Seksualiteit moet weer terug in de taboesfeer

Het pleidooi voor het bijeen brengen van seks en liefde door twee Ode-redacteuren berust op een goede diagnose maar hun medicijn schiet tekort....

ONDER de kop 'Vrije seks is bezig de samenleving te slopen' (Forum, 9 november) pleiten Jurriaan Kamp en Tijn Touber van het tijdschrift Ode voor het opnieuw bijeen brengen van seks en liefde.

De jaren zestig hebben de seksualiteit uit de taboesfeer gehaald, maar met een in hun ogen teleurstellend resultaat: Vrije seks werd gekoppeld aan het oprukkend individualisme en materialisme. Het gevolg is een samenleving waarin seks en liefde onafhankelijk van elkaar hun bestaan leiden. Ter illustratie voeren zij de grootste uitwas tot op heden op: Menno Buch en zijn tv-programma 'Seks voor de Buch'.

Onze door de alomtegenwoordigheid van seks geperverteerde samenleving is volgens beide Ode-redacteuren dan ook dringend aan een morele revisie toe.

Tot zover alle lof voor dit verfrissende geluid. Het probleem is echter dat de auteurs de juiste diagnose stellen, maar de patiënt - de samenleving - het verkeerde medicijn voorschrijven. Want zowel de ziekte als het medicijn spruit voort uit de tijdgeest. Dit is de tijd van sex sells, van individualisme en materialisme, waaraan de vrije seks gekoppeld is. Kamp en Touber blijken te zeer kinderen van deze tijd om radicaal met haar ontsporingen te breken.

Want wat zeggen ze: 'is dit dan een pleidooi voor een terugkeer naar de kuisheid, naar de taboes van vroeger? Nee, de sleutel ligt niet in het verleden. . . De tijd is voorbij dat een of ander hoger gezag vanaf de kansel bepaalt wat wel en niet goed is voor de burger. Het leven, geluk, is een individuele verantwoordelijkheid. Ethiek is een persoonlijke zaak.'

Maar je kunt een uitwas van deze tijdgeest niet bestrijden als je instemt met een andere uitwas die er mee gepaard gaat. Vrije (en vercommercialiseerde) seks baseert zich juist op de notie dat ethiek een persoonlijke zaak is, en geluk een individuele verantwoordelijkheid. Waar is de ander in deze individualistische opvatting? Die is verworden tot instrument van het persoonlijke genot. In de individualistische ethiek ligt dus niet de oplossing.

Een twintigtal regels verder komen ze dan ook tot een gebrekkig soort inkeer. 'Als je liefde devalueert tot individueel genot, dan devalueer je ook de bijbehorende waarden. Je maakt de samenleving waardeloos. Een samenleving zonder waarden als zorg, saamhorigheid en verantwoordelijkheid valt uit elkaar, desïntegreert.'

Inderdaad, daar moeten we zijn. Bij de samenleving. Kamp en Touber lijken de SIRE-campagne 'De maatschappij. Dat ben jij' te letterlijk op te vatten. De samenleving is méér dan een optelsom van individuen, ze is de uitdrukking van een gedeeld besef, van in elkaar grijpende waarden. In die gedeelde waardenconstellatie moet dan ook de remedie voor de op hol geslagen seksuele moraal worden gezocht.

Voor extra verwarring zorgt het begin van hun betoog. Via een flashback naar het India van de tiende eeuw breken Kamp en Touber een lans voor seks als weg naar spiritualiteit, zoals verbeeld in de voorstellingen in de sekstempels van het lndiase stadje Khajuraho. Een opmerkelijk pleidooi van mensen die schrijven 'Nee, de sleutel ligt niet in het verleden.'

Voor de oplossing voor de morele crisis waarin de menselijke seksualiteit verkeert, hoeven we niet naar het India van de tiende eeuw. Het antwoord ligt in de tekst van Kamp en Touber besloten. Want de door hen afgeschreven taboes zijn - bij goed gebruik - ook in de huidige tijd en samenleving bruikbaar. Taboes worden in de jaren zestig opgevat als barrières om doorheen te breken, en die opvatting bestaat nog altijd: hoe vaak komen de media niet met het 'laatste taboe' op de proppen, dat nu eindelijk bespreekbaar is?

Het begrip 'taboe' stamt uit het Polynesisch, en drukt letterlijk onschendbaarheid uit. De figuurlijke betekenis is datgene waarover volgens de sociale conventie niet gesproken mag worden. Met Kamp en Touber kunnen we het doorbreken van het seksuele taboe als een mislukt maatschappelijk experiment definiëren.

De conclusie ligt voor de hand, dat taboe was er niet voor niets. De menselijke seksualiteit moet terugkeren in de taboesfeer, waar zij blijkbaar thuishoort. Bepalend voor de seksualiteit is haar onschendbaarheid, en de sociale conventie moet zich daarnaar richten.

Een taboe kan als louter inperkend worden geïnterpreteerd. Maar een taboe overstijgt die sfeer van inperking, wanneer de taboeïsering berust op de intrinsieke waarde van het onderwerp. Dan is het taboe geen keurslijf, maar een ode, in dit geval aan de menselijke seksualiteit. Die toon je niet aan zappend Nederland. Die bewaar je voor die ene, bijzondere partner met wie je de seksualiteit in liefde beleeft.

Een maand of twee geleden stond in de Volkskrant het resultaat van een elfjarig (!) onderzoek naar geluk, gedaan door een Oxfordse hoogleraar. Uitkomst: mensen zijn het gelukkigst wanneer ze getrouwd zijn en niet vreemdgaan. Ze leven ook langer. Deze resultaten 'becijferen' dat de verhevenheid van de menselijke seksualiteit slechts recht wordt gedaan binnen de kaders van het taboe. Aan de samenleving de taak dat taboe opnieuw vorm en inhoud te geven.

Roland Enthoven is filosoof en publicist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden