Column

Seksueel misbruik heeft nooit maar één verklarende factor

Beeld de Volkskrant

Heel goed dat koepelorganisatie NOC*NSF ernst lijkt te maken met seksuele grensoverschrijders in de sportwereld. Afgelopen woensdag riep ze de driekoppige commissie-De Vries in het leven. Doel: 'Een nader beeld krijgen van de aard en omvang van seksuele intimidatie in de sport.'

Zo'n onderzoek komt, aardig gezegd, niets te vroeg. De laatste maanden blijkt immers eens temeer dat schandalen als rond judocoach Peter O. (1996), zwemleraar Benno L. (2009) en hockeytrainer Luigi C. (2014) geen betreurenswaardige incidenten zijn geweest. Dat seksueel misbruik in de sport vaker voorkomt. Verbijsterend vaak. Een enquête onder tweeduizend volwassen Nederlanders wees een paar jaar geleden al uit dat 5,5 procent van hen in hun jeugd was 'aangerand of verkracht' in sportverband: door trainers, coaches, maar ook door team- of clubgenoten.

Vorige maand sprak uw krant met hoogleraar sport en recht Marjan Olfers. Zij vertelde hoe onhandig (mijn woord) het wereldje tot nu toe reageert. Want al kent NOC*NSF al jaren vertrouwenspersonen, zij hebben een 'beperkte bevoegdheid'. 'Ze mogen alleen luisteren en de weg wijzen.' Van een meldplicht voor clubbesturen is in de verste verte geen sprake. Tot voor kort, begreep ik, kon je als slachtoffer zelfs een foldertje meekrijgen dat mediation warm aanbeval. Alsof een zedendelict, godbetert, zoiets is als een burenruzie: daar komen we in een goed gesprek samen heus wel uit.

Ongelooflijk, evenzogoed, zo veel onbegrip voor wat seksueel misbruik werkelijk betekent. En dat terwijl de sportwereld waarachtig niet het eerste gremium is waar het fenomeen zich openbaart.

Maar ja. Ook toen zeven, acht jaar geleden de seksschandalen in de rooms-katholieke kerk wereldwijd losbarstten, wemelde het van de misverstanden. Zo wist menigeen heel zeker dat er een causaal verband moest zijn tussen priesters die hun handen niet thuis konden houden en hun celibaatsverplichting. Sterker, precies deze gedachte groeide uit tot een wijdverbreid idée reçue: door bijna iedereen omarmd, door bijna niemand betwijfeld. En niet alléén aan de stamtafel.

'De oorzaak is het verplichte celibaat', zei theoloog Huub Oosterhuis met grote stelligheid in februari 2010, 'en zolang dat niet wordt afgeschaft, zullen dergelijke schandalen doorgaan.' Zijn Zwitserse vakbroeder Hans Küng viel hem bij. 'Uiteraard is het celibaat niet de enige oorzaak van het wangedrag. Maar het is wel de belangrijkste.' Nog in november 2014 vroeg een pastoor in het Vlaamse Kortrijk begrip voor twee zijner in opspraak geraakte ambtsgenoten: de heren bepotelden parochiaantjes alleen omdat ze vanwege het celibaat hun eigen 'lichamelijkheid' niet in vrijheid hadden mogen 'ontwikkelen'.

Wat nogal tegen het causale verband pleitte was dat ook pakweg leraren op een uiterst progressief internaat als de Duitse Odenwaldschule zich ooit bezondigden aan zedendelicten. Dat er ook pakweg protestantse zielzorgers, theaterschool- docenten en crècheleiders zijn geweest die hun gerief zochten bij wie daar niet om vroeg. Terwijl seksuele onthouding in geen van deze beroepsgroepen tot de functie-eisen behoort.

In werkelijkheid had de commissie-Deetman (die destijds de schandalen in de rooms-katholieke kerk onderzocht) natuurlijk groot gelijk. Tussen seksueel misbruik en verplicht celibaat, schreef ze in 2011 in haar eindrapport, is zeker 'een verband'. Maar voor de stelling dat het 'dé verklarende factor' zou zijn, bestaat 'geen wetenschappelijke onderbouwing'.

In de stukken die ik las over seksuele intimidatie in de sportwereld blijkt een heel andere factor hoog te scoren: de ruime 'mogelijkheid tot lichamelijk contact': bij het sporten zelf, bij het omkleden, het douchen, tijdens wedstrijdreizen naar het buitenland.

Ook die verklaring heeft, net als het celibaat, de charme van de onderbuik. En ook die schiet lelijk tekort - al was het maar omdat er genoeg trainers, coaches, sportleraren, vrijwilligers, clubgenoten zijn die de grens tussen betamelijkheid en misbruik uitstekend weten te bewaken.

Ik zou zeggen: houd eens op met verklaringen die niets verklaren. Mijn feministische zusters constateerden een halve eeuw geleden al dat het bij seksueel geweld nauwelijks draait om de seks. En altijd om de macht.

Toch jammer dat die simpele wijsheid nog steeds niet tot de idées reçues behoort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden