Stravinsky, en de librettisten Auden en Kallman.

Dachten we. Maar in het Parijse Théâtre du Châtelet, waar Sellars' nieuwe Rake's-enscenering zaterdag onder luide protesten en toejuichingen in première ging, wisten we het zo zeker niet meer. Dat de noten van Stravinsky waren, was evident, daar in het Châtelet: de dirigent Esa-Pekka Salonen, The Los Angeles Philharmonic, het koor London Sinfonietta Voices, en een droomcast met Paul Groves (Tom Rakewell), Dawn Upshaw (Anne Trulove), Willard White (Nick Shadow) en Denyce Graves (Baba the Turk) brachten ze met een zeldzame uitdrukkingskracht ten gehore. Het was een adembenemend fraaie Rake's, die direct op cd zou moeten - ware het niet dat Kent Nagano en de Opéra de Lyon (met dezelfde Dawn Upshaw) Salonen de pas hebben afgesneden met een zojuist verschenen opname.

Naar de parabel kon men intussen raden, en het tijdloze moest op de buik worden geschreven: met The Rake's werd deel twee opgevoerd van een California Saga van Peter Sellars. Een saga met een volledig eigen synopsis.

Deel één was Sellars' enscenering van Debussy's Pelléas et Mélisande bij de Nederlandse Opera: Debussy als soap opera in een kliniek te Malibu, met op de voorgrond de beating van Rodney King. Sellars' deel twee, The Rake's progress, behelst de degeneratie van het Amerikaanse gevangenisw drie van de Saga? Wellicht The Flood van Stravinsky. Sellars gaat dat Noachspel in Amsterdam regisseren als onderdeel van een Stravinskycyclus bij de Nederlandse Opera. Een onderdeel van die Stravinsky-Sellarscyclus in Amsterdam is de double bill Oedipus Rex/Psalmensymfonie die in '94 ten doop werd gehouden in het festival van Salzburg.

Het tweede onderdeel 'van buiten' is Sellars' Châtelet-enscenering van The Rake's. Waarbij Reinbert de Leeuw, die met het Nederlands Kamerorkest in Amsterdam de plaats inneemt van Salonen en diens orkest van Los Angeles, het in '98 helaas zal moeten doen zonder Dawn Upshaw en Paul Groves - voor de Nederlandse Opera kennelijk een maat te groot.

Dat de Nederlandse Opera samenwerking heeft gezoht met het Châtelet is zo vreemd niet. Naast de Opéra Bastille met haar immense problemen, naast de aankoop-barok in het Théâtre des Champs-Elysées en naast de Carmens in de populistische, maar financieel in de marge opererende Salle Favart, is het Châtelet wat de opera in Parijs betreft the place to be - zolang het duurt (het theater sluit in '98 voor een langdurige verbouwing).

De intendant, Stéphane Lissner, heeft op basis van royale gemeentesubsidies en een vermetele formule (geen eigen orkest of koor; festivalachtige clusters van concerten en opera; combinaties van grote gastdirigenten en regisseurs; orkesten en koren van buiten) sterk tot de verbeelding sprekende Stravinsky-, Ligeti- en Schubertprojecten op touw gezet.

Na The Rake's volgt in november onder meer Oedipus Rex in een enscenering van Bob Wilson, met dirigent Christoph von Dohnányi en het Philharmonia Orchestra. Pierre Boulez en Stanislas Nordey leiden in januari-februari in het Châtelet Stravinsky's Le Rossignol.

Dat The Rake's bij Sellars drie akten lang de gedaante aanneemt van een flashback, een gespeelde herinnering voorafgaand aan de waanzinscène aan het slot, waarbij zowel de hoeren van Mother Goose als de oude heer Trulove als Baba de Turk tot het penitentiaire personeel behoren, zwaaiend met knuppel en gun; waarbij de roaring boys de boeien en tralies laten rinkelen; waarbij de duivel Nick Shadow geen ander blijkt dan een ego van de schizo Tom Rakewell; waarbij de engel Anne Trulove als enige niet aan de coke is - er zit consequentie in de waanzin.

En, als altijd bij Sellars, een eigen, merkwaardige theatermuzikale logica. Voor cryptogramliefhebbers is dit (voorlopig tot en met 12 oktober) een kans.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden