Reportage

Sekswerkers verdwijnen in de illegaliteit. Rosa weet hoe gevaarlijk dat kan zijn

Een gesloten bordeel op de Wallen in Amsterdam. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Een gesloten bordeel op de Wallen in Amsterdam.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Nu ze al maanden hun beroep niet mogen uitoefenen en vaak geen coronasteun krijgen, verdwijnen sekswerkers in het illegale circuit. Dat maakt ze veel kwetsbaarder voor geweld. ‘Het lijkt echt alsof er gejaagd wordt.’

Corona is misschien nog wel het minste risico dat Kate loopt tijdens haar werk. Sinds de overheid half december de seksinstellingen sloot, zet ze haar escortwerk voort in de illegaliteit. Ze heeft weinig keus: op haar rekening staat nog 200 euro en op coronasteun hoeft ze niet te rekenen. Nog een geluk dat ze in ‘het hogere segment zit’: van de twee klanten die ze morgen thuis bezoekt, kan ze in ieder geval de riool- en afvalstoffenheffing betalen.

Kate (haar werknaam) is niet de enige sekswerker die tijdens de lockdown doorwerkt. Uit een rondgang van de Volkskrant langs de tien grootste gemeenten blijkt dat het aantal meldingen van illegale prostitutie is gestegen. Bij Meld Misdaad Anoniem verdubbelde het aantal telefoontjes zelfs van 307 in 2019 naar 607 in 2020. Dat kan deels komen doordat een bijklussende buurvrouw of -man door het vele thuiswerken meer opvalt, maar gemeenten zien ook dat het aanbod van advertenties op websites als Kinky en Sexjobs is toegenomen. In Amsterdam werden onlangs nog twee hotels gesloten omdat er ‘omvangrijke prostitutie’ plaatsvond.

Geen aanspraak op Tozo

In tegenstelling tot de andere contactberoepen die halverwege december de deuren moesten sluiten, mogen sekswerkers hun werk ‘gezien de bijzondere aard van de werkzaamheden’ nog altijd niet hervatten. En in tegenstelling tot veel andere branches kunnen zij ook niet altijd een beroep doen op de steun van het kabinet. Omdat sekswerkers in bordelen, privéhuizen en de escort vaak niet ingeschreven staan als zzp’er, kunnen zij geen aanspraak maken op de Tozo. Zij zien daarom, net als Kate, soms geen andere mogelijkheid dan hun werk thuis of in hotels voort te zetten.

Dat het mis kan gaan, merkten de Roemeense Mirjam, Karina en Eveline. Voor het uitbreken van de coronacrisis deden ze raamwerk op de Wallen. Tijdens de eerste lockdown hielden ze zich netjes aan de regels, maar toen het land half december weer op slot ging en de Amsterdamse huur betaald moest worden, maakten ze een onlineprofiel aan. De noodbel, het cameratoezicht en de omstanders die ze op de Wallen hadden, ontbraken toen ze halverwege februari drie mannen thuis ontvingen.

Ze hadden petjes op en mondkapjes voor. En al snel werd duidelijk dat het de mannen niet te doen was om de diensten die op Kinky werden aangeboden. Ze waren van de politie, zeiden ze. Maar de politie, dat wisten de vriendinnen ook wel, rooft niet je huis leeg. Ruim een uur lang werden ze gegijzeld in de keuken terwijl twee mannen het huis ondersteboven keerden. De 9.000 euro die ze zorgvuldig bij elkaar hadden gespaard voor het thuisfront werden meegenomen. Niet werken is voor hen nu helemaal geen optie meer.

null Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Onveiliger

Voor het uitbreken van de coronacrisis waren er al zorgen over de groeiende groep onvergunde sekswerkers. Toen Nederland in 2000, als eerste land ter wereld, het bordeelverbod ophief en sekswerk legaal maakte, dreef dat veel sekswerkers ironisch genoeg juist de illegaliteit in. Vanaf dat moment moesten seksexploitanten beschikken over een vergunning, maar het aantal vergunningen dat door gemeenten werd verstrekt nam af. Ramen, clubs en huizen werden gesloten, vaak zonder dat er iets voor in de plaats kwam. Daarop weken sekswerkers uit naar vakantieparken, hotels en woningen. Een trend die nog eens flink werd versterkt door de opkomst van het internet.

Illegaal werken is onveiliger werken, zegt Ina Hut van het Coördinatiecentrum tegen Mensenhandel (CoMensha). ‘De controle door bijvoorbeeld politie en omstanders is minder, sekswerkers raken daar letterlijk uit het zicht.’ Dat is ook terug te zien in de jaarrapportages van CoMensha: de meeste gevallen van uitbuiting vinden plaats in de onvergunde en minst zichtbare circuits, waarbij het eigen huis of straatprostitutie het onveiligste zijn.

Volgens recent onderzoek van Soa Aids Nederland is die kwetsbaarheid tijdens de coronacrisis alleen maar toegenomen. Over de afgelopen drie maanden werden zeker 25 geweldsincidenten gerapporteerd, variërend van beroving tot verkrachting. De onderhandelingsmacht van sekswerkers in de illegaliteit is minder groot, aldus het onderzoek. Bovendien zijn sekswerkers online minder goed in staat te controleren wie de klant is en door financiële nood soms niet in de positie kritisch te screenen.

Dat ziet ook sekswerkerrechtenactivist Yvette Luhrs. ‘Er is denk ik veel sprake van survivalsekswerk van mensen die geen andere mogelijkheid hebben om te overleven dan dit te doen’, stelt Luhrs. ‘Op het moment dat je geen eten in huis hebt en geen geld op je rekening, dan ga je klanten aannemen. Ook als je denkt: deze weet ik niet zeker. Gewelddadige klanten waren er altijd al, maar ze hebben het nu een stuk makkelijker. Het lijkt echt alsof er gejaagd wordt.’

Vaak komen ze er nog mee weg ook. Hulpverlener Heleen Driessen van Prostitutie & Gezondheidscentrum 292 (P&G292), onderdeel van HVO Querido, merkt dat er veel terughoudendheid is van sekswerkers om na een incident naar de politie te stappen. Ze zijn bang dat zij bij een aangifte zelf gestraft zullen worden omdat ze illegaal doorwerken of de avondklok overtreden. Bovendien riskeren zij hun huis kwijt te raken als de woningcorporaties erachter komen dat ze daar onvergund werken. ‘Er zijn klanten die zoeken naar de kwetsbaarste mensen. Die weten dat ze toch niks durven en daar misbruik van maken.’

null Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Verreweg de kwetsbaarste groep is die van de ongedocumenteerde sekswerkers. Hoewel zij sinds de invoering van de ‘free in free out’-regel ongestoord een politiebureau kunnen binnenlopen om aangifte te doen, durven velen dit niet. Driessen probeert hen op hun rechten en medische bijstand te wijzen door naar elke nieuwe onlineadverteerder een berichtje te sturen. Ze ziet daarbij overigens ook ongedocumenteerden die eerder zwart werkten in andere door corona getroffen branches en nu hun heil zoeken in de seksindustrie. ‘Laatst sprak ik bijvoorbeeld een Braziliaanse zangeres die uit wanhoop sekswerk was gaan doen.’

Doe het níét. Zou het advies van de transseksuele sekswerker Rosa in zo’n geval luiden. ‘Ook als je een rekening niet kan betalen, schuif hem door. Het risico dat je daarmee loopt is echt veel minder groot.’ Zij kan het weten. Toen een klant haar vorige maand via Kinky benaderde om af te spreken in een hotel was ze huiverig, maar het sekswerk biedt sinds haar scheiding de nodige extra inkomsten waarmee ze haar huur kan betalen.

Toen ze in de hotelkamer kwam, merkte ze direct dat er wat mis was. Ze trof niet één klant, maar zeven mannen. Ze hielden haar vast. De muziek werd harder gezet, het was een zomers nummer - Más Más Más van Rolf Sanchez. Het duurde 10,5 uur voordat ze wist te ontkomen. Naar de politie durfde ze niet. ‘Ik vertrouw weinig mensen en zeker niet de sterke arm der wet. Ik heb een dochter rondlopen, ik heb een baan, straks komt alles uit.’

null Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het heropenen van de seksinstellingen zal beslist niet alle misstanden wegnemen, maar het zou volgens belangenorganisaties helpen als er weer een mogelijkheid is om hun beroep op een veilige plek uit te oefenen. Om dat af te dwingen, dreigen de seksexploitanten, in navolging van de winkeliers, marktkoopmannen en kroegbazen, met een gang naar de rechter als versoepelingen begin mei uitblijven.

Minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken) liet vorige week in een reactie op Kamervragen weten het ‘zorgwekkend’ te vinden ‘dat sekswerkers zich mogelijk uit financiële nood gedwongen voelen door te werken met risico’s voor zowel hun eigen veiligheid en gezondheid als de volksgezondheid’. Hij zegt de signalen over de situatie van sekswerkers extra onder de aandacht te brengen bij gemeenten.

Mirjam, Karina en Eveline deden uiteindelijk aangifte van beroving. Ze hebben er tot dusver niets op teruggehoord. Voor Kate lijdt het geen twijfel meer: dit is niet de agenda voor de coronabestrijding, maar een politieke keuze. Een die haar in een ‘onveilige positie dwingt’. Natuurlijk, zij heeft nog de luxe legaal en hoogopgeleid te zijn en kritisch te kunnen screenen. ‘Maar dan nog: zo’n klant kan er via videobellen heel amicaal uitzien, maar je weet nooit wat je aantreft. Voor mij is het niet de vraag of het fout gaat, maar wanneer.’

Om privacyredenen zijn de namen van de geïnterviewde sekswerkers gefingeerd.

Coronasteun

Sekswerkers voor wie sekswerk het hoofdinkomen is, zijn tijdens de coronacrisis in zwaar weer terechtgekomen, concludeerde het Verwey Jonker Instituut vorig jaar. Zij konden veelal geen aanspraak maken op noodsteun, zoals de Tozo, omdat ze niet ingeschreven staan bij de Kamer van Koophandel of geen Digid hebben. Zo werken sekswerkers in bordelen, clubs en privéhuizen via opting-in: ze dragen wel belasting af, maar zijn zzp’er noch werknemer. Wie al onvergund werkte, heeft nergens recht op. De hulp kwam vorig jaar uit onverwachte hoek: toen maakte de ChristenUnie zich hard voor een speciale compensatieregeling voor sekswerkers, met daaraan gekoppeld uitstapprogramma's. Die regeling is er niet gekomen. Wel kunnen sekswerkers, als ze voldoen aan de voorwaarden, een tijdelijke tegemoetkoming krijgen in de (woon)kosten of, als al het vermogen is opgesoupeerd, de bijstand.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden