Sektarische spanningen in Irak lopen op na omstreden luchtaanval VS op Mosul

Het Amerikaanse leger bekent verantwoordelijk te zijn voor een luchtaanval waarbij mogelijk tientallen burgers omkwamen in de Iraakse stad Mosul. De gevechten om Mosul te heroveren op IS zijn inmiddels grotendeels gestaakt.

null Beeld afp
Beeld afp

Het omstreden luchtbombardement heeft zich in Irak ontwikkeld tot lont in een sektarisch kruidvat. Voor het eerst sinds in oktober 2016 het offensief begon om Mosul te heroveren op Islamitische Staat (IS), toont de Iraakse politiek zich openlijk verdeeld over deze oorlog. Soennietische politici spreken hun woede uit over de oorlogsstrategie, gedomineerd door het grotendeels sjietische Iraakse leger.

Op 17 maart bombardeerde een Amerikaans gevechtsvliegtuig een huis in Nieuw-Mosul, een wijk die officieel al was heroverd op IS. In de dagen daarna verschenen berichten dat bij dit bombardement tussen de 61 en 208 burgerdoden zouden zijn gevallen. Aanvankelijk weigerde het Amerikaanse leger commentaar. Zondag gaf de VS toe inderdaad een luchtaanval te hebben uitgevoerd op het gebouw waar de veronderstelde burgerdoden zijn gevonden.

'Gruwelijk verlies van leven'

De Verenigde Naties hebben hun afschuw uitgesproken over het aantal burgerdoden. 'Wij zijn verbijsterd door dit gruwelijke verlies van leven,' stelde de Amerikaanse VN-gezant inzake Irak, Lisa Grande, afgelopen vrijdag.

Het Amerikaanse leger onderzoekt nog hoeveel burgers bij het bombardement zijn gedood. 'Ons doel is altijd geweest om te gaan voor nul burgerslachtoffers,' aldus de verklaring van het Centrale Commandocentrum, om daaraan toe te voegen dat tegelijkertijd IS moet worden bevochten, een vijand die burgers inzet als 'menselijk schild.'

De Amerikanen benadrukken dat zij de gewraakte luchtaanval niet uitvoerden op eigen initiatief, maar 'op verzoek' van het Iraakse leger, dat bij hen het bombardement had aangevraagd. Dit maakt de kwestie in Irak tot een open zenuw. De Iraakse autoriteiten doen er alles aan om de bekentenis van hun grootste internationale partner weg te zetten als een vergissing.

Van een luchtaanval is helemaal geen sprake, stelde het Iraakse ministerie van defensie dit weekend in een officiële verklaring. Volgens de officiële Iraakse lezing is het gebouw in Nieuw-Mosul door IS behangen met explosieven. Daarmee zouden bewoners zijn gedood die in de kelder werden vastgehouden als menselijk schild. IS zou hen vervolgens 'presenteren als slachtoffers van aanvallen door de heroïsche Iraakse troepen, om het publiek te misleiden.'

Iraakse autoriteiten dreigen journalisten te vervolgen die desondanks wagen te berichten over de Amerikaanse luchtaanval. Dat kan niet voorkomen dat in de Iraakse politiek inmiddels grote consternatie is ontstaan. De soennietische vice-president, Osama al Nujaifi, spreekt over een 'humanitaire catastrofe'. Ook hekelt hij het geweldsgebruik van de Iraakse Federale Politie, een paramilitaire organisatie die de wijk bewaakte op het moment van de luchtaanval.

null Beeld photo_news
Beeld photo_news

Sektarische oorlog

De kritiek van Al Nujaifi en andere soennietische politici ligt gevoelig: de bevolking van Mosul is grotendeels soennietisch, terwijl het Iraakse leger juist merendeels sjiitisch is. In Irak woedde jarenlang een sektarische oorlog tussen soennieten en sjiieten. Veel bewoners van Mosul vrezen voor mensenrechtenschendingen door sjiitische soldaten.

In een poging de geest terug in de fles te krijgen, belooft de Iraakse premier Haider Al Abadi een verandering in de oorlogsstrategie. Legercommandanten moeten voorzichtiger opereren, zodat er minder burgerdoden vallen. Maar tegelijkertijd moeten zij het offensief tegen IS ook 'versnellen'. Al Abadi pleitte afgelopen week tijdens een bezoek aan de VS nog voor meer Amerikaanse inmenging in Irak.

In Mosul lagen de gevechten dit weekend vrijwel stil. Volgens het Amerikaanse leger wordt er gewerkt aan een nieuwe strategie, waarbij IS uiteindelijk zal worden omsingeld in de oude stad. Afgelopen week bood de terreurbeweging daar felle tegenstand. De straten in de oude stad van Mosul zijn zo nauw dat gepantserde legervoertuigen er niet kunnen rijden.

Het offensief om Mosul te heroveren op IS, duurt nu ruim vijf maanden. In Oost-Mosul, dat als eerste is terugveroverd, verliep de strijd letterlijk huis voor huis, om de achtergebleven burgers te sparen. In West-Mosul lijkt de opmars sneller te verlopen: bijna de helft van dit stadsdeel is inmiddels bevrijd. Mensenrechtenorganisaties waarschuwen al langer dat dit gepaard lijkt te gaan met een groter aantal burgerdoden. Betrouwbare cijfers ontbreken: schattingen van hulporganisaties lopen uiteen van enkele honderden slachtoffers tot bijna vierduizend.

null Beeld photo_news
Beeld photo_news
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden