Selectie zonder thema, zonder slechte foto's

De speciale lichtval. De 'expressieve poëzie'. Een 'ander soort sensitiviteit'. Of juist: een 'directheid, een soort botheid'. Bestaat er zoiets als een Nederlandse stijl van fotograferen?...

Vage, algemene en uiteenlopende omschrijvingen waren het resultaat. Maar wat wil je ook: degene die de Nederlandse fotografie in al haar verschijningsvormen treffend en tot in de essentie weet te omschrijven, moet waarschijnlijk nog geboren worden.

Toch kan het geen kwaad af en toe stil te staan bij een mogelijke gemene deler van de Nederlandse fotografie. Zeker wanneer een tentoonstelling je daartoe uitnodigt. In het Amsterdamse FOAM is op dit moment een klein overzicht te zien van tien jaar Nederlandse documentaire fotografie. De twintig (delen van) series van evenzoveel fotografen zijn tot stand gekomen met geld van het Fonds Anna Cornelis, een stichting die in 1991 door fotoliefhebbers werd opgericht met het doel de documentaire fotografie in Nederland te stimuleren.

En ja, daar heb je het al: het fonds heeft met deze selectie natuurlijk zijn uiterste best gedaan een zo gevarieerd mogelijk beeld te geven. Een tijdloze serie in kleur van Corinne Noordenbos (1950) over de Concertgebouwbuurt in Amsterdam, waar eigenlijk nooit wat gebeurt, hangt naast zes zwartwit foto's van een broeierig en rellerig Zuid-Afrika in 1993 van Koen Wessing (1942), de eerste fotograaf die subsidie kreeg van het Fonds Anna Cornelis. Twee verschillender onderwerpen zijn haast niet denkbaar.

In FOAM hangt conceptueel (Cary Markerinks dromerige landschappen) naast inventariserend (de overlevenden van de Birma-en Pakanbaroe-spoorlijn van Jan Banning, of de stoer-kwetsbare Bisnis-jongens van Rob Philip). Hangt gedegen journalistiek (de scherpe reportage over een Russische vrouwengevangenis van Rebekka Engelhard) naast meer autonoom werk (de indrukwekkende Images of Religion and Death van Desirée Dolron) naast fotografie die daar weer tussendoor laveert (de prachtige serie uit Mali van Christien Jaspars).

Een gevoel van willekeur is onvermijdelijk. Wat is nou tien jaar? Kun je daar iets aan afzien? En, kun je je verder afvragen, moeten de projecten die worden ondersteund door het Fonds Anna Cornelis nog aan andere kwaliteiten voldoen dan 'slechts' zo omvangrijk zijn 'dat zij naar verwachting niet zonder steun tot stand zullen komen'? Ronduit slechte foto's zijn er niet. Maar is dat een criterium? Precies wat verbi ¿ ndt al die verschillende documentaire series in FOAM nu eigenlijk?

Zelf geeft het fonds geen directe antwoorden. Die moet de bezoeker zelf geven. Vooruit dan maar – met het risico in vaagheden te verzanden.

Afstandelijk, maar zéker niet koel zijn de foto's die door het Fonds Anna Cornelis werden gesubsidieerd. Uitgesproken engagement is afwezig. Eerder observeren de documentaire fotografen hun onderwerp tot zij het kennen als zichzelf, zonder er deel van uit te maken. Oog voor detail hebben ze, en móchten ze een dramatische foto willen maken, dan zal het drama in dat ene detail verborgen zitten, alleen herkenbaar voor wie het wil zien. Humor hebben ze, zelfs als de lol ver te zoeken is, en ze verwonderen zich niet alleen over dat wat ver over de landsgrenzen gebeurt maar ook over de bewoners in hun eigen straat.

Het Fonds Anna Cornelis laat de foto's en daarmee de fotografen voor zichzelf spreken. Het verantwoordt zijn keuze door niets te zeggen en zoveel mogelijk te laten zien. Het zou irritatie kunnen opleveren, maar dat doet het niet. Daarvoor zijn de foto-series gewoon te goed. Hoe willekeurig de gemaakte keuzes ook mogen lijken, en hoe snel de bezoeker bij beschrijving van de tentoonstelling misschien vervalt in algemeenheden, een betere verantwoording van wat de stichting met haar geld doet is er niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden