Selectiebureaus worden ontwikkelcentra

Niet het bedrijf maar de sollicitant heeft het weer voor het zeggen. Door de krapte op de arbeidsmarkt veranderen adviesbureaus ook van aanpak....

Het zal je niet zijn ontgaan, de krapte op de arbeidsmarkt neemt toe. De verleiding om snel van baan te veranderen is groter geworden. Maar bedrijven die op zoek zijn naar nieuw personeel willen mensen langer aan zich binden dan die mensen misschien zelf willen. Gertrude Smit, psychologe bij het adviesbureau GITP en een van de auteurs van het recent verschenen boek Personeelsselectie en assessment (Van Gorcum) ziet deze ontwikkeling ook: ‘Bedrijven richten zich nu meer op het groeipotentieel van de kandidaten.’ Daar komt bij dat functies sneller van inhoud veranderen dan voorheen en dat sollicitanten volgens Smit ook mondiger zijn geworden.

Daarom gooit GITP volgend jaar het roer om. Smit: ‘We meten straks nog steeds of de kandidaat over de competenties beschikt die nodig zijn voor de baan. Maar we kijken daarbij ook naar het ontwikkelvermogen in de komende drie tot vijf jaar.’ De beoordelingen krijgen meer het karakter van een gezamenlijke zoektocht naar drijfveren en vaardigheden van de kandidaat. Smit: ‘Als ik in een gesprek merk dat de kandidaat niet goed luistert, kan ik daar meteen een opmerking over maken. We kunnen dat oefenen in een rollenspel en het spel stopzetten als het fout gaat. Zo wordt zo’n assessment ook een oefening waar de kandidaat direct iets van opsteekt.’

Intelligentie

Intelligentie
Hoe meet je dat eigenlijk, ontwikkelvermogen? Smit: ‘Uit nieuw wetenschappelijk onderzoek blijkt dat er twee belangrijke voorspellers zijn voor toekomstig functioneren. Het eerste is intelligentie. Je intelligentie staat min of meer vast. Intelligentie blijkt een goede voorspeller voor succesvol functioneren in met name hogere, complexere functies.’

Intelligentie
Een tweede voorspellende factor is persoonlijkheid. Die meten testpsychologen in de regel aan de hand van vijf karaktertrekken: extraversie, vriendelijkheid, zorgvuldigheid, emotionele stabiliteit en intellectuele autonomie. Smit: ‘Zorgvuldigheid zegt iets over je discipline, je vermogen om impulsief gedrag te onderdrukken. Je kunt je voorstellen dat mensen die hierop laag scoren ook minder ontwikkelvermogen hebben.’ Deze vijf persoonlijkheidstrekken liggen grotendeels vast, zegt Smit. ‘Hoe dichter het bij jezelf staat, des te lastiger het is te veranderen. Maar bepaalde eigenschappen die nodig zijn voor bijvoorbeeld leiderschap zijn wel te leren, zoals leren luisteren.’

Intelligentie
Je ontwikkelvermogen wordt beïnvloed door spanningsvelden tussen verschillende karaktertrekken. Iemand die graag innovatief bezig is, kan misschien wel een heel open karakter hebben en openstaan voor nieuwe dingen, maar tegelijk erg introvert zijn. ‘Voor veel innovatieve ideeën moet je overleg plegen met anderen en nieuwe standpunten binnenlaten. Iemands introversie kan dus diens innovatief vermogen in de weg staan. Alhoewel iemands gedrevenheid er ook aan kan bijdragen dat hij over zijn introversie heenstapt.’

Tests op internet

Tests op internet
De opkomst van tests op internet heeft de assessmentwereld veranderd. Kandidaten komen niet langer onvoorbereid binnen. Jaren terug werd testpsycholoog Jack van de Minden nog geroyeerd door het Nederlandse Instituut van Psychologen (NIP) omdat hij de inhoud en antwoorden van enkele veelgebruikte tests bekend maakte. Nu plaatsen bureaus zelf oefenopgaven op hun site.

Tests op internet
Internet sluipt zelfs het onderzoek zelf binnen. Steeds meer tests kunnen op de computer gedaan worden. Maar niet alle. Smit: ‘Capaciteitentests blijven we in huis afnemen, om fraude te voorkomen. Maar persoonlijkheidsvragenlijsten kun je ook thuis op de computer invullen. Als kandidaat heb je er geen belang bij om die door iemand anders te laten invullen. Bovendien worden de resultaten altijd nog doorgenomen in een gesprek met een psycholoog.’

Tests op internet
De tijd van urenlang allerlei papieren vragenlijsten doorworstelen is voorbij, want met de computer heeft bovendien adaptief testen zijn intrede gedaan. De computer bepaalt aan de hand van je antwoorden je niveau en past vervolgvragen daarop aan, tot er een consistent beeld ontstaat. Betrouwbaarder is het niet, stellen deskundigen, maar wel sneller en klantvriendelijker.

Houdbaarheid

Houdbaarheid
De houdbaarheid van de onderzoeksresultaten neemt af door al deze nieuwe ontwikkelingen. Die lag van oudsher op een jaar, al is het maar omdat mensen veranderen door wat ze meemaken. Het NIP stelt dat rapporten na vier jaar moeten worden vernietigd, omdat er dan te veel veranderd kan zijn. De vraag is dus of GITP wel voorspellingen kán gaan doen voor drie tot vijf jaar. De kern van psychologisch onderzoek is dat iemands persoonlijkheid, intelligentie, gedrag en motivatie gelegd wordt naast een bepaald functieprofiel. Je wordt dus altijd getest aan de hand van een aantal voor de functie vereiste competenties, zoals conceptueel vermogen of doelgerichtheid. Bij de meeste organisaties veranderen de gevraagde competenties vaker dan de tl-verlichting.

Houdbaarheid
Hans Hoekstra, bijzonder hoogleraar personeelspsychologie en consultant bij GITP, ontwikkelde daarom een nieuw model dat niet langer uitgaat van functies maar van rollen. Hij onderscheidt vijf rollen op de werkvloer; die van inspirator, manager, adviseur, expert en realisator. Het idee van een lange-termijnschatting is dat er wordt gekeken voor welke functie je in te toekomst geschikt kan zijn. Smit: ‘Er is nogal een verschil tussen een deskundigenrol en een leidinggevende rol.’

Cultuurvrij

Cultuurvrij
Er is nog een dilemma. Er stappen steeds meer kandidaten met een andere culturele achtergrond binnen. De meeste psychologische tests, met name capaciteitentests, zijn echter behoorlijk cultuurgevoelig. Ze veronderstellen in ieder geval dat je in Nederland op school hebt gezeten. Neem de volgende opgave in een recent ontwikkelde intelligentietest: ‘Zoek het woord dat op alle twee de woordparen van toepassing is. Idool & film en maan & hemel.’ Het antwoord: ster. Dat vergt een behoorlijk begrip van de Nederlandse taal en gezegden.

Cultuurvrij
Nog los van de taal is niet iedere kandidaat bijvoorbeeld gewend om te gaan met meerkeuzevragen. Allochtone kandidaten scoren daarom bijna altijd lager op intelligentietests. Nu is er ook wel een cultuurvrije test ontwikkeld, maar die wordt minder ingezet. Het bureau wil twee of meer kandidaten met elkaar vergelijken en gebruikt bij voorkeur zijn standaardtest. ‘We kijken altijd of een kandidaat niet veel lager scoort dan op grond van zijn schooldiploma’s mag worden verwacht’, zegt Smit. ‘In dat geval geven we alsnog de cultuurvrije test of doen we extra rollenspellen.’ Is er dan niet een aanzienlijk hoger risico dat hun ontwikkelpotentieel verkeerd wordt ingeschat? Zij betoogt immers zelf dat intelligentie een belangrijke voorspellende factor is. Smit: ‘Nou, intelligentie moet aan een bepaald niveau voldoen, het gaat niet om wie het hoogst scoort.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden